Қазақша рефераттар

Жұмыссыздық және халықты жұмыспен қамту мәселелері туралы қазақша реферат

Жұмыссыздық ұғымы және оның қоғамдағы орны

Жұмыссыздық — елдегі еңбекке қабілетті тұрғындардың белгілі бір бөлігі өзіне пайдалы еңбекпен айналысатын тұрақты кәсіп таба алмай, уақытша табыссыз қалатын әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Ол нарықтық қатынастар жағдайында да кездеседі және экономиканың даму қарқынына, өндіріс құрылымына, технологиялық өзгерістерге, сондай-ақ жиынтық сұранымның деңгейіне тәуелді.

Жұмыссыздықтың негізгі түрлері

Экономикалық әдебиеттерде жұмыссыздық еңбек нарығындағы себептері мен көрініс беру сипатына қарай бірнеше түрге бөлінеді: фрикциялық, құрылымдық және циклдік.

Фрикциялық жұмыссыздық

Фрикциялық жұмыссыздық қызметкерлердің жұмыс орнын ерікті түрде ауыстыруымен және жұмыстан уақытша босау кезеңдерімен байланысты. Яғни бір жұмыстан екіншісіне ауысқан аралықта адамның белгілі бір уақыт жұмыссыз қалуы қалыпты құбылыс ретінде қарастырылады.

Ерекшелігі: еңбек нарығында ұсынатын дағдысы бар, әдетте қысқа мерзімді сипатқа ие.

Құрылымдық жұмыссыздық

Құрылымдық жұмыссыздық тұтыну сұранымының құрылымындағы және өндіріс технологиясындағы өзгерістерден туындайды. Нәтижесінде кей мамандықтарға сұраным азайып, адамдар біліктілігі сәйкес келмегендіктен немесе өз кәсібіне сұраным жоғалғандықтан жұмыссыз қалады.

Ерекшелігі: көбіне қайта даярлауды, біліктілікті арттыруды, кейде қоныс аударуды қажет етеді; ұзақ мерзімді болуы мүмкін.

Циклдік жұмыссыздық

Циклдік жұмыссыздық елдегі тауарлар мен қызметтерге жиынтық сұранымның күрт төмендеуі салдарынан пайда болады. Сондықтан оны кейде сұраным тапшылығына байланысты жұмыссыздық деп те атайды. Бұл түрі қоғам үшін экономикалық және әлеуметтік дағдарыс белгісі ретінде қабылданады.

Экономикалық құлдырау еңбекке қабілетті тұрғындардың бір бөлігінің ұзақ уақыт жұмыссыз жүруіне әкеліп, дағдының әлсіреуіне және табыстың төмендеуіне себеп болуы мүмкін.

Ұзаққа созылған жұмыссыздық әлеуметтік шиеленіс қаупін күшейтіп, қоғамдық тұрақтылыққа теріс әсер етеді.

Толық жұмыспен қамтылу және «табиғи» жұмыссыздық деңгейі

Жұмыссыздық барлық қоғамда кездеседі. Нарықтық экономикасы дамыған елдерде де еңбекке қабілетті тұрғындардың толық жұмыспен қамтылуы жұмыссыздық мүлде жоқ дегенді білдірмейді: фрикциялық және құрылымдық жұмыссыздықтың белгілі бір деңгейде болуы заңды құбылыс саналады.

Еңбек нарығындағы тепе-теңдік

Елдегі тұрғындардың толық жұмыспен қамтылуы — негізінен циклдік жұмыссыздықтың жоқтығын білдіреді. Мұндай жағдайда жұмыссыздық деңгейі оның табиғи деңгейі деп аталады. Табиғи деңгей еңбек нарығы теңдестірілгенде, яғни жұмыс іздеушілер саны бос жұмыс орындарының санына шамалас болғанда қалыптасады.

Егер жұмыс іздеушілер саны бос орындардан артық болса — нарықта теңгерімсіздік күшейеді. Ал жиынтық сұраным артқанда керісінше, жұмыс күші тапшылығы сезіліп, бос орындар саны еңбекке мұқтаж адамдардан көп болуы мүмкін.

Қазақстандағы өтпелі кезең және жұмыспен қамту саясаты (мысалдар)

Қазақстанда нарықтық экономикаға өту кезеңінде тиімсіз кәсіпорындар мен ауыл шаруашылығы ұйымдарының қызметін уақытша тоқтатуы, жабылуы, банкротқа ұшырауы, жекешелендіру және қайта құрылымдау үрдістері салдарынан құрылымдық жұмыссыздық айқынырақ байқалды.

