Нарықтық пайыздың мелшерлемесі
Облигация ұғымы
Облигация — иесінің ақша қаражатын салғанын куәландыратын және белгіленген мерзім ішінде облигацияның номиналдық құнын (шығару шартында өзгеше көзделмесе) және белгіленген пайызын төлеу міндеттемесін растайтын құнды қағаз.
Сондай-ақ облигация ұстаушысына шығарылым шарттарына сәйкес облигация бойынша марапаттауды (пайыздық табысты) алуға құқық береді.
Негізгі идея
Облигация — бұл қарыз алу құралы: инвестор эмитентке ақша береді, ал эмитент келісілген мерзімде негізгі соманы және пайызды қайтаруға міндеттенеді.
Облигация түрлері
Облигациялар шығарылу мақсатына, пайыз төлеу тәртібіне, қамтамасыз етуіне және өтеу шарттарына қарай әртүрлі болады. Тәжірибеде төмендегідей жіктелуі кездеседі:
Мақсаты мен құрылымы бойынша
- Есеп айырысуға арналған
- Қайта қаржыландыруға арналған
- Жай (қарапайым)
- Табысты (пайыздық табысы бар)
Иелену және қамтамасыз етуі бойынша
- Иесі жазулы
- Ұсынушыға арналған
- Арнайы арналымы бар
- Қамтамасыз етілмеген
Облигация шығару кезеңдері
Облигация шығару (эмиссия) әдетте бірнеше кезеңнен тұрады. Бұл кезеңдер эмитенттің жауапкершілігін нақтылап, инвестор үшін ашықтықты қамтамасыз етеді.
-
1
Шығару туралы шешім қабылдау
Эмитент облигация арқылы қандай мақсатқа қаржы тартатынын және қандай шарттар ұсынатынын айқындайды.
-
2
Шығарылым жобасын әзірлеу және тіркеу
Құжаттама дайындалып, белгіленген тәртіппен тіркеледі (эмиссия шарттары, тәуекелдер, төлем кестесі және т.б.).
-
3
Инвесторлар арасында орналастыру
Облигациялар бастапқы нарықта сатылып, эмитент қажетті заемдық қаражатты тартады.
-
4
Есеп беруді тіркеу және қайталама нарықты ұйымдастыру
Шығарылым нәтижелері бойынша есеп тіркеліп, облигациялардың екінші нарықта айналымы жолға қойылады.
Нарықта орналастыру тәсілдері
Нарықтық капиталда облигациялар бірнеше тәсілмен орналастырылады. Батыс елдерінде ең кең тараған әдіс — андеррайтинг.
Андерайтинг
Бұл тәсілде бүкіл шығарылым көлемі банк пен компания келіскен баға бойынша инвестициялық банктерге сатылады. Банк коммерциялық тәуекелді өзіне алып, облигацияны қор нарығында барынша жоғары бағаға сатуға ұмтылады.
Табыс көзі: сатып алу және кейінгі сату бағасының айырмасы — андеррайтинг үшін алынатын сыйақы.
Тікелей сату
Екінші тәсіл — инвестициямен шұғылданатын фирмалар мен жеке тұлғаларға облигацияларды тікелей сату арқылы орналастыру.
Бұл жағдайда шарттар, баға және сұраныс деңгейі нарықтық жағдайға көбірек тәуелді болуы мүмкін.
Облигация бағасына әсер ететін факторлар
Көп жағдайда облигацияның баланстық құны оның нарықтық құнымен дәл сәйкес келе бермейді. Бағаға бірнеше фактор ықпал етеді:
Номиналдық (аталы) құн
Төлеу мерзімі жеткен кезде қарыз алушы (эмитент) төлейтін негізгі сома.
Өтеу мерзімі
Номиналдық құн кредиторға толық қайтарылатын күн.
Пайыз төлеу күні
Пайыздық табыс (купон) төленетін күндер мен төлем жиілігі.
Жарияланған пайыз мөлшерлемесі
Белгілі бір кезең өткен соң эмитенттің кредиторға төлейтін марапаттау (купон) сомасын айқындайды.
Нарықтық мөлшерлеме мен облигация бағасының байланысы
Эмитент жарияланған пайыз мөлшерлемесін нарықтық мөлшерлемеге барынша жақын етіп белгілеуге тырысады және есептеуде облигацияның номиналдық құнын негізге алады.
Ал нарықтық пайыз мөлшерлемесі инвестициялық нарықта осыған ұқсас тәуекел мен қарыз шарттарымен қалыптасатын кірістілікті (табыстылықты) көрсетеді. Ол күн сайын өзгеріп отыратындықтан, номиналдық мөлшерлеме нарықтық мөлшерлемемен жиі сәйкес келмейді.
Егер нарықтық пайыз номиналдықтан жоғары болса, облигацияның нарықтық бағасы номиналдан төмен болады — облигация жеңілдікпен (дисконтпен) шығарылады.
Егер нарықтық пайыз номиналдықтан төмен болса, облигацияның нарықтық бағасы номиналдан жоғары болады — облигация сыйақымен (премиямен) орналастырылады.
Облигацияны кімдер шығара алады және қашан тиімді?
Облигация шығару туралы айтқанда, оны кез келген кәсіпорын шығара алмайтынын ескеру маңызды. Егер инвесторлар тарапынан жеткілікті қызығушылық болмаса немесе нақты инвестициялық бағдарламаға байланыстырылмаса, облигация шығарудың экономикалық мәні төмендейді.
Сондықтан облигациялар көбіне ірі кәсіпорындар үшін тиімді құрал болуы мүмкін. Эмиссияға кіріспес бұрын болашақ шығарылымның барлық параметрлерін (мерзім, мөлшерлеме, тәуекелдер, орналастыру тәсілі, сұраныс) мұқият талдап, бағалау қажет.
Тәжірибелік қорытынды
Сәтті облигациялық шығарылым — инвестордың сенімі, айқын қаржылық мақсат және нарықтық жағдайға сай белгіленген пайыз мөлшерлемесі тоғысқан кезде қалыптасады.
Мәтін редакцияланды: орфография мен стиль түзетіліп, терминдер біріздендірілді.
Тақырып: облигацияларды сату арқылы тартылған заемдық қаражаттар бойынша операциялар