Мектеп оқушыларының бейнелеу өнері арқылы танымдық іс - әрекеттерін арттырудың маңызы жоғары болып саналады
Бейнелеу өнері арқылы танымдық іс-әрекетті арттыру
Мектеп оқушыларының бейнелеу өнері арқылы танымдық іс-әрекетін арттырудың маңызы жоғары. Кеңістіктік ойлауды дамыту оқушының дүниетанымын қалыптастыруға тікелей ықпал етеді. Бейнелеу өнері білім мен тәрбиені ұштастырып, оқуға деген қызығушылықты күшейтеді. Оқуға қызығушылық негізінде қалыптасатын оқу іс-әрекетінің нәтижелері білімде, әрекетте, рухани өмірде және қоғамдық қатынастарда көрініс табады. Бұл үдеріс тұлғаның қажетті сапаларын жүйелі түрде қалыптастыруға көмектеседі.
Қоғамдық өзгерістер және білім беру міндеті
Қазіргі кезеңде еліміз тарихи бетбұрыстар мен қоғамдық жаңартулар аясында дамып келеді. Бұл үдерістің өзегі — білім беру жүйесінің жаңа қарқынмен жаңғыруы, мектептегі жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқытудың мазмұнын тереңдету. Мемлекеттік деңгейде білім беру саласын дамыту міндеттері стратегиялық құжаттарда белгіленді.
Кемел тұлға тәрбиелеу — алғышарттары нақты айқындалған, құралдары жан-жақты ойластырылған жүйелі жұмыс. Сол құралдардың бірі — өнер, оның ішінде бейнелеу өнері.
Өнердің тәрбиелік және дамытушылық әлеуеті
Бейнелеу өнері оқушының қоршаған ортаны тануына, қиялы мен нәзік сезімдерінің дамуына, саналылық пен адамгершілік құндылықтарының қалыптасуына ықпал етеді. Өнермен жүйелі айналысу баланың эстетикалық талғамын тәрбиелеп қана қоймай, өз ойын көрнекі түрде жүзеге асыруына мүмкіндік береді.
Өнерге құштар, өз ісінің шебері әрі бала жүрегін түсіне білетін педагог шығармашылық еңбекті оқу үдерісінің тірегіне айналдырады. Әртүрлі өнер салалары бойынша хабардар болуы және көркемдік тәрбие туралы білімді жинақтауы мұғалімнің кәсіби беделін күшейтеді.
Бейнелеу өнері: мәдени мұра және таным құралы
Бейнелеу өнері — адамзаттың рухани әрі эстетикалық байлығы ретінде ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан құндылық. Сурет — тарихтың куәгері: ғасырлар бойы адам өмірінің, тіршілік тынысының белгісін жоғалтпай жеткізетін көрнекі шежіре.
Бейнелеу өнерімен шұғылдану барысында оқушы тек практикалық дағдыларды меңгермейді. Ол өз ойын жоспарлауды, бейнені ойша құрастыруды, нәтижені бағалауды үйренеді және талғампаздыққа тәрбиеленеді.
Оқу материалын ұғыну кезеңдері және қызығушылықтың рөлі
Мектептегі бейнелеу өнері пәнінің оқу материалдарын игеру оқушыдан елеулі зейін мен ізденісті талап етеді. Құбылыстардың мәнін ұғыну — күрделі танымдық әрекет, ол бірнеше кезең арқылы дамиды:
- 1 Танысу: нені және қалай оқу керектігі туралы жалпы түсінік қалыптасады.
- 2 Тәжірибе: алған мағлұматты практикада байқап көреді.
- 3 Тұжырым: түсінгенін сөзбен рәсімдеп, ойды нақтылайды.
- 4 Бекіту: ойда сақтап, қайта-қайта назардан өткізеді.
- 5 Ұғым қалыптастыру: зат пен құбылыс туралы тұрақты ұғым орнығады.
Осы кезеңдердің барлығын бір арнаға тоғыстыратын негізгі күш — оқушының оқуға қызығушылығы мен ынтасы. Қызығушылық әлсіресе, материалды байланыстыра түсіну де, оны шығармашылықпен қолдану да қиындайды.
Талдау мен жинақтауды оқытудағы мұғалімнің жауапкершілігі
Егер мұғалім талдау тәсілінің қалыптасуына жеткілікті мән бермесе, оқушы материалдың байланысын үстірт қабылдап, ұғымдардың мәнін толық ашпай қалуы мүмкін. Ал жинақтау тәсілі тиімді қолданылмаса, жаңа мағлұмат бұрынғы біліммен дұрыс ұштаспайды да, практикалық құндылығы төмендейді.
Теңгерім қағидасы
Есте сақтау қабілетін дамыту маңызды. Бірақ оқу мазмұнды болуы үшін оқушыны қызықтырып, ойландырып, салыстырып, талдатып, жинақтатып, дәлелдетіп үйрету қажет.
Білім, іскерлік және танымдық іс-әрекет
Білім — адамзаттың жинақталған тәжірибесі және табиғат пен қоғам заңдарын танудың нәтижесі. Оны жеке адамның игілігіне айналдыру үшін талдау, салыстыру, жіктеу және жинақтау арқылы терең ұғыну қажет. Дамыта оқытудың негізгі мақсаты — оқушының танымдық іс-әрекетін дамыту, өз бетімен ізденуге, зерттей білуге және жаңа білімді еркін игеруге үйрету.