2011 жылғы көрсеткіш

2011 жылы жергілікті жұмыспен қамту органдарына 17 323 адам өтініш беріп, олардың 72,1% (яғни 12 482 адам) жұмысқа орналастырылды. Тұрақты және маусымдық жұмыс орындарын ашу жоспарлары артығымен орындалды.

Бұл нәтижеге үдемелі индустриялық-инновациялық жобалар аясында ашылған жаңа жұмыс орындары әсер етті.

Жаңа жұмыс орындары (мысалдар)

  • Мойынқұм ауданында Мыңарал цемент зауытында 236 қазақстандық жұмыс істейді.
  • Т. Рысқұлов ауданында «Луговой жылқы зауыты» ЖШС-де 100 адам жұмыспен қамтылды.
  • Тараз қаласында «Бином Строй-Деталь» ЖШС-де 80 жаңа жұмыс орны ашылды.
  • Жамбыл ауданында «Супер фарм» ЖШС-де 50 жаңа жұмыс орны құрылды.

«Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасы: қаржыландыру және қамту

2012 жылы «Жұмыспен қамту 2020» бағдарламасы аясында (қосымша сұралған қаражатты қоса есептегенде) жалпы сома 2 млрд 819 млн 264 мың теңгені құрады. Қамтылатын қатысушылар саны — 4 632 адам.

1-бағыт

3 993 адамға 1 млрд 157,3 млн теңге қарастырылды: 2 622 адам кәсіптік даярлаудан өтеді, 415 адам әлеуметтік жұмыс орындарына, 956 адам жастар практикасына жіберіледі.

2-бағыт

259 адамға микрокредит беру жоспарланды. Оның ішінде 159 адам кәсіпкерлік негіздеріне оқытылады, ал 129 несие алушы үшін жетіспейтін инженерлік инфрақұрылым дамыту көзделеді. Жалпы шығын: 706,2 млн теңге.

3-бағыт

Алдағы жылдары іске асыру үшін критерийлерге сай экономикалық әлеуеті төмен 6 аудан бойынша 32 елді мекен тізімі айқындалып, ҚР Экономикалық даму және сауда министрлігімен келісілді. Жергілікті деңгейде түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, көшуге үміткерлер тізімдері нақтылануда.

Ауылдық елді мекендерді дамыту (4-бағыт)

Бағдарламаның «Ауылдық елді мекендерді дамыту» атты жаңа төртінші бағыты бойынша 2012 жылы облысқа инженерлік-коммуникациялық және әлеуметтік инфрақұрылымды дамытуға, сондай-ақ көріктендіруге 759,3 млн теңге бөлінді. 68 нысан айқындалып, жұмыстарға 600-ден астам адамды тарту жоспарланды.

  • Коммуналдық-инженерлік нысандарды және инженерлік-көліктік инфрақұрылымды жаңғырту, күрделі/орта/ағымды жөндеу.
  • Әлеуметтік инфрақұрылымды жаңғырту және жөндеу.
  • Абаттандыру жұмыстары.

Қатысу динамикасы және оқыту

Жылдың алғашқы екі айында жұмыспен қамту орталықтарынан 688 адам кеңес алып, 465 адам өтініш берді. Нәтижесінде 396 өтініш бойынша қатысушы мәртебесі беріліп, әлеуметтік келісімшарт жасалды. Қатысушылардың ішінде 163-і 29 жасқа дейінгі жастар, 167-і әйелдер.

Жұмыс берушілермен келісімдерге сәйкес 274 адам әлеуметтік жұмыс орындарына орналасты, 100 түлек жастар практикасына жіберілді.

12 наурыздан бастап 250 адам 10 мамандық бойынша қайта даярлау курстарына жіберілді. 1 мамырдан бастап 115 адам біліктілігін арттырады, ал 1 қыркүйектен 235 адам кәсіптік даярлаудан өтеді.

Күтілетін нәтижелер (2011–2014)

Жалпы алғанда, бағдарламаны іске асыру нәтижесінде 2011–2014 жылдары облыста 8 млрд 728 млн теңге көлеміндегі қаражат есебінен 10 235 адам қамтылады деп жоспарланды.

2015 жылға қарай жұмыссыздық деңгейін 5,5%-дан асырмау көзделді.

Табыс деңгейі ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен халық үлесін 5,1%-ға дейін төмендету жоспарланды.

Еңбек өнімділігінің қосымша өсімі 23% болады деп күтілді.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Бекмолдин С.Қ., Мауленова С.С. Экономикалық теория. Алматы, 2011.
  2. Темірбекова А.Б. Экономикалық теория негіздері. Алматы, 2011.
  3. Құсайнова М. Ақ жол, 29.11.2012.