Прокурордың өкілеттігі
Прокурордың өкілеттігі: ұғымы және құқықтық мәні
Прокурордың өкілеттігі — Қазақстан Республикасының Конституциясында және заңдарында бекітілген, құқықтық маңызы бірдей құқықтардың жиынтығын қамтитын ұғым. Оған, мысалы, наразылық келтіру, нұсқаулар беру, қамауда заңсыз ұсталған адамдарды босату және өзге де құқықтар жатады.
Заң ғылымында өкілеттік прокурордың міндеттері заңмен берілген құқықтарды іске асыру арқылы орындалатындықтан, құқықтар мен міндеттердің біртұтас жүйесі ретінде түсіндіріледі.
Негізгі өзек
Өкілеттік — прокурордың міндеттерін орындауға арналған заңдық құралдар жиынтығы.
Қамту ауқымы
Конституциялық және заңнамалық нормалармен бірдей деңгейде бекітілген құқықтар.
Мақсат
Заңдылықты қамтамасыз ету, құқық бұзушылықтарды анықтау, жою және алдын алу.
Прокуратура қызметінің негізгі бағыттары
Заңның 4-бабына сәйкес прокуратура Конституция мен заңдардың үстем тұруын қамтамасыз ету, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында жоғары қадағалауды жүзеге асырады және мемлекет атынан төмендегі бағыттарда әрекет етеді.
- Бұзушылықтарды анықтау және жою: Конституцияның, заң актілерінің және Республика Президенті актілерінің бұзылуын анықтап, оларды жою шараларын қолданады.
- Заңдылыққа қадағалау: жедел-іздестіру қызметінің, анықтама мен тергеудің, әкімшілік және атқарушылық іс жүргізудің заңдылығын қадағалайды.
- Соттағы өкілдік: сотта мемлекет мүддесін білдіреді.
- Наразылық келтіру: Конституция мен заңдарға қайшы келетін заңдарға және өзге де құқықтық актілерге наразылық жасайды.
- Қылмыстық қудалау: заңда белгіленген тәртіп пен шекте қылмыстық қудалауды жүзеге асырады.
- Құқықтық статистика: статистикалық көрсеткіштердің тұтастығын, объективтілігін және жеткіліктілігін қамтамасыз ету үшін мемлекеттік құқықтық статистиканы қалыптастырады, арнайы есепке алуды жүргізеді және осы саладағы заңдардың қолданылуын қадағалайды.
Прокурорлық қадағалау құралдары және құқықтық актілер
Прокурорлық қадағалаудың құралдары — прокурордың өкілеттіктерінен туындайтын іс-әрекеттері мен құқықтық актілері. Олардың көмегімен прокурор қойылған міндеттерді шешеді: заң бұзушылықтарды анықтау, жою, алдын алу және кінәлі адамдарды жауапкершілікке тарту.
Құқықтық актілер жүйесі
Прокурорлық қадағалау актілері
- Наразылық
- Қаулы
- Ұйғарым
- Өтініш
- Санкция
- Нұсқау
- Ұсыным
- Заңға түсіндірме
Ұйымдастыру және қызметті реттеу актілері
- Бұйрықтар
- Нұсқаулар
- Өкімдер
- Ережелер
- Нұсқаулықтар
Өкілеттікті іске асыру кепілдіктері және міндетті талаптар
Прокурордың өз өкілеттігін жүзеге асыруына кедергі келтіру немесе заңсыз шешім қабылдату мақсатында ықпал ету, сондай-ақ прокурордың қаулыларын, ұйғарымдарын, нұсқауларын және талаптарын орындамау заңда белгіленген жауапкершілікке әкеледі.
Тиісті органдар мен лауазымды адамдардың міндеттері
- Материалдар мен мәліметтерді ұсыну: прокуратураның талап етуі бойынша қажетті материалдар мен мәліметтер өтеусіз беріледі; бұл ретте коммерциялық, банктік және заңмен қорғалатын өзге де құпияларды жария етуге қойылатын талаптар сақталады.
- Мамандар бөлу: тексеріске қатысу және қорытынды беру үшін мамандар бөлінеді.
- Қадағалауды және қауіпсіздікті қамтамасыз ету: прокурорлардың қадағалау қызметін және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін өзге де қажетті шаралар қабылданады.
Прокурор тапсырмасының міндеттілігі және ақпарат беру тәртібі
Прокурордың құзыреті шегінде берілген тапсырмасы анықтама мен тергеу органдары үшін міндетті.
Талап етілген ақпарат прокуратура органдарына заңда белгіленген нысандарда, сондай-ақ прокурор айқындаған тәртіп пен мерзімде ұсынылады.
Жауаптылық: прокурордың заңды талаптарын орындамау немесе прокурордың талабы бойынша дәлелсіз себеппен келмеу Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа әкеледі.
Ұйғарымдар мен қаулылар орындалмаған жағдайда прокурор өз құзыреті шегінде оларды мәжбүрлеп орындатуға құқылы.
Кіру, танысу және айғақ беру талаптары
- Кедергісіз кіру және қабылдану: прокурорлар тексеру мәселелері бойынша мемлекеттік органдардың және меншік нысанына қарамастан ұйымдардың үй-жайларына кедергісіз кіруге, басшылар мен лауазымды адамдардың қабылдауына кедергісіз кіре алады.
- Құжаттар мен материалдарға қол жеткізу: құжаттармен және материалдармен танысуға, сондай-ақ (істің материалдары тікелей сот ісін жүргізуде жатқан жағдайларды қоспағанда) оларды соттан талап етіп алдыруға құқығы бар.
- Айғақ беру үшін келу міндеті: лауазымды адамдар мен азаматтар прокурордың талабы бойынша белгіленген уақытта келуге міндетті. Шақыру жазбаша хабарлама-шақырумен ресімделіп, қолхат арқылы тапсырылады; сондай-ақ телефонограмма, жеделхат немесе өзге байланыс құралдарымен жіберілуі мүмкін.
Құпиялық және жария етуге шектеулер
Прокурор, заңда көзделген жағдайларды қоспағанда, өз жүргізіп жатқан істер мен материалдардың мәні бойынша түсініктеме беруге немесе оларды танысу үшін беруге міндетті емес. Тексерулер мен істердің материалдарын олар аяқталғанға дейін прокурордың рұқсатынсыз жария етуге жол берілмейді.
Прокуратура қызметкерлерін құқықтық қорғау
Прокуратура органдарының қызметкерлері мемлекеттік өкімет өкілдері болып табылады және мемлекеттің қорғауында болады.
Прокурордың заңды талаптарын орындамау, прокурорды немесе оның отбасы мүшелерін қызмет бабына байланысты қорлау, қорқыту, күш қолдану, сондай-ақ олардың өміріне, денсаулығына немесе мүлкіне қол сұғу және прокурордың қызметтік міндеттерін орындауына кедергі келтіретін өзге де әрекеттер заңда белгіленген жауапкершілікке әкеледі.
Процестік кепілдік
Прокурор жасаған әкімшілік құқық бұзушылық фактісі туралы хабар бойынша жүргізілетін кез келген тексеру прокуратура органдары өкілдерінің қатысуымен жүзеге асырылады.
Ескерту: бастапқы мәтін үзінді түрінде берілгендіктен, соңғы сөйлем толық емес (әкімшілік жолмен ұстау, жеке басын тексеру және т.б. туралы бөлік аяқталмаған).