Қазақша рефераттар

Топырақ жамылғысына таралуы туралы қазақша реферат

Литосфера (топырақ жамылғысы) ластануының жалпы себептері

Литосфераның, яғни топырақ жамылғысының ластануы көбіне құрылыс пен кен өндіру жұмыстарының салдарынан пайда болады. Бұл үдерістер миллиондаған гектар аумақта бұзылған жерлердің қалыптасуына әкеледі.

Өнімділігін толық немесе толыққа жуық жоғалтқан шөлейттенген адырлар құрлық бетінің шамамен 1%-ын алып жатыр.

Ең маңызды ластаушы көздер

  • Өнеркәсіп қалдықтары
  • Ауыл шаруашылығы қалдықтары
  • Металдар және олардың қосындылары
  • Тыңайтқыштар мен улы химикаттар
  • Радиоактивті заттар

Кадмий: топырақтағы таралуы және қауіптілігі

Топырақта кездесетін кадмий мөлшері әдетте аса жоғары болмайды. Дегенмен оның жинақталуы экожүйеге және ауыл шаруашылығына айтарлықтай қауіп төндіреді. Кей деректер бойынша қара топырақтағы кадмий мөлшері өсімдіктердегі көрсеткішпен салыстырғанда төменірек болуы мүмкін.

Топырақтың кадмиймен ластану себептері

Кадмиймен ластану көбіне өндірістік процестермен, өндіріс қалдықтарымен және пайдаланылған сулармен байланысты. Сонымен қатар кадмийдің топыраққа түсуінің маңызды арналарына фосфорлы тыңайтқыштар мен әкті қолдану жатады.

Ауыл шаруашылығы арқылы

Фосфорлы тыңайтқыштар құрамында кадмий аз мөлшерде кездесуі мүмкін (шамамен 0,15 мг/кг). Ол жылжымалы түрде болатындықтан топырақтан өсімдікке оңай өтуі ықтимал.

Көлік және қала факторлары

Кадмий автокөлік шығарындыларымен де таралуы мүмкін. Ол, атап айтқанда, дөңгелек резеңкелерінің тозу өнімдерінде және пайдаланылған май құрамында кездеседі.

Шекті деңгей және ұзақ мерзімді салдар

Көрсеткіш
5 мг/кг
Топырақтағы кадмий мөлшері осы деңгейге жеткенде ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімі едәуір төмендеуі мүмкін.
Өнімге ықпалы
≈ 50%
Кей бағалаулар бойынша өнім көлемі шамамен жартылай азаюы ықтимал.
Қалпына келу уақыты
≈ 1100 жыл
Топырақты табиғи жолмен тазартып, бастапқы күйіне жақындату өте ұзақ уақытты талап етуі мүмкін.

Денсаулық пен экожүйеге қаупі

Кадмийдің мутагендік және канцерогендік қасиеттері бар деп есептеледі. Сондықтан оның қоршаған ортада жиналуы ұзақ мерзімді тәуекелдерді арттырады.

Антропогендік үлес және өндіріс аймағындағы жүктеме

Кадмийдің қоршаған ортаға таралуының шамамен 80%-ы антропогендік әсермен байланысты. Табиғи ортада оның таралуы көбіне өндірісте қорғасын, мырыш (цинк) және кадмий сияқты элементтерді өндіру және өңдеу процестерімен ұштасады.

Өндіріс орындарының маңында 1 гектар аумаққа кадмий түсуі 60–600 кг-ға дейін жетуі мүмкін деген деректер бар. Мұндай жүктеме топырақ сапасын төмендетіп қана қоймай, улы элементтердің азық-түлік тізбегі арқылы таралу қаупін күшейтеді.