Туристік фирманың жұмысы
Туристік қызмет: негізгі ұғымдар
Туристік қызмет — туроператорлық және турагенттік қызмет, сондай-ақ саяхатты ұйымдастыруға қатысты өзге де қызмет түрлері.
Туроператорлық қызмет
Қызметтің осы түріне лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалардың туристік өнімді қалыптастыру, ұсыну және өткізу жөніндегі қызметі.
Турагенттік қызмет
Қызметтің осы түріне лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалардың туристік өнімді ұсыну және өткізу (халыққа сату) жөніндегі қызметі.
Тур және турист
Тур — туристерді орналастыру, тасымалдау, тамақтандыру бойынша көрсетілетін қызметтер кешені, экскурсиялық қызметтер, гид-аудармашылар қызметі және сапар мақсатына қарай көрсетілетін басқа қызметтер.
Турист — 24 сағаттан 1 жылға дейінгі мерзімде уақытша болатын елді (жерді) аралап көретін, сол елде ақылы қызметпен айналыспай, сауықтыру, танымдық, кәсіби-іскерлік, спорттық, діни және өзге мақсаттармен кемінде бір рет түнеп шығатын жеке тұлға.
Туризм түрлері
Ішкі туризм
Келуші-резиденттің осы ел экономикасының аумағы шегіндегі қызметі.
Келу туризмі
Келуші-резидент еместің осы ел экономикасының аумағы шегіндегі қызметі: сол елдің тұрғындары емес адамдардың белгілі бір ел бойынша саяхат жасауы.
Шығу туризмі
Келуші-резиденттің осы ел экономикасының аумағынан тыс қызметі: кез келген мемлекеттің тұрғынының басқа елге саяхатқа баруы.
Ел ішіндегі және ұлттық туризм
Ел ішіндегі туризм — резидент пен резидент еместің осы ел экономикасының аумағы шегіндегі қызметі. Ұлттық туризм — резидент пен резидент еместің осы ел аумағы шегіндегі және шегінен тыс қызметі.
Халықаралық туризм
Халықаралық туризм келу туризмінен және шығу туризмінен тұрады.
Резидент және резидент емес
Резидент
Resident (лат.) — белгілі бір мемлекеттің аумағында тұрақты тұратын жеке тұлға, сондай-ақ сол жерде қызметін тұрақты жүзеге асыратын заңды тұлға.
Қазақстанда салық салу мақсатында резиденттер:
- Басталған немесе аяқталған салық жылындағы кез келген тізбекті 12 айлық кезеңде Қазақстанда 183 күн немесе одан да көп болған жеке тұлға; сондай-ақ шетелде ҚР мемлекеттік қызметін атқарып жүрген тұлға.
- Қазақстан заңдары бойынша құрылған заңды тұлға немесе басқару органдары Қазақстанда орналасқан ұйым.
Азаматтығы мен ұлтына қарамастан Қазақстанда тұрақты тұратын жеке тұлғалар Қазақстан резиденті болып саналады.
Резидент емес
Тұрақты мекені басқа елде орналасқан жеке тұлға немесе заңды ұйым. Резидент еместер үшін салық салу және реттеу тәртібі резиденттерге қолданылатын тәртіптен өзгеше болуы мүмкін және көбіне мемлекетаралық келісімдермен айқындалады.
Қазақстан Республикасынан басқа кез келген мемлекет азаматтары (тұрақты мекені сол мемлекет болып табылатын) жалпы тәртіпте резидент емес ретінде қарастырылады.
Есепке алу туралы ескерту
1993 жылдан бастап статистикалық есептеуге қызмет көрсетілген резиденттер мен резидент еместердің жалпы саны, сондай-ақ жолдама мен тур құнын төлеген туристер саны енгізіледі.
Рекреация және рекреациялық ресурстар
Рекреация
Рекреация — адамның демалу арқылы дене және рухани күшін қалпына келтіріп, жетілдіруі.
