Ежелгі шығыс тарихы
Ежелгі Вавилондағы шаруашылық пен тұрмыс
Ежелгі Шығыс тарихын зерттеуде Қосөзен (Месопотамия) қалаларының күнделікті тіршілігі, әсіресе тұрғын үй құрылысы мен тұрмыстық ұйымдасуы ерекше орын алады. «Месопотамия (М.: 1983)» еңбегінің авторлары қарастырылып отырған дәуірдің қалалық тұрмысына тән үй-жай салу дәстүрін өзіне тән қырларымен сипаттайды.
Қалалық үйдің жалпы сипаты
Дерекке сүйенсек, қалалықтардың үйлері көбіне екі қабатты болып, пішіні қатаң геометриялық емес, «дұрыс емес формада» салынған. Үйдің сыртқы қабырғалары көшеге тура қарамай, көбіне «артымен» бағытталған. Төменгі бөліктері шайылудан қорғау үшін күйдірілген кірпіштен қаланған.
Төбеде шағын желдеткіш тесіктер болғанымен, табиғи жарық көбіне есік ойығы арқылы ғана түскен. Шатыр тегіс болған. Үйдегі ең бағалы мүлік ретінде ағаш есіктер мен төбе ағаштары саналғандықтан, қоныс аудару кезінде иелері оларды өзімен бірге алып жүрген.
Кіреберіс және аула: тұрмыстың өзегі
Үй жоспарлануы міндетті бөліктерді қамтыған. Жағдайы жеткілікті отбасыларда көше жақтағы есік маңында аяқ жууға арналған құмыра тұрған, сондай-ақ шаруашылық құралдары сақталған. Үйдің ішкі бөлігіне шығатын өзге есіктер де болған.
Аула шамамен 20 метрлік алаңды құрағаны айтылады; мүмкіндігінше күйдірілген кірпішпен төселген. Кіреберіс тұсына апотропейлік (зұлым рухтардан сақтайтын) демон бейнесі орнатылған. Ал ауланың ортасында бассейн орналасқан.
Ішкі кеңістіктер: галерея, қойма, асхана
Үйдің ішкі қабырғалары деңгейінде, ауланы айнала екінші қабаттың тұсымен ағаш галереялар созылып тұрған. Ауладан құлдарға арналған жатақханаға, жерден қазылған асханаға және қоймаларға өтуге мүмкіндік болған.
Дегенмен көпшілік үйлерде, әсіресе құлдарға арналған баспаналарда, асхана қарастырылмаған. Кіреберістен қарсы алушы бөлмеге апаратын есік болған; оның ұзындығы әртүрлі болғанымен, көп үйлерде стандарт өлшем шамамен 2 метр (4 шынтақ) деп көрсетіледі.
Горница алдында жуылатын заттар мен төсеніш бұйымдарға (палас және т.б.) арналған қоймалар орналастырылған, бірақ мұндай қоймалар барлық үйде бола бермеген.
Жеке аула және діни-отбасылық кеңістік
Горница арқылы шағын ғана екінші аулаға өтетін жол болған. Бұл аулаға сырттан бөгде адамдар кіре алмаған, өйткені онда үйдің мінәжат ететін орны орналасып, қайтыс болған отбасы мүшелеріне қатысты рәсімдік сақтаулар жасалғаны айтылады.
Бірінші аулада галереяға шығатын баспалдақ болған; баспалдақ астында шаруашылыққа қажетті шағын бөлме орналасқан.
Тазалық, қабаттар және тұрғындардың орналасуы
Үйдің тазалығын сақтау үшін қоқысты сыртқа шығаратын, далаға бағытталған құбыр тәрізді шешімдер қолданылған. Екінші қабатта жеке бөлмелер болғаны айтылады, бірақ олардың нақты сипаты туралы дерек аз: археологиялық зерттеулерде үйлердің екінші қабаты толық сақталмаған.
Бірінші қабат екінші қабатқа қарағанда көлемдірек болған. Ересектер мен балалардың орналасуына 1–2 горница жеткілікті саналған; олардың аумағы шамамен 18–30 шаршы метрді құраған. Осындай жоспарға ұқсас, бірақ көлемі жағынан кішірек үйлер де кездескен: олар алғашқы тұрмыстық жатақханаларды бөліп шығару нәтижесінде қалыптасқан деп түсіндіріледі.