Бейнелеу өнеріндегі табиғат көріністері бейнеленген шығармалар
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды табиғатты сүйе білуге үйрету; табиғатты байқау арқылы баланың ойында көркем образдар қалыптастыру; қалам мен бояумен жұмыс істеу дағдыларын дамыту; ойлау қабілеттерін жетілдіру.
Сабақтың көрнекілігі
Бейнелеу өнеріндегі табиғат көріністері бейнеленген шығармалардың репродукциялары және оқу-әдістемелік материалдар:
Репродукциялар
- Ш. Уәлиханов — «Теріскей Алатауы»
- Ә. Қастеев — «Жайлауда»
- М. Кенбаев — «Асауды үйрету»
- Ж. Шарденов — «Алатау эскиздері»
- А. Черкасский — «Қара ағаштар»
- С. Мамбеев — «Жайлауда»
Қосымша материалдар
- Әсем табиғат көріністері бейнеленген диапозитивтер, диафильмдер, слайдтар
- Фотосуреттер және (мүмкін болса) кинофильм үзінділері
Сабақтың барысы
Сабақ екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде оқушылар табиғат көріністерінің негізгі ерекшеліктерімен танысады, ал екінші бөлім табиғат көрінісін бейнелеуге арналады.
I бөлім — Бақылау және талдау
Бірінші бөлімді өткізудің екі нұсқасы бар:
1-нұсқа: Табиғат аясындағы экскурсия
Экскурсияны 45 минутқа сыйғызу қиын болғандықтан, оны сол күнгі сабақтардың соңғы сағаттарында өткізген дұрыс. Экскурсия мазмұнды болуы үшін алдын ала жоспар құрылады: қандай объектілер көрсетіледі, қандай бірізділікпен талданады, мұғалім мен оқушы нені бірге салыстырып, нені бірге қорытындылайды.
2-нұсқа: Сыныптағы көрнекі материалдар
Мектеп маңында экскурсия жасауға ыңғайлы орын болмаған жағдайда табиғат көріністері бейнеленген диапозитивтер, слайдтар, диафильмдер, фотолар (және қажет болса бейнематериалдар) көрсетіледі.
Экскурсиядағы жұмыс әдістері
Экскурсия кезінде мұғалім пікір алмасу, диалог және ойын әдістерін қолданады. Жоспарда мұғалім мен оқушылар арасындағы сұрақ-жауаптар алдын ала белгіленуі тиіс.
Мысал сұрақтар
- Жақындағы ағаштар үлкен болып көріне ме, әлде алыстағылары ма?
- Жақындағы және алыстағы ағаштардың түсінде қандай өзгеріс байқалады?
- Ұсақ бөлшектер жақында айқынырақ көріне ме, әлде алыста ма?
Негізгі бақылаулар
- Қашықтаған сайын заттардың өлшемі кішірейіп көрінеді (перспектива).
- Жақындағы түстер айқын, алыстағы түстер бұлыңғырлау көрінеді (ауа перспективасы).
- Жақындағы ұсақ бөлшектер анық, алыстағылары көмескіленеді.
II бөлім — Бейнелеу жұмысы
Келесі сабақ экскурсияда байқалған табиғат құбылыстарын еске түсіруден басталады. Оқушыларға табиғат көріністері бейнеленген бірнеше көркем шығарма көрсетіліп, олардың көркемдік ерекшеліктері талданады.
Талдау нүктелері
- Түстердің байланысы
- Композиция
- Заттардың ерекшеліктері
- Перспектива және оны бейнелеу тәсілдері
Практикалық жұмыс тәртібі
- 1 Мұғалім өз орындаған табиғат көріністерін көрсетіп, бейнелеу әдістерін түсіндіреді.
- 2 Оқушылар өздеріне ұнаған табиғат көрінісін таңдайды (жазғы демалыста көрген, теледидардан не кинодан әсер алған көрініс болуы мүмкін).
- 3 Алдымен қарындашпен нобай салынады, кейін түрлі-түсті бояумен боялады.
Бейнелеу кезінде ескерілетін қағидалар
Өлшем және кеңістік
Жақындағы заттар көлемдірек, алыстағылар кішірек болып бейнеленеді.
Түс және айқындық
Жақындағы түстер қанық әрі анық, алыстағы түстер жұмсақтау және бұлыңғырлау беріледі.
Тақырып ауқымы
Бұл сабақта жақындағы және алыстағы ағаштарды, үйлерді, жолдарды, өзенді, тауларды бейнелеуге болады. Дегенмен көріністі шамадан тыс көп детальмен күрделендірмей, негізгі нысандарды айқын көрсету маңызды.
Сабақтың қорытындысы
Сабақ соңында оқушылардың жұмыстары бірге қаралып, сәтті шыққан тұстары мен жиі кездесетін қателері талданады. Бұл талдау оқушыға келесі жұмыста композицияны нақтылау, перспективаны дұрыс беру және түстердің өзара байланысын күшейтуге бағыт береді.