Іскерлік деген не?
Іскерлік — жұмыс тәсілдерін жағдайға сай таңдап, жаңа ортада өнімді, сапалы және уақытында орындай білу қабілеті.
Іскерліктің құрамдас бөліктері
Елестету, ұғым, білім, дағды, зейінді шоғырландыру, қабылдау, ойлау, әрекетті реттеу және өзін-өзі бақылау.
Оқушының оқуы — оның танымдық іс-әрекеті. Бұл іс-әрекет өзін-өзі сынау, өз бетімен жұмыс істей білу, қызығушылық пен қажеттілік, танымдық белсенділік, жігерлілік және міндетті дұрыс түсіне білу сияқты қасиеттер арқылы нығаяды.
Кеңістіктік ойлау: бейнелеу өнерінің өзегі
Оқушылардың бейнелеу өнері арқылы оқуға қызығушылығын арттыруда кеңістіктік түсінік пен елестетуді дамыту ерекше рөл атқарады. Кеңістіктік ойлаудың әлсіз болуы ғылым негіздерін меңгеруді қиындатады. Кеңістікті дұрыс қабылдау перспективаның элементтерін сезінуге, пішін мен көлемді салыстыра білуге, заттар арасындағы қатынастарды тануға көмектеседі.
Маңызды байланыс
Бейнелеу өнеріне қызығушылық басқа пәндердегі материалды меңгеруге де ықпал етеді: оқушы көргенін талдап, жүйелеп, дәлелдеп үйренген сайын оқу нәтижесінің сапасы артады.
Оқушы қызығушылығы: ұстаздың күнделікті міндеті
Мұғалім оқушыға бұрыннан белгілі нәрсені үздіксіз қайталай берсе, бұл оқуға ынтаны әлсіретіп, ақыл-ой белсенділігін төмендетуі мүмкін. Сондықтан ұстаз оқушының рухани сұранысын дер кезінде байқап, танымдық белсенділігін тұрақты қолдап, табиғатты, өмірді және адам еңбегін танып-білуге құштарлығын дамытуы қажет.
- Таным процесінің нысаны — әлі белгісіз құбылыстарды ашу
- Мектеп пәндері бойынша маңызды білімдер іріктеліп, ықшам беріледі
- Оқу әрі қарай білім алуға және дербес еңбекке қажетті дағдылармен байланысты
- Оқу үдерісі білім берумен қатар тәрбиелейді және дамытады
- Таным әрекеті жас ерекшелігіне сай ұйымдастырылады
- Мұғалім бағыттаушы рөл атқарып, оқушымен тығыз байланыста жұмыс істейді
Қорытынды: пәннің өзіндік мүмкіндігі және мұғалім тұлғасы
Бейнелеу өнерін оқытуда оқушылардың таным үдерісін жандандыру — тәрбиені күшейтеді, білім ауқымын кеңейтеді, дүниетанымды тереңдетеді және оқуға қызығушылықты арттырады. Бұл оқу іс-әрекетінің жемісті болуына әсер ететін шешуші факторлардың бірі.
Сондықтан бейнелеу өнерін мектепте оқушылардың жалпы оқу мотивациясын арттыруға ықпал ететін, өзіндік сипаты мен мүмкіндігі бар пән ретінде қарастырған жөн. Мұнда негізгі жауапкершілік мұғалімге жүктеледі: ол оқушының бейімділігін, ынтасын, ұқыптылығын ерте кезеңнен танып, оқу үдерісін соған сай ұйымдастырса, қабілет те, білім сапасы да тұрақты өседі.
Әдебиеттер
- 1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан-2050 стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты. Егемен Қазақстан. Астана, 15 желтоқсан 2012.
- 2. Әл-Фараби. Әлеуметтік-этикалық трактаттар. Алматы: Кітап, 1985. 419 б.
- 3. Коменский Я.А. Ұлы дидактика. Алматы: Мектеп, 1985. 235 б.
- 4. Неменский Б.М. Культура. Искусство. Образование. Цикл бесед. Москва: Центр ХКО, 1991. 292 с.
- 5. Песталоцци И.Г. Педагогическое наследие (сост. Джуринский А.Н.). Москва: Педагогика, 1988. 185 с.
- 6. Герасимов С.А. Любить человека. Москва: Педагогика, 1985. 178 с.
- 7. Сорокун П.А. Формирование пространственных представлений у младших школьников. Ленинград: изд.-во ЛПУ, 1988. 264 с.
- 8. Талызина Н.Ф. Формирование познавательной деятельности младших школьников. Москва: Просвещение, 1988. 243 с.
- 9. Бейсенбаева А.А. Пәнаралық байланыс негізінде оқу процесін ұйымдастыру. Алматы: Республикалық баспа кабинеті, 1995. 117 б.
Ескерту: Бастапқы мәтінде көрсетілген интернет дереккөздер атауы нақты библиографиялық мәліметтерсіз берілгендіктен, бұл тізімде толықтырылмады.