Жалпы психологияның проблемалары

1-том: Л.С. Выготский және мәдени-тарихи теория

Бірінші томға кеңестік психологияның іргетасын қалаушылардың бірі, маркстік психологияның «Моцарты» атанған Л.С. Выготскийдің (1896–1934) жан мәселелерін сипаттайтын мәдени-тарихи теориясы енгізілген. Теорияның әртүрлі аспектілері автордың 1982–1984 жылдары Мәскеуде «Педагогика» баспасынан шыққан алты томдығында жарияланған.

Жоғары психикалық функциялардың даму тарихы бөлімінде оның проблемалары, талдауы, құрылымы, генезисі, сондай-ақ тілдің қалыптасуы (ауызекі және жазбаша тіл), көптілділік мәселелері қарастырылады.

2-том: Іс-әрекет теориясы

Екінші томға психологиядағы іс-әрекет теориясына қатысты мәтіндер енгізілген. Бұл бағыт ХХ ғасырдағы кеңестік психологияда жетекші орын алды: ол психологияны индивидтердің іс-әрекеті барысында психикалық бейнелердің пайда болуы, қызмет етуі және құрылымы туралы ғылым ретінде түсіндірді.

Томда С.Л. Рубинштейн, А.Н. Леонтьев, А.Б. Ананьев, сондай-ақ К.А. Абульханова-Славская, А.Н. Ждан, В.В. Давыдов, А.А. Леонтьев, О.К. Тихомиров және олардың шәкірттері мен замандастарының ойлары көрініс тапқан. Бұған қоса, философтар И.Т. Касавин, Г.С. Батишев, В.Н. Сагатовскийдің осы теориямен сабақтас идеялары да берілген.

3-том: З. Фрейд және психоанализ

Үшінші томға З. Фрейдтің психоаналитикалық тұжырымдамасынан үзінділер және оның идеясын жалғастырған неофрейдистер (Э. Эриксон, Э. Фромм, К. Хорни және т.б.) еңбектерінен материалдар енген.

4-том: Ақыл-ой әрекетін кезеңдеп қалыптастыру

Төртінші томда ақыл-ой әрекетін кезеңдеп қалыптастыру теориясын жасаған кеңестік ғалымдар П.Я. Гальперин, Н.Ф. Талызина және басқалардың еңбектерінен үзінділер аударылған. Бұл теория психикалық үдерістер туралы түсініктерді теориялық, эксперименттік және қолданбалы қырларынан талдайды.

П.Я. Гальперин «Бағдарлаушы іс-әрекет психологиясының пәні» атты еңбегінде психикалық бейнелеудің формаларын және олардың физиологиялық негізін кеңес физиологы И.П. Павловтың бағдарлаушы рефлекс идеясына сүйене отырып, әртүрлі тұжырымдар арқылы түсіндіреді.

5-том: Гуманистік психология

Бесінші томда ХХ ғасырдағы гуманистік психология өкілдері К. Роджерс, А. Маслоу, Г. Олпорт және Г. Айзенктің көзқарастары берілген. Мұнда К. Роджерстің «Кеңес беру өнері мен терапия» атты еңбегінен жеке тұлғаны зерттеу тәжірибесіне қатысты үзінділер келтіріледі.

6-том: Дамыта оқыту — теория және практика

Алтыншы том «Дамыта оқытудың мәселелері: теория және практика» тақырыбына арналған. Онда жас және педагогикалық психологияның маңызды бағыты — баланың психикасының дамуы, оқыту мен тәрбиенің психологиялық байланыстары талданады. Бұл мәселе білім жүйесіндегі мақсат-міндеттермен, әсіресе баланың тұлғалық және интеллектілік қабілеттерін дамыту талаптарымен тығыз сабақтас.

Томға В.В. Давыдовтың «Оқытудағы жалпылаудың түрлері» еңбегі мен А.М. Матюшкиннің «Ойлау мен оқытудағы ситуациялық жағдай» кітабынан үзінділер енгізілген.

7-том: Қазіргі когнитивті психология

Жетінші том «Қазіргі кездегі когнитивті психология» деп аталады. Бұл салада танымдық үдерістерді зерттеу ерекше орын алады. «Когнитивті» ұғымы қазақша «танымдық» деген мағына береді.

Томға батыстық когнитивті психология өкілдері Д. Брунер, У. Найссер, Ж. Пиаже, Р. Солсо, Дж. Р. Андерсон, Л. Фестингердің еңбектерінен тараулар мен фрагменттер, сондай-ақ ресейлік авторлардың бірқатар жұмыстары енгізілген.

8-том: Жеке тұлғаның қазіргі теориялары

Сегізінші том «Жеке тұлғаның қазіргі теориялары» атауымен беріліп, онда А. Адлердің «Балаларды тәрбиелеу» және «Жеке-даралық психологияның тәжірибесі мен теориясы» еңбектерінен үзінділер ұсынылады. Бұл мәтіндер баланың тұлғалық дамуы, тәрбиелеу мәселелері, балалар психикасындағы невроздар және оларды емдеу тақырыптарын қамтиды.

Сонымен қатар жеке тұлғаның психологиялық ерекшеліктерін анықтауға арналған сұрақнамалар, авторлық тәжірибеден мысалдар және түсіндірмелер берілген. Бұған қоса, психоанализді Фрейдтен кейін әрі қарай дамытқан, архетип пен ұжымдық бейсана ұғымдарын ғылымға енгізген К.Г. Юнгтің «Санадан тысқарының мәселесі» еңбегінен үзінділер де аударылған.

9-том: Ойлау психологиясы

Тоғызыншы томда ХХ ғасырдағы кеңес және шетел психологтарының (С.Л. Рубинштейн, Л. Леви-Брюль, А.В. Брушлинский, О.К. Тихомиров және т.б.) ойлау психологиясы саласындағы классикалық еңбектерінен үзінділер берілген.

Бұл еңбектерде ойлау әрі үдеріс, әрі іс-әрекет ретінде қарастырылып, оның сатылары мен түрлі теориялары, генетикалық түп-негізі, ойлау мен сөйлеудің арақатынасы, ойлауды эксперименттік тұрғыдан зерттеу мәселелері талқыланады.

Ұсыныс: ұлттық психологияны зерттейтін институт қажет

Авторлық пайым бойынша, Қазақстандағы әртүрлі этнос өкілдерінің, әсіресе қазақ халқының психологиясын зерттейтін, мемлекеттік бюджет есебінен қаржыланатын ғылыми-зерттеу институтын ашу қажет. Мұндай институт қазіргі қоғамда қандай тұлғалар өсіп-жетіліп келе жатқанын, олардың рухани құндылықтарын, ұлттық психология болмысының деңгейін, ұлт болашағына сенімін және басқа да өзекті мәселелерді зерттесе, көптеген жайттың ақ-қарасы айқынырақ ашылар еді.