Педагог іс - әрекетінің мотивациялық - қажеттіліктер саласы А. Б. Орлов бойынша оның центрациясы терминдерінде түсінік беріле алады
Педагог іс-әрекетінің мотивациялық-қажеттіліктер саласы және «центрация»
Педагог іс-әрекетінің мотивациялық-қажеттіліктер саласын А.Б. Орловтың «центрация» ұғымы арқылы түсіндіруге болады. Гуманистік психологияда центрация ерекше түрде құрылған өзара әрекеттесу ретінде сипатталады: ол эмпатияға, басқа адамды бағалаусыз қабылдауға және адамның уайымы мен мінез-құлқының ішкі сәйкестігіне сүйенеді. Мұндай түсінікте мұғалім мен оқушының байланысы тек «оқыту» емес, сонымен бірге тұлғалық дамудың ортақ кеңістігі ретінде көрінеді.
Центрация бір мезгілде мұғалім мен оқушының тұлғалық өсулерінің нәтижесі ретінде де, олардың қарым-қатынасы мен шығармашылығының дамуы арқылы қалыптасатын тұтас субъективті (тұлғалық) өсудің нәтижесі ретінде де түсіндіріледі.
Нені анықтайды?
- Педагогикалық стильді
- Мұғалімнің қатынас құру тәсілін
- Әлеуметтік перцепцияны (басқаны қабылдау ерекшелігін)
Қайда байқалады?
Орлов бойынша, әртүрлі центрациялар жалпы педагогикалық қызметте де, сондай-ақ жекелеген нақты педагогикалық жағдайларда да үстем бола алады.
А.Б. Орлов сипаттаған жеті центрация
А.Б. Орлов мұғалім тұлғасының жеті негізгі центрациясын бөліп көрсетеді. Олардың әрқайсысы мұғалім шешімдерінің логикасын, басымдықтарын және оқушымен өзара әрекеттесуін әртүрлі бағытқа бұра алады.
1) Өзімшілдік
Центрация өз «Менінің» мүддесіне бағытталады.
2) Бюрократтық
Центрация әкімшіліктің, басшылықтың мүдделеріне бағытталады.
3) Қақтығыстық
Центрация әріптестер мүдделеріне бағытталады.
4) Беделдік
Центрация оқушылардың ата-аналарының сұраныстары мен мүдделеріне бағытталады.
5) Танымдық
Центрация оқыту мен тәрбиелеу құралдарының талаптарына бағытталады.
6) Қамқорлық
Центрация оқушылардың қызығушылықтары мен қажеттеліктеріне бағытталады.
7) Гуманистік
неғұрлым жетілдірілгенЦентрация мұғалімнің өз мәнінің мүдделеріне (көріністеріне) және басқа адамдардың — басшылықтың, әріптестердің, ата-аналардың, оқушылардың — мәндік мүдделеріне қатар бағытталады.
Қазіргі білім берудегі міндет: бағыттануды өзгерту
Гуманистік психологияда гуманистік центрация неғұрлым жетілдірілген форма ретінде қарастырылады және дәстүрлі оқытудың шынайылығын жиі бейнелейтін алғашқы алты центрацияға белгілі бір мағынада қарсы қойылады. Сондықтан бүгінгі күні осы бағыттанудың өзгеруі, яғни мұғалімнің децентрациясы жалпы білім берудің, ал нақтырақ айтқанда мектептегі білім берудің психокоррекциялық міндеттерінің бірі ретінде қарастырылады.
Қорытынды акцент
Мұғалімнің қай центрацияны басым ұстайтыны оның педагогикалық әрекетінің жалпы «таңбасын» қалыптастырады. Ал гуманистік центрация — өзара әрекеттесуді тұлғалық өсумен ұштастыратын, қатынасты тереңдететін және оқу үдерісін адамға бағдарлайтын ең жоғары деңгей ретінде сипатталады.
Дереккөз сілтемелері: [153, 142–143 б.].