Педагогикалық тәжірибе
Сабақ жоспары: озық педагогикалық тәжірибені зерттеу
Бұл материалда озық (алдыңғы қатарлы) педагогикалық тәжірибенің жалпы сипаттамасы, оны анықтаудың сапалық көрсеткіштері, ғылыми-зерттеудегі педагогикалық тәжірибе талдауының орны, сондай-ақ тәжірибенің артықшылықтары мен шектеулері қарастырылады.
Негізгі бағыттар
- Озық тәжірибенің мәні және критерийлері
- Сапалық көрсеткіштері мен тұрақтылығы
- Ғылыми зерттеудегі орны: талдау, дерек, қорытынды
- Жетістіктері мен кемшіліктері (шектеулері)
Неге маңызды?
Озық тәжірибені жүйелі зерттеу мұғалім жұмысының нәтижелілігін түсіндіруге, тиімді әдістерді айқындауға және оларды әртүрлі оқу-тәрбие жағдайларына бейімдеп қолдануға мүмкіндік береді.
Негізгі идея: тәжірибе — тек нәтиже емес, нәтижеге жеткізетін кәсіби тәсілдер мен шешімдердің жиынтығы.
1) Озық педагогикалық тәжірибенің мәні
Озық тәжірибе — мұғалімнің жоғары шеберлігін танытатын, нәтижесі айқын әрі тұрақты болатын педагогикалық қызмет үлгісі. Ол оқу-тәрбие процесінде жоғары нәтиже беретін тиімді шешімдер жүйесімен сипатталады.
Педагогикалық тәжірибе дегеніміз не?
Педагогикалық тәжірибе — мұғалімнің педагогикалық қызметінің нәтижесі және алға қойылған міндеттерді жүзеге асырудағы кәсіби шеберлігінің жиынтығы.
Алдыңғы қатарлы тәжірибе деп аз уақыт пен күш жұмсай отырып, мол нәтижеге қол жеткізуге мүмкіндік беретін тәжірибе аталады. Мұнда міндетті түрде түбегейлі жаңа немесе ерекше жаңалық болуы шарт емес: ғылымда дәлелденген, кеңінен танылған қағидаларды сауатты қолданудың өзі басқа мұғалімдер үшін құнды үлгі бола алады.
Озық тәжірибенің сапалық көрсеткіштері
Тиімділік және үнемділік
Оқу-тәрбие процесінде жоғары нәтижеге аз күш жұмсай отырып қол жеткізу. Бұл өзге оқу және тәрбие міндеттерін шешуге кедергі келтірмеуі тиіс.
Тұрақтылық
Нәтиженің уақыт бойынша сақталуы және тәжірибенің әртүрлі жағдайда жұмыс істей алуы.
Жоғары сапалық және сандық нәтиже
Оқушылардың білім сапасы, дағдысы, тәрбие деңгейі сияқты көрсеткіштердің айқын жақсаруы және оны деректермен негіздеу мүмкіндігі.
Қайталану және шығармашылық қолдану
Бір педагогтың тәжірибесін басқа мұғалімдердің өз жағдайына бейімдеп қайталауы және дамыта қолдана алуы.
2) Педагогикалық тәжірибені ғылыми зерттеу әдісі ретінде қолдану
Педагогикалық тәжірибені зерттеу әдісі мәселені зерделеудің әртүрлі кезеңдерінде қолданылады. Зерттеудің нақты кезеңінде шешілетін міндеттерге байланысты тәжірибенің әртүрлі түрлері талдауға түседі.
Әдістің құндылығы
- Педагогикалық шындықпен және нақты оқыту-тәрбие тәжірибесімен тікелей байланыс орнатады.
- Тәжірибенің тиімді жақтары мен осал тұстарын табиғи жағдайда анықтауға мүмкіндік береді.
- Педагогикалық қызметтің ішкі ерекшеліктерін дәл тіркеуге көмектеседі.
Нені ашып көрсетеді?
- Әртүрлі оқу-тәрбие жүйелерінің нақты бейнесін сипаттайды.
- Жекелеген әдістер мен тәсілдерді және оқытушының жұмыс стилін айқындайды.
- Ұйымдастырылған жұмыстардың оқушыларға әсерін талдауға мүмкіндік береді.
Дерек және ғылыми сипаттау
Тәжірибені зерттеу педагогикалық нақтылықпен тікелей танысуға және оны ғылыми терминдермен дәл сипаттауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар құбылысты тұтас қамти отырып, зерттеудің нысанына айналатын мәнді жақтарын бөліп көрсетуге жағдай жасайды. Мұндай тәсіл педагогикалық құбылысты сипаттауға қажетті көлемде дерек алуға көмектеседі.
Жетістіктері мен шектеулері
Жетістіктері
- Эмпириялық деректерді жинақтап, педагогикалық фактілер мен байланыстарды айқындауға негіз болады.
- Практикадағы шынайы үрдістерді көрсетіп, тиімді шешімдерді дәлелдеуге мүмкіндік береді.
- Оқыту мен тәрбиені жетілдіруге бағытталған нақты ұсыныстарға жол ашады.
Шектеулері (әлсіз тұстары)
- Тек тікелей бақылауға сүйенген таным нысанға тым тәуелді болып, құбылыстың үстірт көрінісін ғана көрсетуі мүмкін.
- Әдіс көбіне «барды тіркеуге» бейім: егер ғылым тек қазіргі жағдайды сипаттаумен шектелсе, болашақты болжау мен жаңалық тудыру мүмкіндігі әлсірейді.
- Сондықтан тәжірибені зерттеу басқа ғылыми әдістермен (талдау, салыстыру, модельдеу, эксперимент) ұштасқанда анағұрлым өнімді болады.
Қорытынды ой
Педагогикалық тәжірибені зерттеу оқу-тәрбие шындығын түсінудің маңызды арнасы болғанымен, ол ғылыми ізденісті толық алмастырмайды. Ғылым тек қолда барды сипаттап қана қоймай, даму бағытын айқындап, болашаққа бағдар ұсынғанда ғана тәжірибе де, теория да ілгерілейді.