1961 жылы АҚШ Түркияда ядролық зымырандарды орналастырды, ол тікелей КСРО - ның батысына және Мәскеу қаласына қауіп төндірді, сондықтан жауап ретінде Кубада Кеңес зымырандарын орналастырды
Кариб дағдарысының алғышарттары
1961 жылы АҚШ Түркияда ядролық зымырандар орналастырды. Бұл қадам КСРО-ның батыс аймақтарына, соның ішінде Мәскеуге тікелей қауіп төндірді. Жауап ретінде Кеңес Одағы Кубаға өз зымырандарын орналастыруды ұйғарды.
Дағдарыстың басталуы
Дағдарыс 1962 жылғы 14 қазанда басталды: U-2 барлау ұшағы Сан-Кристобаль ауылы маңында Кеңес зымырандарының нысандарын байқап, фотодәлелдер түсірді. АҚШ президенті Джон Кеннедидің шешімімен арнайы атқарушы комитет құрылып, онда жанжалды жағдайды шешудің нұсқалары талқыланды.
Кеннедидің халыққа үндеуі
Алғашқы кезеңде комитет негізінен кеңесші орган ретінде жұмыс істеді. Алайда 22 қазанда Кеннеди халыққа теледидар арқылы үндеу жасап, Кубада Кеңес Одағының шабуылдаушы қаруы бар екенін жариялады.
Қатаң шаралар және халықаралық қысым
АҚШ Кубаға қатысты уақытша теңіздік шектеу (карантин) енгізді — аралды күшпен қоршап, сыртқы байланыстарды саяси, әскери және экономикалық тұрғыдан шектеуге бағытталған шара.
Алғашында Кеңес Одағы Кубада ядролық зымырандардың бар екенін мойындамады, кейін бұл әрекетті тек тежеу саясатының бір бөлігі ретінде түсіндірді. 25 қазанда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің отырысында дәлел ретінде зымырандардың фотосуреттері көрсетілді.
Күш қолдану қаупі
Атқарушы комитетте мәселені күшпен шешу нұсқасы қатаң түрде талқыланды. Кейбір кеңесшілер Кеннедиді Кубаны жаппай бомбалауға көндіруге тырысты. Бірақ U-2 ұшағының кезекті ұшуы жағдайдың одан сайын ушығып бара жатқанын көрсетті: бірнеше зымыран қондырғысы орнатылған, әрі ұшыруға дайын еді. Мұндай қадам соғысқа, тіпті ядролық қақтығысқа әкелуі мүмкін болатын.
Келіссөз және шешім
Кеннеди Кеңес басшылығына Кубадағы орнатылған зымырандарды демонтаждауды және Кубаға бағыт алған кемелерді кері бұруды ұсынды. Бұған жауап ретінде АҚШ Кубаға басып кірмеуге және Фидель Кастро үкіметін құлатпауға уәде берді.
КСРО Министрлер Кеңесінің төрағасы әрі Бірінші хатшы Никита Хрущёв бұл ұсынысқа келісіп, 28 қазанда зымырандарды демонтаждау басталды. Бірнеше аптадан кейін Кубадан соңғы зымыран шығарылды, ал 20 қарашада енгізілген теңіздік шектеу алынып тасталды.
Маңызы мен салдары
13 күнге созылған сын
Кариб дағдарысы бар-жоғы 13 күн ішінде әлемдік қауіпсіздікке тікелей ықпал ететін деңгейге жетті.
Тарихи шек
Адамзат тарихта алғаш рет өзін-өзі жою қаупіне бұрын-соңды болмаған дәрежеде жақындады.
Бұл дағдарыстың шешілуі Суық соғыстағы бетбұрыс кезеңге айналып, халықаралық шиеленісті бәсеңдетуге ықпал етті. Сонымен бірге ол үлкен психологиялық мәнге ие болды: ядролық қақтығыстың салдары туралы түсінік күшейіп, тараптарды сақтыққа итермеледі.