Рекреациялық ресурстар
Рекреациялық ресурстарға адамның демалысқа қатысты қажеттіліктерін қанағаттандыруға пайдаланылатын қоршаған ортаның компоненттері жатады.
Туристік әлеуетті бағалау тұрғысынан рекреациялық ресурстарға тарихи-мәдени объектілер де кіреді: көне храмдар, естелік орындар, сәулет жауһарлары, мұражайлар және т.б.
Қоғам қызметінің бағыттары және лицензиялау
Қоғамдық қызмет түрлерінің негізгі мақсаты — заңмен тыйым салынбайтын қызметтен табыс табу. Қоғам Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тыйым салынбаған басқа да қызмет түрлерін жүзеге асыруға құқылы. Лицензиялауды қажет ететін қызметтердің барлығы тиісті лицензия алынғаннан кейін ғана іске асырылады.
Негізгі қызмет бағыттары
- Шетел туристеріне қызмет көрсетуді ұйымдастыру, сапарларды коммерциялық негізде сату, жаңа туристік бағыттарды құру және енгізу.
- Гид-тілмаш қызметін ұйымдастыру, кездесулерді қамтамасыз ету, экскурсиялар, театрлық көріністер мен басқа да іс-шараларды өткізу.
- Брондау, көлік, қонақүй және басқа қызметтерді келісімшарт негізінде ұйымдастыру, Қазақстан аумағында көрсетілуін қамтамасыз ету.
- Виза мен төлқұжат рәсімдеу.
- Мемлекет ішінде және сыртында делдалдық қызмет көрсету.
- Шетел және шекарадан тыс туризмде сапаны арттыру, шығынды қысқарту және бәсекеге қабілеттілікті көтеру бойынша шараларды іске асыру.
- Ғылыми-техникалық, лизингтік, жарнамалық, патенттік-лицензиялық, ақпараттық және өкілдік қызметтер.
- Қоғамдық тамақтандыру саласындағы қызмет (мейрамхана, кафе, асхана).
- Ойын-сауық индустриясы (казино, парктер, аттракциондар, концерттік қызмет және т.б.).
Туристік фирманың жұмыс үдерісі
Клиентпен жұмыс: сатудан құжатқа дейін
- Сұраныс түскенде клиентке баға, тұру шарттары, ел ерекшеліктері, қонақүйлер туралы ақпарат беріледі; пайдалы кеңестер, буклеттер және жарнамалық материалдар ұсынылады.
- Менеджер немесе директор туристерге қызмет көрсету ережелерімен таныстырады.
- Клиенттің көзінше туроператорға орынның бар-жоғын нақтылау үшін сұрау жіберіледі.
- Орын бар болса, клиент тур құнының 50%-ын немесе толық сомасын төлейді.
- Брондау тапсырысы операторға жіберіліп, әдетте 3 күн ішінде тур бекітіледі.
- Төлем операторға прайс-парақтағы баға бойынша, комиссия пайызын қоса есептеп аударылады.
- Клиентке тұру құжаттары, авиабилеттер (немесе пойыз билеттері), медициналық сақтандыру, ваучерлері бар конверт беріледі (кейде тек жолға шығар алдында ашылады).
- Әуежай/жөнелту нүктесінде туроператор өкілі туристерді қарсы алып, бағыт-бағдар береді.
- Жолдама беріліп, туристік фирма мен клиент арасында келісімшарт жасалады.
Саяхат алдындағы нұсқама
Қажет болған жағдайда клиентке кедендік және визалық рәсімдер бойынша нұсқама жасалады, сондай-ақ жергілікті карта, жол бағдар, сөздік сияқты арнайы әдебиеттер ұсынылады.
