Курттың тақырыбы - Бах музыкасының әуеннің негізі
Тақырып деген не және ол неге дәлелдеуді талап етеді?
Тақырып — жай ғана атау емес. Ол — ой, сана және сол ойдың дәлелденуін талап ететін тұжырым. Тақырыптың құны оның нақты материалға сүйеніп, тексеріле алуында.
Классикалық мысалдар
- Пирроның кітабындағы өзек — Бахтың өзі емес, Бах музыкасындағы суреттеу мен бейнелеу бастауын түсіндіру.
- Швейцер үшін негізгі мәселе — Бахтың «музыка тілі» емес, «бейне тілі».
- Курттың тақырыбы — Бах музыкасы әуенінің негізі ретіндегі кинетикалық қуат.
Неге «ой бар» дегеннің өзі әлі тақырып емес?
Жас музыкатанушының көбіне нақты тақырыбы болмайды: оның санасында тек жұмыс саласы жүреді. Сондықтан кез келген ойды бірден «ізденіс жұмысының тақырыбы» деп жариялау дұрыс емес.
Тақырыпқа айналу үшін ой нені қанағаттандыруы керек?
- 1 Фактілермен бекітілуі керек: ішкі қайшылықсыз болуы және ақиқатқа сай дәлелденуі қажет.
- 2 Жаңалығы болуы керек: бұрынғы автордан өзгеше қыр табу немесе белгілі ойды жаңа дәлелмен құру.
- 3 Құндылығы болуы керек: теориялық және практикалық мәні сезілуі тиіс.
- 4 Материалы жеткілікті болуы керек: кітап не мақала жазуға жететін мазмұн мен дерек қоры табылуы қажет.
Жұмыстың негізі көп ойға сүйенбеуі тиіс: екі-үш іргелі ой жеткілікті. Бірақ олардың салмағы зор болғаны маңызды — мағынасы «бір алып киттің салмағы жүз килькадан ауыр» дегендей болуы керек.
Негізгі ойды қалай табамыз: қайдан іздейміз?
«Композитор туралы немесе музыка саласы туралы арнайы әдебиетті көп оқысам, тақырыпты тез табамын» деген сенім әрдайым дұрыс емес. Арнайы әдебиет қызықтырады, жаңа ойға итермелеуі мүмкін. Бірақ ол кейде зерттеушінің өз ойын әлсіретіп, дайын пікірге ертіп әкетеді.
Пайдалы бағыт: музыканың өзін зерттеу
Ең өнімді ой көбіне музыканы тікелей бақылау кезінде туады. Бірақ бақылау өздігінен нәтиже бермейді — оған ішкі дайындық қажет.
- Дайындық: өз түсінігіңде білім мен ойлаудың негізі болуы.
- Көре білу: жаныңдағы ғажайыпты байқап, табиғи байқағыштықты дамыту.
- Ойлау: салыстыру, ұқсастық пен байланысты таба білу.
«Ойлайтын көз көре алады» (А. Микулин).
Жарқ еткен ой — тақырып па?
Кейде болжам кенеттен жарқ етеді — алғашқы импульс пайда болады. Бірақ бұл әлі кандидаттық жұмысқа дайын тақырып емес. Ол дамымайынша жай афоризм болып қалады; әзірге — болашақ тақырыптың ұйытқысы ғана.
Уақыт өтіп, ізденіс жалғасқанда ғана сол ұйытқы нақты тақырыпқа айнала алады: дәлел жиналады, шекарасы анықталады, материал орнығады.
Тақырыптың «өзегі» қашан табылады?
Егер ойдың өзегі — «ядро», ішкі шарик секілді — сені өзіне тартып тұрса, жаныңда күш-қуат жинайтындай әсер берсе, онда тақырып табылғаны. Енді болжамды жұмысқа айналдыру керек.
Жұмыс өздігінен «ағып» жазылмайды: ол күш сұрайды. Тақырып табылғаннан кейінгі негізгі міндет — зерттеудің құрылымын құру, дәлелін реттеу, материалын жинақтау.