Қазақша рефераттар

Психологиялық менеджменттің пәні туралы қазақша реферат

Психологиялық менеджменттің қалыптасуы және пәні

ХХ ғасырдың басына дейін басқару ғылыми зерттеудің дербес саласы ретінде толық қалыптаспады. Бұл бағытқа алғаш жүйелі назар Ф. У. Тейлордың 1911 жылы жарық көрген «Ғылыми менеджмент қағидалары» еңбегінен кейін күшейді. Онда басқарушы еңбектің негізгі қағидалары сипатталды.

ХХ ғасырдың 1920-жылдары кен өндіруші және металлургиялық компанияны басқарған француз инженері А. Файоль менеджмент қағидаларының бірізді жүйесін ұсынды. Дәл осы кезеңде басқару ерекше кәсіби іс-әрекет ретінде мойындала бастады.

Сол уақытта психология да теориялық және қолданбалы бағыттарда ғылым ретінде орнықты. Басқару мен психологияның тоғысуы, сондай-ақ өндірістің қарқынды дамуы мен жаңа талаптары пән аралық қолданбалы ғылым ретінде психологиялық менеджменттің пайда болуына негіз болды.

Басқару психологиясының пәні

Психологиялық менеджменттің негізгі нысаны — менеджер іс-әрекетінің психологиялық негіздері. Бұл, әсіресе, төмендегі құрамдас мәселелерді қамтиды:

  • еңбек іс-әрекетінің психофизиологиялық ерекшеліктері;
  • ақпаратты қабылдау және өңдеудің психологиялық заңдылықтары;
  • адамның адамды қабылдау механизмдері және ықпал ету тетіктері;
  • еңбек ұжымын қалыптастыру және ұжымдағы тұлғааралық қатынастар ерекшеліктері;
  • басқару іс-әрекетінің тиімділігіне әсер ететін психологиялық факторлар.

Ғылым және тәжірибе ретіндегі міндеттері

Психологиялық менеджмент ғылым әрі тәжірибе ретінде басшылардың психологиялық басқару мәдениетін қалыптастыруға және дамытуға бағытталған. Ол басқаруда қызметкер тұлғасының ерекшеліктерін, еңбек ұжымының қызмет ету заңдылықтарын теориялық тұрғыда түсіндіруге және оларды тәжірибеде қолдануға қажетті негіз қалыптастырады.

Басшы нені білуі тиіс?

  • басқару процесінің табиғатын және тиімділікті арттыру тәсілдерін;
  • қызметкерлерді басқарудағы коммуникацияның құралдары мен ақпараттық технологияларын;
  • әртүрлі жағдайларда басқарушылық шешім қабылдаудың психологиялық ерекшеліктерін.

Ұжым психологиясының негізгі факторлары

  • топтағы психофизикалық төзімділік;
  • тұлғааралық өзара әрекеттестіктің ерекшеліктері;
  • еңбек мотивациясы;
  • әлеуметтік-психологиялық ахуал;
  • нақты өнім өндіру немесе қызмет көрсетуге бағытталған бірлескен еңбек үдерісіндегі өзге де психологиялық құбылыстар.

Басқарушылық шешім және адамның факторы

Басқарушылық шешім қабылдау психологиясында маңызды орын алатын ұғымдардың бірі — мақсат қою. Ол әрі әрекеттің нәтижесі, әрі шешім қабылдау процесін реттейтін ішкі бағдар ретінде көрінеді.

Сонымен қатар, адамның тұлғасы және сол тұлғаны басқа адамдардың қабылдауы, үстем болуға немесе бағынуға ұмтылыс, мәртебе, әлеуметтік күтулер сияқты факторлар адамдармен жұмыс жасаудың психологиялық негізін құрайды.

Психологиялық менеджмент қандай сұрақтарға жауап іздейді?

  • Басқаруды қалай тиімді етуге болады?
  • Өндірісте адам ресурсын қысымсыз, мәжбүрлеусіз ең жоғары деңгейде қалай пайдалану керек?
  • Ұжымды басқару жүйесін қалай дұрыс құрып, қалай тиімді қолдануға болады?

Өнімділік пен өзін-өзі жүзеге асырудың үйлесімі

Психологиялық менеджмент еңбектің максималды нәтижесіне ғана емес, адамның еңбек үдерісінде өзін-өзі айқындауына, өзін дамытуына және еңбек нәтижесінде пайда болатын қажеттіліктерін жүзеге асыруына да мән береді. Бұл — қоғам дамуының белгілі бір кезеңінде күшейген әлеуметтік сұраныстың көрінісі.

Тұлға

Еңбек үдерісінде өзін-өзі жетілдіруі және кәсіби дамуы; басқаруда табысқа жеткізетін қасиеттер мен дағдыларды анықтау.

Басқару іс-әрекеті

Психологиялық тиімділік тұрғысынан ұйымдастыру: қарым-қатынас, ықпал ету, шешім қабылдау және жауапкершілік.

Топтық үдерістер

Ұжым ішіндегі топтық динамика, әлеуметтік ахуал, бейресми құрылымдар және оларды реттеу тәсілдері.

Қарым-қатынас мәдениеті және басқару ережелері

Психологиялық менеджмент тұлғаны басқару үдерісінде қарастырғанда деректерді жай сипаттаумен ғана шектелмейді. Бұл салада басқару қабілетінің бастапқы деңгейі әртүрлі басшыларға арналған тәжірибелік кеңестер мен ұсыныстардың ауқымды қоры жинақталған.

Басқару іс-әрекеті белгілі бір ережелерге сүйенеді: оларды сақтау жетістікке жеткізсе, елемеу тіпті қолайлы жағдайдың өзінде ұйымның әлсіреуіне, кейде жойылуына дейін апаруы мүмкін. Психология саласындағы мамандар қарым-қатынасты жай форма ретінде емес, басқарудың нақты құралы ретінде қолдануға мүмкіндік беретін ережелер мен техникаларды әзірлейді.

Ұжым: күрделі жүйе және дағдарысқа төзімділік

Кез келген ұжым — мақсаттарына ұмтылатын, міндеттерін шешетін, ресми немесе бейресми мәртебесін сақтауға не өзгертуге талпынатын адамдар тобы. Ұжым мүшелері өзара күрделі қатынастар жүйесі арқылы байланысады.

Тірі ағза сияқты, ұжым да даму барысында қолайлы кезеңдерді де, қиын кезеңдерді де бастан кешіреді. Сыртқы және ішкі себептердің, жағдайлардың ықпалынан кез келген уақытта дағдарыс тууы мүмкін. Оның салдары жағымды да (дамуға серпін беру), теріс те (ұйымдасқан жүйенің ыдырауы) болуы ықтимал.

Кәсібилік өлшемі: қиын сәттегі әрекет

Басшының деңгейі тек тұрақты жағдайда ұжымды қалай басқаратынымен өлшенбейді. Негізгі өлшем — күрделі мезетте, шиеленіс пен дағдарыс жағдайында қалай әрекет ететіні. Кәсіби басшы басқарылмайтындай көрінген жағдайдың өзінде басқару тетіктерін іске қосып, шығынды азайтып, пайданы арттыруға бағытталған шешім қабылдай алады.

Дәл осы тұрғыдан кәсіби басшыны дүмше басшыдан ажырататын басты айырма — шиеленісті басқару өнері. Бірі тосылып қалғанда, екіншісі жауапкершілікті өз қолына алып, жағдайды жүйелі түрде тұрақтандырады.