Қазақша рефераттар

Тергеу жоспарының логикалық негізі - тергеу болжаулары

Ұрлық, тонау және қарақшылық бойынша қылмыстық іс қозғаудың ерекшеліктері

Ұрлық, тонау және қарақшылық фактілері бойынша қылмыстық іс қозғауға негіз болатын жағдайлар тәжірибеде жиі қайталанады. Мұндай істердің табысты ашылуы көбіне бастапқы ақпаратты дұрыс қабылдап, оқиға орнына жедел әрекет етуден басталады.

Қылмыстық іс қозғауға жиі түрткі болатын дереккөздер

  • Жәбірленушінің немесе оның туыстарының арызы.
  • Мемлекеттік, қоғамдық немесе жеке ұйымдардың лауазымды тұлғаларының хабарламасы (ұйым мүлкін ашық ұрлау, мүлікті тартып алу мақсатындағы шабуыл туралы).
  • Медициналық ұйымдардың шабуыл салдарынан зардап шеккен адамдарға көмек көрсетілгені жөніндегі мәліметі.
  • Куәгерлердің тонау немесе қарақшылық белгілері бар фактілер туралы арызы.
  • Тергеушінің немесе анықтау органының қылмыс белгілерін өз бетінше анықтауы.

Алғашқы әрекеттер: хабар түскен сәттен бастап

Әдетте ұрлық, тонау немесе қарақшылық белгілері бар оқиға туралы хабар түскеннен кейін ең алдымен арызданушыдан қысқа мерзімде түсініктеме алынады. Егер арызданушы жәбірленуші емес, куәгер немесе ұйым әкімшілігінің өкілі болса, жедел түрде мына шаралар атқарылады: оқиға орнын күзетке алу, жәбірленушіні анықтау және одан оқиғаның мән-жайын нақтылау.

Күш қолдану белгілерін нақтылау

Көп жағдайда жәбірленушінің денесінде, киімінде немесе жеке заттарында қалған іздер (дене жарақаты, жыртылған не бүлінген киім және т.б.) оған күш қолданылғанын растай алады.

Уақыт факторы

Сезіктіні «ізін суытпай» ұстау үшін арызданушыдан сұрау алу мүмкіндігінше жедел жүргізіледі. Бұл жедел іздестіруді дұрыс ұйымдастыруға тікелей әсер етеді.

Алғашқы кезеңде жиі кездесетін тергеу ситуациялары

  1. Сезікті тұлға қылмыс орнында немесе қылмыс жасалғаннан кейін бірден ұсталған.
  2. Сезікті тұлға әлі ұсталмаған, бірақ оны іздестіру мен ұстауды ұйымдастыруға жеткілікті мәлімет бар.
  3. Қылмыс жасаған тұлға туралы ақпарат жоқ немесе өте мардымсыз.

Ситуацияларға қарай бастапқы тергеу бағдарламасы

1) Сезікті ұсталған жағдайда

  • Сезіктіні ұстау және жеке тінту.
  • Қажет болса, сезіктіні куәландыру.
  • Жәбірленушіден жауап алу; қажет болса, киімін қарау және куәландыру.
  • Оқиға болған жерді қарау.
  • Куәгерлерден жауап алу.
  • Сезіктінің тұрғылықты жерін тінту.
  • Сот-медициналық, криминалистік және өзге сараптамаларды тағайындау.

2) Мәлімет бар, бірақ сезікті ұсталмаған

  • Жәбірленушіден жауап алу, куәландыру және киімін қарау.
  • Куәгерлерден жауап алу.
  • Сот сараптамасын тағайындау.
  • Жедел-іздестіру шараларын ұйымдастыру.

3) Ақпарат жоқ немесе жеткіліксіз

  • Негізгі тергеу әрекеттерін орындау (оқиға орнын қарау, жауап алу, сараптама және т.б.).
  • Сезіктілерді анықтауға бағытталған жедел-іздестіру шаралары.
  • Ұрланған заттарды табуға және өткізу арналарына шығуға бағытталған жұмыстар.

Жедел іздестіруді ұйымдастыру: ізін суытпай әрекет ету

Қылмыс жасалғаннан кейін өткен уақытқа қарай «ізін суытпай» іздестіру ұйымдастырылады. Ол үшін тиісті ішкі істер органдары дереу хабардар етіледі. Күрделі жағдайларда патрульдік-бекеттік қызмет күшейтіледі, ал қылмыскердің автокөлікпен жасырынуы мүмкін деген негіз болса, көлік қозғалысын бақылау да қатаңдатылады.

Жедел шаралар, әдетте, ұрланған мүлік өткізілуі мүмкін және қылмыскерлер пайда болуы ықтимал орындарда жүргізіледі.

Болжау және тергеу жоспары: логикалық негіз

Тергеу жоспарының логикалық негізі — тергеу болжамдары. Тергеуші тергеуді бастамас бұрын ықтимал нұсқаларды (болжамдарды) құрып, содан кейін әрекеттердің ретін жоспарлайды.

Тергеуді жоспарлау — уақыт пен күшті үнемдей отырып, заң талаптарына сай қылмыстың барлық мән-жайын анықтауға және кінәлілерді ұстауға бағытталған жұмыс тәртібі мен кезеңдерін ойластырып құру процесі.

Жиі қолданылатын тергеу әрекеттері

  • Ұстау.
  • Жеке тінту.
  • Сезіктіден жауап алу.
  • Жәбірленушіден және куәгерден жауап алу.
  • Оқиға болған жерді қарау.
  • Сезіктіні куәландыру.
  • Сезіктінің тұратын жерін тінту.
  • Жедел-іздестіру шараларын жүргізу.
  • Сараптама тағайындау.

Ұрлық, тонау және қарақшылыққа ықпал ететін себептер мен жағдайлар

Бұл санаттағы қылмыстардың жасалуына әсер ететін факторларды шартты түрде екі топқа бөлуге болады: қылмыстық қолсұғушылық субъектісінің қалыптасуына ықпал ететін факторлар және қылмыс жасау ниетін жеңілдететін сыртқы жағдайлар.

1) Субъектінің сапасын айқындайтын факторлар

  • Ата-аналары қоғамға қарсы мінез-құлыққа жол беретін қолайсыз отбасының ықпалы.
  • Жасөспірімдердің жеткіліксіз бақылауда болуы және бұрын сотталған тұлғалармен, ішімдікке әуес адамдармен араласуы.
  • Төмен мәдени деңгей, жеткілікті білімнің және мамандықтың болмауы.
  • Материалдық құндылықтардың нашар қорғалуы.

2) Қылмыс жасау ниетін жеңілдететін жағдайлар

  • Бағалы заттардың және объектілердің нашар күзеті.
  • Бұзу құралдарын немесе қаруды табудың салыстырмалы қолжетімділігі.
  • Күзет қызметі мен патрульдік бақылаудың жеткіліксіздігі.
  • Қоғамдық тәртіп бұзушылыққа айналадағы ортаның немқұрайлы қарауы.
  • Қылмыс жасалуы ықтимал аумақтарда жарықтандырудың нашар болуы.