Тегеран конференциясында қаралған мәселелер туралы қазақша реферат 1943 жылы 28 қарашадан - 1 желтоқсанға дейін үш мемлекет
Тегеран конференциясы: қаралған мәселелер мен саяси астар
1943 жылғы 28 қараша мен 1 желтоқсан аралығында Тегеранда үш ірі держава — АҚШ, КСРО және Ұлыбритания — үкімет басшылары Ф.Д. Рузвельт, И.В. Сталин және У. Черчилль кездесті. Бұл — одақтас елдер көшбасшыларының алғашқы жоғары деңгейдегі басқосуы ретінде Екінші дүниежүзілік соғыстың жалпы бағытына ықпал еткен маңызды кезең болды. Кездесуге дипломатиялық кеңесшілер мен әскери штаб өкілдері де қатысты.
Күн тәртібі
Соғыстың барысы, одақтастардың үйлестірілген әрекеті және соғыстан кейінгі бейбітшілік тәртібінің негізгі бағыттары талқыланды.
Басты мәселе
Гитлершіл Германияға қарсы соғыс қимылдарын бірлесіп жоспарлау және Еуропадағы екінші майданды ашу мәселесі.
Көптеген тарихшылар Тегеран конференциясын антигитлерлік коалицияның ең жоғары саяси үйлесімге жақындаған тұсы деп бағалайды. Алайда мұндай келісімге келу оңай болған жоқ. Германия КСРО-ға шабуыл жасағаннан кейін-ақ Англия мен АҚШ-тың билеуші топтары белгілі бір енжарлық танытып, КСРО-мен толыққанды әскери ынтымақтастық орнатуға асықпады.
Одақтастар мүддесіндегі айырмашылықтар
Кеңес үкіметі батыс державаларымен одақтастық қарым-қатынасты барынша жедел қалыптастыруға ұмтылды және мұны фашистік «ось» державаларын жеңудің маңызды шарты деп санады. Ал Лондон мен Вашингтон ортақ жауға қарсы бірігуге көбіне жағдайдың қысымымен келіп, өз мойындарына алған міндеттемелерді орындауды соза түсуге бейім болды.
АҚШ ұстанымы
Вашингтон саясаты, түптеп келгенде, дүниежүзінде АҚШ ықпалын күшейтуге ұмтылумен байланыстырылды.
Ұлыбритания ұстанымы
Лондонның негізгі мақсаты — британ империясының жаһандық позициясын сақтап қалу.
Осы айырмашылықтарға қарамастан, АҚШ пен Англия өз мақсаттарына жетудегі басты кедергіні гитлерлік Германия мен милитаристік Жапониядан көрді. Олар бұл қауіпті бәсекелестер әлсіреген жағдайда ғана ықпал ету аймақтарын нығайтып, кеңейте аламыз деп есептеді. КСРО соғысқа кіріскеннен кейін, батыс державалары соғыс жағдайын өз стратегияларын іске асыру үшін пайдалануға тырысты деген көзқарас та кең тарады: КСРО қолымен Германия мен Жапонияны әлсірету ниеті байқалды.
Екінші майдан: уәде мен кейінге шегеру
Бұған дейін АҚШ пен Ұлыбритания Еуропада екінші майдан ашамыз деген уәделерін дер кезінде орындамағандықтан, соғыстың негізгі ауыртпалығын Совет Одағы көтерді. Екінші майданды ашу мәселесі Тегерандағы келіссөздердің өзегіне айналуы да сондықтан.
«Оверлорд» жоспары
1942 жылдың көктемінде Ла-Манштың ең енсіз жерінен өтіп, Сена сағасының шығысындағы Кале мен Гавр аралығындағы француз жағалауына әскер түсіру арқылы Солтүстік Францияға басып кірудің американдық жоспары әзірленді. Ол «Оверлорд» деген кодтық атпен белгілі болды және оны іске асыру 1943 жылдың көктеміне межеленді.
«Следжхэммер» операциясы
1942 жылы АҚШ Бас штабы шектеулі «Следжхэммер» операциясын да қарастырды. Алайда ол тек ерекше жағдайларда ғана іске асуы тиіс болды:
- Шығыс майдандағы жағдай аса ауырлап, Германияның табысы басым болып, кеңес қорғанысының күйреу қаупі төнгенде.
- Батыс Еуропада немістердің жағдайы айқын әлсірегенде.
1942 жылы Совет–герман майданында кескілескен ұрыстар жүріп жатқан кезде Лондон мен Вашингтонда екінші майданды ашудың «тиімді уақыты» қызу талқыланды. Сол жылы жазда Лондонда өткен ағылшын-совет келіссөзінде Совет үкіметі Батыс Еуропаға басып кіруді жеделдету қажеттігін қайта көтерді. Бұл ұстанымды АҚШ президенті Ф. Рузвельт қолдады.
1942 жылғы 12 маусымдағы тұжырым
1942 жылғы 12 маусымда қол қойылған ағылшын-совет мазмұндамасында Вашингтонда бұған дейін келісілгендей, 1942 жылы Еуропада екінші майдан құрудың кезек күттірмейтін міндет екені туралы тұжырым тағы да қайталанды.
Қорытынды
Тегеран конференциясы одақтастардың ортақ қарсыласқа қарсы бірлескен әрекетін күшейтуге бағытталған шешімдердің саяси салмағын көрсетті. Сонымен қатар, екінші майданды ашу төңірегіндегі талқылаулар Англия мен АҚШ-тың стратегиялық есептері мен КСРО-ның жедел әскери қажеттіліктері арасындағы қайшылықтарды айқын аңғартты.