Қазақша рефераттар

Кәсіпорынның жарғылық қызметті бастауды қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылған кәсіпорынның жасаған қаражаттарының сомасы болып саналады

Жарғылық капиталдың мәні және қалыптасу көздері

Жарғылық капитал — кәсіпорынның жарғыда көзделген қызметін бастауды қамтамасыз ету үшін жаңадан құрылған ұйым қалыптастыратын қаражаттарының жиынтығы. Ол акцияларды орналастыру немесе сату, жеке капитал салымдары, мемлекеттік қаражат, материалдық емес активтер, сондай-ақ өзге де мүлік және мүліктік құқықтар есебінен құрылады.

Сонымен қатар жарғылық капитал жаңадан құрылған заңды тұлғаның қызметін бастауға арналған бастапқы материалдық база болып табылады. Ол құрылтайшылардың (акционерлердің, қатысушылардың) қатысу үлесін айқындайды және кредиторлар үшін белгілі бір кепілдік сипатқа ие.

Шаруашылық серіктестіктердегі салым түрлері және бағалау тәртібі

Салым ретінде не енгізілуі мүмкін

  • Ақша қаражаты;
  • Бағалы қағаздар;
  • Мүлік;
  • Мүліктік құқықтар;
  • Өзге де мүлік (оның ішінде интеллектуалдық қызмет нәтижесіне құқықтар).

Натуралды нысандағы салымдарды бағалау

Құрылтайшылардың (қатысушылардың) жарғылық капиталға натуралды нысанда енгізетін салымдары барлық құрылтайшылардың келісімімен немесе құрылтайшылардың жалпы жиналысының шешімімен ақшалай түрде бағаланады.

Егер салымдардың құны 20 000 айлық есептік көрсеткіштен асса, бағалауды тәуелсіз бағалаушы растауға тиіс.

Қайта тіркеу кезіндегі растау және жауапкершілік

Шаруашылық жүргізуші субъектілер қайта тіркелген кезде қатысушылардың ақшалай салымдары бухгалтерлік құжаттармен немесе аудиторлық есептермен расталып бағалануы мүмкін.

Бағалау жүргізілген күннен бастап 5 жыл бойы құрылтайшылар (қатысушылар) кредиторлар алдында өздері енгізген сомадан артық бағаланған бөліктің шегінде бірлесіп жауап береді.

Пайдалану құқығы және шектеулер

Егер салым ретінде ұйымға мүлікті пайдалану құқығы берілсе, онда бұл салым үшін төлем мөлшері құрылтай құжаттарында көрсетілген мерзімнің барлығы үшін есептелген сомадан анықталады.

Мүліктік құқы жоқ және өзге де материалдық емес игіліктерді жеке салым ретінде енгізуге рұқсат етілмейді. Сондай-ақ қатысушылардың серіктестікке бір-бірінің қарызын өзара есепке жатқызуына болмайды.

Қосымша және жауапкершілігі шектелген серіктестіктер (ҚС/ЖШС)

Бастапқы мөлшер және ең төменгі талап

Қосымша жауапкершілігі бар және жауапкершілігі шектелген серіктестіктердің жарғылық капиталының бастапқы мөлшері құрылтайшылардың салымдары сомасына тең. Мемлекеттік тіркеуге құжаттар тапсырылған күні жарғылық капитал мөлшері 100 айлық есептік көрсеткіштен кем болмауы тиіс.

Тіркеуге дейін серіктестік жарғылық капиталдың жалпы сомасының кемінде 25% төлеуге міндетті (бірақ ең төменгі мөлшерден кем емес).

Жалпы жиналыс бекіткен мерзімде қатысушылар жарғылық капиталға берешекті толық өтеуі тиіс; бұл мерзім тіркелген күннен бастап есептеледі және 1 жылдан аспауы керек.

Егер қатысушылар белгіленген мерзімде өз үлесі бойынша міндеттемені орындамаса, онда олар бермеген үлестің бөлігін өз есебінен қосуға тиіс немесе серіктестіктің жарғылық капиталы төленген үлес деңгейіне дейін азайтылады.