Статистика: ұйымдар саны және құрылымы
2000–2005: туристік ұйымдар саны
| Жыл | Кәсіпорындар саны |
|---|---|
| 2000 | 352 |
| 2001 | 450 |
| 2002 | 454 |
| 2003 | 494 |
| 2004 | 500 |
| 2005 | 551 |
Кестеден туристік қызметпен айналысатын ұйымдар санының жылдан-жылға артқанын байқауға болады.
Алматы, 2006: фирмалар құрылымы
- Турагенттік фирмалар 338 (31%)
- Туроператорлық қызмет 194 (18%)
- Экскурсиялық/басқа 18 (2%)
- Барлығы 553 (49%)
Ескерту: бастапқы мәтіндегі пайыздардың жиынтығы 100%-ға толық келмейді; дерек сол күйі сақталды.
Туризмнің мәні
Туризм — демалыспен, бос уақытпен, мәдениетпен және табиғатпен байланыс. Ол жеке және ұжымдық дамудың, қарым-қатынастың, денсаулықты нығайтудың бір жолы ретінде жоспарланып, ұйымдастырылуы тиіс.
Туризмге съездерге, конференцияларға қатысу сияқты іскерлік-кәсіби сапарлар да жатады.
«Kami travel»: мақсаттар мен басқару қағидаттары
Негізгі мақсаттар
- Туризмді дамыту.
- Туристерді Қазақстан Республикасына барынша тарту және шақыру.
- ҚР мәдениетін дамытуға үлес қосу.
- Туристік нарыққа толық шығу.
- Қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізу.
- Кәсіпорынды кеңейту, туристік өнім көлемін арттыру.
- Маркетингтік ақпарат жинау және талдау: бәсеке ортасы, тұтыну сұранысы, нарық сыйымдылығы.
- Баға белгілеуде бірегей әрі икемді жүйе қалыптастыру.
- Жаңа туристік қызмет түрлерін қосу және табыстылықты заң аясында арттыру.
Тәуекелдер және жиі кездесетін қиындықтар
- Ақпараттың шамадан тыс көп болуы және қажет деректің жетіспеуі.
- Бөлімшелер ұсынатын ақпараттың өзара сәйкес келмеуі.
- Стратегиялық жоспарлаудың әлсіздігі немесе болмауы.
- Ақша ағынын бақылаудың қиындығы, әсіресе жоспарлау кезеңінде.
- Ойластырылмаған баға саясаты және нарық өзгерісіне уақтылы бейімделмеу.
Осы себепті тиімді менеджмент, дұрыс ұйымдастырылған бизнес-үдерістер және қаржылық құрылымды қалыптастыру шешуші рөл атқарады.
«Kami travel» қызметтері: қысқаша шолу
Туроператорлық және турагенттік қызмет
Лицензиясы бар жеке/заңды тұлғалардың туристік өнімді қалыптастыру, ұсыну және өткізу, сондай-ақ туристік өнімді халыққа сату бойынша қызметі.
Экскурсия және гид-аударма
Туристік ресурстармен таныстыру, экскурсия жүргізу және гид-аудармашының кәсіби қызметі.
Виза ашу үдерісі
Виза талаптары мемлекетке және азаматтыққа байланысты өзгеріп отырады. Қазақстанда 1 айға дейін болатын туристерге виза қажет болмауы мүмкін, ал одан ұзақ мерзімге — виза рәсімдеу міндетті.
Виза ашу үшін туристің сауалнамасы мен өтініші ҚР Сыртқы істер министрлігіне (СІМ) тапсырылады. Онда келу мақсаты, болу мерзімі және заң талаптарына сәйкестігі қарастырылып, шешім қабылданады.
Әуе билеттерін брондау
«Kami travel» Air Astana компаниясымен жұмыс істейді. Билет брондауы телефон арқылы да жасалып, көрсетілген қызмет үшін комиссиялық сыйақы қарастырылған.
Бұдан бөлек, туристерді қабылдау, орналастыру, пошта арқылы ұсыныс жіберу және ұсыныстарды қабылдау қызметтері орындалады.
