Жылжымайтын мүлікке мұрагерлік ету мақаласы
Мұрагерлік құқығы: негізгі ұғымдар және әрекет ету тәртібі
Мұрагерлік құқығының жалпы ережелерін білу бәріміз үшін маңызды: дүниеге келгеннен бастап өмірдің соңына дейін кез келген адам мұрагер болуы мүмкін. Дегенмен, мұрагерлікке қатысты барлық жағдайды алдын ала болжау қиын. Сондықтан мұраға байланысты қандай да бір әрекет жасамас бұрын заңгермен кеңескен дұрыс.
Маңызды: мұрагерлік мәселелерінде қателікке жол бермеу үшін құжаттарды дұрыс рәсімдеу мен мерзімдерді сақтауға ерекше мән беріңіз.
Мұра қалай беріледі: екі негізгі жол
Мүлік, оның ішінде жылжымайтын мүлік, екі жолмен мұраға қалады:
- Заң бойынша (өсиет болмаса немесе өсиет ҚР Азаматтық кодексінің талаптарына сәйкес жарамсыз деп танылса).
- Өсиет бойынша (мұра берушінің соңғы еркі — өсиетхат негізінде).
Заң бойынша мұрагерлер заңда көрсетілген рәсімге сай мұраға шақырылады.
Мұрагер болуға кім құқылы?
Мұраға ие болу құқығы мұрагердің азаматтығына тәуелді емес. Қазақстан Республикасының азаматы да, шетел азаматы да, тіпті мемлекет те мұрагер бола алады.
Міндетті үлес: мұра берушінің кәмелетке толмаған немесе еңбекке жарамсыз балалары, сондай-ақ еңбекке жарамсыз жұбайы мен ата-аналары өсиет бар-жоғына қарамастан мүліктің белгілі бір бөлігін алуға құқылы.
Мұрагерлердің кезектілігі
Мұраға алудың сегіз кезегі белгіленген. Кезектілік туыстық деңгеймен анықталады (туыстарды бір-бірінен бөлетін туу санына қарай).
Заң бойынша әрбір келесі кезектегі мұрагерлер алдыңғы кезекте мұрагерлер болмаған жағдайда ғана мұраға алу құқығына ие болады.
Ең бастысы: нотариуста рәсімдеу
Мұраға иелік ету үшін мұрагер мұраны қабылдауы қажет. Мұрагер мұрагерлік іс ашылған күннен бастап мұраны қабылдау немесе басқа мұрагерлердің пайдасына одан бас тарту туралы шешім қабылдайды.
Ескерту: мұрадан бір рет бас тарту шешімі кейін қайта өзгертілмейді.
Мұраны қабылдау мұрагерлік іс ашылған жердегі нотариусқа мұраны қабылдау туралы немесе мұрагерлік құқық туралы куәлік беруге өтініш беру арқылы жүзеге асырылады.
Жылжымайтын мүлік бойынша қажетті құжаттар
Жылжымайтын мүлікке мұрагерлік құқықты нотариалдық тәртіппен рәсімдеу үшін, әдетте, төмендегі құжаттар қажет:
- Қайтыс болғаны туралы куәліктің түпнұсқасы және көшірмесі.
- Мұра берушімен туыстық қатынасты растайтын құжаттардың түпнұсқасы мен көшірмесі (туу туралы куәлік, неке қию туралы куәлік және т.б.).
- Пәтерге құқық белгілейтін құжаттар (сатып алу-сату шарты, сыйға тарту шарты және т.б.). Үйге мұрагерлік рәсімдеу үшін — үйге және жер теліміне құқық белгілейтін құжаттар.
- Қайтыс болған адамның соңғы тұрғылықты жері туралы анықтама (мекенжай бюросынан, азаматтарды тіркеу кітабы/үй кітапшасы немесе пәтерлік карта).
- Жылжымайтын мүлікке және оған қатысты мәмілелерге тіркелген құқықтар туралы анықтама (пәтер орналасқан жері бойынша халыққа қызмет көрсету орталығы арқылы әділет органдарынан беріледі).
Мерзімдерді өткізіп алмаңыз
Қазақстан Республикасының қолданыстағы заңнамасына сәйкес мұраны қабылдау мерзімі — мұрагерлік іс ашылған күннен бастап алты ай. Мұрагерлік іс ашу мұра берушінің қайтыс болған күнінен басталады.
Мұрадан бас тартуға да алты ай беріледі.
Егер мұраға ие болу құқығы басқа мұрагердің бас тартуына немесе мұраны қабылдамауына байланысты сізге ауысса, сіз мұраны мұрагерлік ету құқығы пайда болған күннен бастап алты ай ішінде қабылдай аласыз.
Мерзім өтіп кетсе не істеу керек?
Егер мұраны қабылдау мерзімі өтіп кетсе, мерзімді қалпына келтіру туралы сотқа өтініш беру қажет.
Мұрагер мерзімді дәлелді себептермен өткізіп алып, мерзім өткеннен кейінгі алты ай ішінде сотқа жүгінсе, сот мұраны қабылдау үшін мерзімді қалпына келтіріп, мұрагерді мұраны қабылдады деп тануы мүмкін.
Мұрагерлік құқық туралы куәлік және тіркеу
Мұрагерлік құқық туралы куәлік мұрагерлік іс ашылғаннан кейін алты ай өткен соң кез келген уақытта беріледі.
Бұл куәлік пәтерге (немесе өзге жылжымайтын мүлікке) меншік құқығын әділет органдарында тіркеу үшін қажет. Құжаттарды тапсыру жылжымайтын мүлік орналасқан жері бойынша халыққа қызмет көрсету орталықтары арқылы жүзеге асырылады.
Оқып шығуға ұсыныс
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі: 57-тарау. Мұрагерлік туралы жалпы ережелер.