Акционерлік қоғамдағы жарғылық капитал және акциялар

Жарияланған жарғылық капитал

Акционерлік қоғамның жарияланған жарғылық капиталының мөлшері бірыңғай валютада көрсетілген барлық шығарылған акциялардың номиналдық (атаулы) құнына тең.

Қоғам жариялап қойған акциялардың барлығын немесе тек бір бөлігін ғана шығаруы және орналастыруы мүмкін. Бұл ретте жабық акционерлік қоғам мемлекеттік тіркеуден өтпес бұрын жарияланған жарғылық капиталдың толық төленуін қамтамасыз етеді. Ал ашық акционерлік қоғам тіркеуге дейін жарияланған жарғылық капиталдың кемінде 25% төлеуі тиіс.

Жарияланған жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшері: ашық қоғам үшін — 5 000 айлық есептік көрсеткіш, жабық қоғам үшін — 100 айлық есептік көрсеткіш.

Акция шығару жағдайы, мерзімі және саны акционерлердің жалпы жиналысы анықтаған әрі жарияланған сан шегінде директорлар кеңесінің шешімімен белгіленеді.

Шығарылған (төленген) жарғылық капитал және өзгерістер

Қоғамның шығарылған (төленген) жарғылық капиталы — орналастырылған акциялардың номиналдық (атаулы) құнына тең. Ол жаңадан шығарылған немесе сатып алынған әрі жойылған акцияларға байланысты өзгеруі мүмкін.

Бұл жағдайда шығарылған акциялардың номиналдық құнының жиынтық сомасы қоғамның әрбір түрі үшін белгіленген ең төменгі деңгейден төмен болмауы тиіс.

Жарияланған жарғылық капитал толық төленіп, толық орналастырылғаннан кейін ғана оны ұлғайтуға рұқсат етіледі. Егер жарияланған капитал мен шығарылған капитал арасында айырма болса, жарғылық капитал осы сомаға азайтылады.

Жарияланған жарғылық капиталды ұлғайту немесе азайту туралы шешім акционерлердің жалпы жиналысында қабылданады, бірақ оны ең төменгі деңгейден төмендетуге болмайды. Жарғылық капиталды азайту кредиторларға кемінде 30 күн бұрын хабарланғаннан кейін ғана мүмкін; бұл жағдайда кредиторлар қарызды толық көлемде және жедел талап етуге құқылы.

Акция түрлері және акционерлер құқықтары

Қоғам акциялары жай және айрықша болып бөлінеді. Заңға сәйкес акциялар акционерлерге келесі құқықтарды береді:

  • дивиденд алу;
  • қоғамды басқаруға қатысу;
  • қоғам таратылғаннан кейін қалған мүлікті бөлуге қатысу.

Қоғам тек иесі жазулы (атаулы) акцияларды шығаруға құқылы. Мұндай акцияның қозғалысы (иесін ауыстыру) қатаң тәртіппен акционерлер тізілімінде тіркеледі. Акция бойынша құқықтарды тек тізілімге енгізілген тұлғалар ғана пайдалана алады.

Бухгалтерлік есепте көрсету: 50-бөлімше және негізгі шоттар

Жарғылық капиталдың есебі

Жарғылық капиталдың қолда бары және қозғалысы 50-бөлімшедегі «Жарғылық капитал» шоттарында есепке алынады. Бұл бөлімшеге, атап айтқанда, келесі шоттар кіреді: 501 — «Жай акциялар», 502 — «Айрықшылығы бар акциялар», 503 — «Қосқан үлестер мен жарналар».

50-бөлімше шоттары бойынша қалдық құрылтай құжаттарында көрсетілген жарғылық капитал мөлшеріне сәйкес келуі тиіс. Жарғылық капитал белгіленген тәртіппен ұлғайғанда немесе азайғанда, құрылтай құжаттарына да тиісті өзгерістер енгізіледі.

Негізгі проводкалар логикасы

501 және 502 шоттарының кредиті бойынша акционерлік қоғамның жарғылық капиталына салымдар бойынша қатысушылардың қарызы көрсетіледі; ол 511 — «Төленбеген капитал» шотымен корреспонденцияланады.

Шығарылған акциялардың (салымдардың) немесе жарналардың номиналдық құны төленгенде, операциялар 431, 432, 441, 451, 452 шоттарының дебеті және 511 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.