Қызмет көрсету бағдарламасы: 10 күндік үлгі (Алматы)
Қызмет көрсету бағдарламасы — негізгі және қосымша қызметтердің уақытылы (күн, сағат, мерзім) көрсетілу жоспары. Ол туристердің қызығушылығына және сапар мақсатына байланысты құрылады. Танымдық турларда бағдарлама мәдени, табиғи және ғылыми тұрғыдан мазмұнды әрі тиімді ұйымдастырылуы тиіс.
Бағдарлама
- 1-күн: 15:00 — келу, қарсы алу, орналастыру, демалу. 18:00–20:00 — мейрамханада кешкі ас (танысу кеші).
- 2-күн: 09:00–10:00 — таңғы ас. 10:00 — Оңтүстік астана бойынша экскурсия. 13:00–14:00 — түскі ас. 14:00 — Қазақ ұлттық аспаптар музейі. 18:00–19:00 — кешкі ас. 20:00 — ойын-сауық саябақтары.
- 3-күн: 09:00–10:00 — таңғы ас. 10:00 — табиғи және сәулеттік экскурсия. 13:00–14:00 — түскі ас. 14:00–17:00 — «Атакент» орталығы. 18:00–21:00 — «Түнгі Алматы» немесе кешкі серуен.
- 4-күн: 09:00–10:00 — таңғы ас. 10:00–14:00 — тарихи-этнографиялық экскурсия, «Беташар». 13:00–14:00 — қымызханада немесе ұлттық мейрамханада түскі ас. 16:30–17:30 (немесе 21:00–22:00) — кешкі ас. 18:00 — Абай атындағы опера және балет театрында болу.
- 5-күн: 08:00–09:00 — таңғы ас. 09:00 — бір күндік тауға шығу немесе жазда Қапшағай аквапаркі. 17:00–17:30 — кешкі ас. 18:00 — драма театр.
- 6-күн: 08:00–09:00 — таңғы ас. 09:00 — Тамғалы тас экскурсиясы. 13:00–14:00 — жеңіл түскі ас. 17:00–18:00 — Мемлекеттік орталық музей / тарихи бөлім. 18:00 — кешкі ас. 19:00 — концерт немесе би кеші.
- 7-күн: 09:00–10:00 — таңғы ас. 10:00–13:00 — ұлттық мәдени орталықтар. 13:00–14:00 — ұйғыр мейрамханасында түскі ас. 14:30–17:00 — Қастеев атындағы өнер музейі. 18:00–21:00 — славян мейрамханасында кешкі ас.
- 8-күн: 09:00–10:00 — таңғы ас. 10:00 — саябақтарда серуен. 13:00–14:00 — түскі ас. 14:00–18:00 — бос уақыт. 18:00–22:00 — корей мейрамханасында кешкі ас.
- 9-күн: 07:00–19:00 — Бішкекке бір күндік экскурсия. 19:00–20:00 — кешкі ас. 20:00–21:00 — «Арасан» емдік-сауықтыру кешені.
- 10-күн: 08:00–08:30 — таңғы ас. 08:30–19:30 — Түрген сарқырамасына табиғи экскурсия. 13:00–14:00 — түскі ас. 20:00–22:00 — қоштасу кешкі асы. 23:00 — қайту.
Бұл бағдарлама әртүрлі экскурсияларды қалайтын туристерге арналған.
Қызмет актісі және құжаттар
Туристердің кетуіне 1 тәулік қалғанда туристік фирма көрсетілген қызмет сомасына акт жасайды (әдетте бухгалтер рәсімдейді). Ол үшін қонақүй/жатақхана, тамақтану орындары және басқа қызметтер бойынша жиналған түбіртектер қажет.
