Қазақша рефераттар

Картографиялық мәліметтер банкісі

Жер бетін цифрлық картографиялау процесінің ақпараттық базасы

Ғылыми-техникалық прогресті жеделдетудің негізгі шарттарының бірі — ғылым мен техниканың жаңа, перспективалы бағыттарын іздеу және оларды дамыту. Топографиялық-геодезиялық өндірістегі сондай бағыттардың алдыңғы қатарында жерді цифрлық картографиялау тұр.

Бұл бағыт далалық және камералдық жұмыстарды кешенді автоматтандыруға сүйенеді және картографиялық өнімнің сапалы жаңа деңгейін қалыптастырады.

Негізгі өзекті міндеттер

Цифрлық картографиялау деңгейіне көшу өзара тығыз байланысты екі міндетті шешуді талап етеді:

  1. Топографиялық-геодезиялық ақпаратты цифрлық әдіспен жинау және өңдеуді меңгеру — яғни жердің цифрлық топографиялық моделін (ЖЦМ) жасау, сақтау және қолдану мәдениетін қалыптастыру.
  2. Цифрлық модельдерді құрастыру кезіндегі далалық және камералдық жұмыстарды кешенді автоматтандыру — деректерді алу, тексеру, біріктіру, жаңарту және шығару процестерін біріздендіру.

Жердің цифрлық топографиялық моделіне сұраныс неге өсуде?

Соңғы жылдары топографиялық ақпаратты пайдаланатын халық шаруашылығының көптеген салалары жоспарлау мен басқарудың автоматтандырылған әдістеріне біртіндеп көшіп келеді. Бұл үрдіс жердің цифрлық топографиялық моделіне (ЖЦМ) деген сұранысты айтарлықтай арттырды.

Жобалау үшін негіз

ЖЦМ — капиталдық құрылыстың автоматтандырылған жобалау жүйелері (ҚАЖЖ) үшін негізгі бастапқы материал.

Басқару жүйелерімен байланыс

ЖЦМ басқарудың автоматтандырылған жүйелеріне (БАЖ) кеңістіктік негіз береді және шешім қабылдауды жеделдетеді.

Қазіргі уақытта әртүрлі мемлекеттік ұйымдарда ҚАЖЖ мен БАЖ-ды қатар дамыту жұмыстары жүргізілуде. Мұндай жобаларда ЖЦМ жасауға арналған топографиялық-геодезиялық жұмыстар негізгі өндірістік бағыттардың бірі болып қалыптасады.

Картографиялық деректер банкі: мәні, құрылымы және рөлі

Картографиялық деректер банкі (КДБ) (cartographic databank, CDB) — цифрлық картографиялық деректерді сақтау, өңдеу және пайдалануға арналған техникалық, бағдарламалық, ақпараттық және ұйымдастырушылық құралдардың кешені.

Құрамына не кіреді?

  • Бір немесе бірнеше тақырыптық облыс (сала).
  • Деректер базалары және оларды басқару жүйелері.
  • Сұраныстар мен қолданбалы бағдарламалар кітапханалары.
  • Картографиялық деректер базасы (кеңістіктік ақпарат ядросы).

Ұйымдасу түрлері

  • Біртұтас деректер базасы: белгілі бір тақырып, проблема немесе аумақ бойынша ақпарат қоры бір басқару аясында біріктіріледі.
  • Таратылған КДБ: аймақтық немесе жергілікті қорлар торап арқылы біріктіріліп, біртұтас жүйе ретінде жұмыс істейді.

Ерекшелігі

Картографиялық деректер банкінің басты ерекшелігі — деректердің кеңістіктік координаттармен байланыстырылуы. Мұндай жүйе, әдетте, интерактивті автоматтандырылған сипатқа ие: функциялардың бір бөлігі техника арқылы автоматты орындалса, екінші бөлігі маманның қатысуымен жүзеге асады.

Картографиялық өндірістегі рөлі

КДБ картографиялық өндірістегі ғылыми-техникалық прогресс жетістіктерін енгізуге байланысты мәселелерді шешуде жетекші орын алады. Ол:

  • карталарды цифрлау процестерін;
  • карталарды автоматты құрастыруды және жаңартуды;
  • түпнұсқаларды дайындауды және сызуды;
  • цифрлық карталар (үлгілер) жасау нәтижелерін

бір тұтастыққа біріктіріп, картографиялық қамтамасыз етудің тиімділігін айқындайтын негізгі буынға айналады.

Ұсынылатын әдебиеттер

  1. Қалабаев Н.Б. ГИС и основы цифрового картографирования. Алматы, 2001.
  2. Халугин Е.И., Жалковский Е.А., Жданов Н.Д. Цифровые карты. М.: Недра, 1992. 419 б.
  3. Лисицкий Д.В. Основные принципы цифрового картографирования местности. М.: Недра, 1988. 261 б.