Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық орта жалпы білім беру Тұжырымдамасы - жалпы орта білім беру жүйесінің мақсаты, міндеттері, ұйымдастыру ұстанымдары мен бағыттарын бейнеленетін негізгі құжат болып табылады
Тұжырымдаманың мәні мен құқықтық-стратегиялық негізі
Қазақстан Республикасындағы 12 жылдық орта жалпы білім беру Тұжырымдамасы жалпы орта білім беру жүйесінің мақсатын, міндеттерін, ұйымдастыру қағидаттары мен негізгі бағыттарын сипаттайтын базалық құжат болып табылады. Ол Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңына, ел дамуының стратегиялық жоспарларына, білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламаларына, сондай-ақ халықаралық ұсынымдар мен бастамаларға сәйкес әзірленген.
Қоғамдық өзгерістердің қысқаша контексті
Жаһандану дәуірінде байланыс құралдарының қарқынды дамуы өмір сүру салтын, ойлау мен қарым-қатынас мәдениетін түбегейлі өзгертті. Осы өзгерістер аясында адамның интеллектісі, әл-ауқаты, икемділігі мен жасампаздық әрекетіне жетелейтін тәсілдер қоғамның негізгі капиталына айналып келеді.
Қазіргі талап: бәсекеге қабілетті тұлға
Мұндай жағдайда білім берудің өзекті міндеті — өзгермелі әлеуметтік және экономикалық ортаға бейімделіп қана қоймай, шынайы өмірге белсенді қатысып, оны жақсартуға ықпал ете алатын тұлғаны қалыптастыру. Тұлғаға қойылатын басым талаптар қатарында креативтілік, белсенділік, төзімділік, әлеуметтік жауапкершілік, ой-өрістің кеңдігі, жоғары кәсіби сауаттылық және танымдық әрекетке тұрақты қызығушылық бар.
Құндылықтық бағдар
- Әлеуметтік жауапкершілік
- Төзімділік және көпмәдениеттілік
- Азаматтық-патриоттық ұстаным
Дағдылық бағдар
- Креативті ойлау және бастамашылдық
- Өзіндік ойлау және танымдық белсенділік
- Кәсіби бағдарға ерте бейімделу
Мәселе: мазмұнның артық ақпараттылығы және нәтижеге бағдардың әлсіздігі
Қолданыстағы жалпы орта білім мазмұны көбіне әр пән бойынша білім, білік және дағдыны игеру тәртібін сипаттаумен шектеліп, оқушының өмірлік құзыреттілігін толық қамтамасыз ете бермейді. Артық ақпараттылық оқуға ынтаның төмендеуіне және денсаулықтың нашарлауына әкелуі мүмкін.
Нені күшейту қажет?
Әлемдік тәжірибе мектеп бітірушінің қоғам өміріне еркін енуіне жағдай жасайтын жалпы орта білімді дамытудың қарқынын арттыру қажеттігін көрсетеді. Бұл ретте мектептің тұлғалық дамуға ықпал етуі, психикалық және физиологиялық денсаулықты сақтауы, әлеуметтендіру рөлін күшейтуі айрықша маңызды.
12 жылдық оқытуға көшу: халықаралық үрдістер және ұлттық міндет
Егемен елімізде жүзеге асырылып жатқан жаңғыру саясаты қоғам өмірінің барлық саласына ықпал етіп, білім беруге де жаңа талаптар қояды. Әлемдік тәжірибеге сын көзбен қарап бағалау, ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып оқыту мен тәрбиелеудің тиімді жолдарын табу — 12 жылдық білім беруді енгізудің мазмұндық өзегі.
Еуропа Кеңесінің Декларациясына (1992) сәйкес әлемдік практикада 12 жылдық жалпы орта білім берудің басымдығы атап өтіледі және оны көптеген елдер қабылдаған. Қазақстан Лиссабон конвенциясына қол қойып, бекіту арқылы Еуропалық білім кеңістігіне ықпалдасудың құқықтық негізін нығайтты. Бұл жалпы орта білім деңгейінде 12 жылдық оқытуға көшуді көздейді.
Реформаның стратегиялық мәні
12 жылдық оқытуға көшу білім беру реформасының стратегиялық міндеттерін нәтижелі шешуге мүмкіндік береді: шығармашыл тұлғаны қалыптастыруға бағытталған жаңа ұлттық модельді дамыту, «баршаға бірдей» білім үлгісінен оқушының таңдауы мен қабілетіне негізделген білім алу үлгісіне сапалы көшу және әлемдік білім беру кеңістігіне кірігуді жеделдету.
Әлемдік дамудың негізгі үрдістері
- Қоғам дамуының күрделенуі.
- Постиндустриалдық, ақпараттық қоғамға көшу және мәдениаралық өзара қатынас ауқымының кеңеюі.
- Халықаралық ынтымақтастық арқылы ғана шешілетін ғаламдық проблемалардың пайда болуы және өсуі.
- Қоғамның демократиялануы.
- Экономиканың жедел дамуы, бәсекелестіктің күшеюі.
- Адам капиталы құндылығының артуы.
Дамыған елдердегі білім беру жүйесінің тенденциялары
Философия, мазмұн және басқару жаңғыруы
Білім беру философиясы мен әдіснамасының жаңаруы, мазмұнды құру тәсілдерінің өзгеруі, жетілдірілген модельдерді әзірлеу, басқарудың тиімді жолдарын іздестіру және жаңа білім технологияларын енгізу кеңінен байқалады.
Оқыту моделінің өзгеруі
Дәстүрлі, төмен өнімді оқыту стилінің орнына оқушының танымдық белсенділігін және өзіндік ойлауын қамтамасыз ететін дамытушы, сындарлы білім беру моделіне көшу күшейді. Сонымен бірге кәсіби бағдар беру ерте жастан басталып, терең әрі жүйелі сипат алуда.
Тәрбие мен әлеуметтендіру рөлінің артуы
Оқушыларға азаматтық-патриоттық, рухани-адамгершілік, көпмәдениеттілік, денсаулық сақтау және экологиялық тәрбие берудің маңызы күшейіп келеді. Сонымен қатар білім ұйымдарының оқушыны әлеуметтендірудегі жауапкершілігі арта түсуде.
Қорытынды акцент
12 жылдық білім беру Тұжырымдамасы — жаһандық өзгерістер жағдайында оқушының өмірлік құзыреттілігін күшейтуге, денсаулығын сақтауға, әлеуметтендіруді тиімді етуге және ұлттық білім беру моделін халықаралық кеңістікпен үйлестіруге бағытталған жүйелі жауап.