Қызмет көрсетілген туристер: 2000–2005
| Жыл | Санат | Барлығы | ТМД | Қалған әлем |
|---|---|---|---|---|
| 2000 | Резидент емес | 20759 | 1653 | 19106 |
| 2001 | Резидент емес | 1153* | 375 | 778 |
| 2002 | Резидент емес | 27392 | 531 | 26861 |
| 2003 | Резидент емес | 41705 | 1627 | 40078 |
| 2004 | Резидент емес | 24281 | 2504 | 21777 |
| 2005 | Резидент емес | 28746 | 4181 | 24565 |
| 2000 | Резидент | 40977 | 5525 | 35452 |
| 2001 | Резидент | 8955* | 2868 | 6087 |
| 2002 | Резидент | 37464 | 6568 | 30896 |
| 2003 | Резидент | 42240 | 5000 | 37240 |
| 2004 | Резидент | 53826 | 11748 | 42078 |
| 2005 | Резидент | 95251 | 16994 | 78257 |
* 2001 жылғы көрсеткіштердің төмендеуі әдіснаманың өзгеруімен түсіндіріледі.
Шетелге шығатын ҚР азаматтарына арналған жадынама
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер министрлігінің консулдық қызмет департаменті шетелге шығу кезінде құжаттарды рәсімдеу және шетелде өзін ұстау бойынша төмендегі ұсынымдарды ескертеді.
- Төлқұжатты алған кезде аты-жөні, туған жылы мен жері, балалар туралы мәліметтер (бірге жүрсе), төлқұжаттың жарамдылық мерзімі және латынша транскрипцияның дұрыс жазылғанын тексеріңіз.
- Егер визалар қажет болса, оны дипломатиялық өкілдіктен немесе Қазақстандағы тиісті мемлекеттің консулдық мекемесінен, сондай-ақ сенімді туристік агенттік арқылы рәсімдеуге болады.
- Виза алынғаннан кейін деректердің дұрыстығын тексеріңіз: төлқұжат нөмірі, аты-жөні, туған күні, виза санаты, сапар мақсаты және визаның жарамдылық мерзімі. Қателіктер шекарадан өтуге және елде болуға қиындық тудыруы мүмкін.
- Сапарға төлқұжаттың, визаның және шақыру қағазының (қажет болса) көшірмесін бірге алып жүрген дұрыс.
- Кейбір елдер (Шенген аймағы, Израиль, Финляндия, Эстония және т.б.) медициналық сақтандыру полисін міндетті түрде талап етеді. Кей мемлекеттер вакцинация сертификатын сұрауы мүмкін. Баратын елдің эпидемиологиялық жағдайын алдын ала анықтаңыз.
- Шекарадан өткен сәттен бастап, сол елдің заңына бағыну қажет. Әсіресе Азия және Африка елдерінде жергілікті салт-дәстүрді құрметтеуге мән беріңіз.
- Егер қандай да бір себеппен ұсталып қалсаңыз немесе қамауға алынсаңыз, Қазақстан Республикасының консулдық қызметкерімен кездесуге құқығыңыз бар екенін есте сақтаңыз. ҚР өкілдігі жоқ елдерде Ресей Федерациясының консулдық мекемелерінен көмек сұрауға болады.
- Шетелде оқу, жұмыс істеу немесе тұрақты қоныстану мақсатымен жүрген азаматтарға жақын маңдағы ҚР дипломатиялық өкілдігінде немесе консулдық мекемесінде тіркелу ұсынылады.
- Қазақстаннан тыс жерде тұрақты тұратын ҚР азаматының төлқұжаты берілген күннен бастап 5 жыл жарамды. Дипломатиялық өкілдіктерде жаңа төлқұжатты рәсімдеу, әдетте, кемінде 1 ай уақыт алады.
- Шетелге жұмысқа баратын азаматтар шетелдік компаниялар мен делдал фирмалардың сенімді екеніне көз жеткізуі керек. ҚР азаматтарының шетелге жұмысқа шығуын рәсімдейтін компаниялардың тиісті рұқсат құжаттарының бар-жоғын тексеріңіз.