Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарында бухгалтерлік есепке тән барлық маңызды мәселелер
Бухгалтерлік есеп • Халықаралық стандарттау
Осы заманғы бухгалтерлік есептің ғылыми және практикалық мәнін толық түсіну үшін қаржылық есептің халықаралық деңгейде қалай стандартталатынын және оның қандай қағидаларға сүйенетінін білу маңызды.
Халықаралық стандарттаудың мәні
Халықаралық бухгалтерлік стандарттар (немесе қаржылық қорытынды есеп стандарттары) қаржылық есепті дайындау мен ұсынудың ортақ ережелерін қалыптастырады. Бұл стандарттар әртүрлі елдердегі ұйымдардың есеп ақпаратын салыстыруға, түсіндіруге және пайдалануға қолайлы етуге бағытталған.
Назардағы негізгі мәселелер
- Қаржылық есептің мақсаты — пайдаланушыларға шешім қабылдауға қажет ақпарат беру.
- Ақпарат сапасы — пайдалы ақпараттың сапалық сипаттамаларын айқындау.
- Тану және өлшеу — есеп элементтерін тану қағидалары мен өлшеу тәсілдері.
- Капитал тұжырымдамасы — капитал және оны ұлғайту (сақтау) ұғымдары.
ХҚЕС құжаттар жүйесі
ХҚЕС ұғымы өзара сабақтасқан ресми құжаттар жиынтығын білдіреді. Бұл жүйе, әдетте, ХҚЕС ережелеріне арналған алғы сөзден, қаржылық есепті дайындау мен ұсынудың қағидаларынан, жекелеген есеп объектілеріне арналған стандарттардан және оларды түсіндіретін әдіснамалық материалдардан тұрады.
Маңызды ерекшелік: әр құжат жеке-дара оқшау қолданылмайды. Олар бір жүйенің сарапталған элементтері ретінде бірге жұмыс істеп, бір-бірін толықтырады. Сондықтан стандарттау жүйесінің тұтастығы — оны дұрыс қолданудың негізгі шарты.
Тұжырымдама және стандарттар
ХҚЕС жүйесінде тұжырымдамалық негіз (концепция) ерекше орын алады. Ол стандарттың өзі болып саналмайды, бірақ қаржылық есепті дайындау мен ұсынудың жалпы қағидаларын ашады. Әлем елдеріндегі бухгалтерлік есеп тәжірибесі көбіне арнайы ережелермен бекітілген принциптерге сүйенеді, ал бұл принциптер стандарттаудың пәндік мазмұнын айқындайды.
Қазіргі құрылым (жинақ түрде)
- 1) Тұжырымдама
- Қаржылық есептің жалпы қағидаларын жүйелейді.
- 2) Стандарттар
- 40-тан астам қолданбалы стандарттан тұрады.
- 3) Түсіндірулер
- 25-тен астам интерпретацияны қамтиды.
ХҚЕС-те бухгалтерлік есептің маңызды бағыттары кең қамтылады: ұйымның есеп саясаты, тауарлы-материалдық қорларды бағалау, шоғырландырылған қаржылық есеп, салық салуға қатысты мәселелер және басқа да тақырыптар.
Стандарттың мазмұны: не қамтылады?
ХҚЕС талаптарына сәйкес, қай жерде орындалса да, ұқсас операциялар мен оқиғалар қаржылық есепте бірізді түрде көрсетілуі тиіс. Сонымен бірге кейбір айрықша операциялар мен оқиғалардың мазмұны ұйымның ерекшелігіне қарай әртүрлі тәсілдермен жүзеге асырылуы мүмкін.
Есеп объектісі
Есепке алынатын объект анықталып, оған қатысты негізгі ұғымдар мен түсініктемелер беріледі.
Тану
Объектілерді қаржылық есеп элементтерінің тиісті санаттарына жатқызу тәсілдері көрсетіледі.
Бағалау
Бағалау әдістерін қолдану тәртібі және есеп элементтерін бағалауға қойылатын талаптар беріледі (бағалау нұсқалары, есеп әдістері және т.б.).
Халықаралық және ұлттық стандарттар
Халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттары әр елде қалыптасқан ұлттық және салалық талаптарды толықтай жоққа шығармауы керек. Осыған байланысты есеп стандарттары әдетте халықаралық және ұлттық болып бөлінеді.
Қазақстан тәжірибесі
Қазақстандық бухгалтерлік есеп стандарттарының жалпы саны — 29 стандарт. Оларды қолдануға арналған әдіснамалық ұсынымдар бөлек кітапшалар түрінде әзірленіп, жарияланған.
Қорытынды ой: стандарттау — бухгалтерлік есепті біріздендіру ғана емес, сонымен бірге қаржылық ақпараттың түсініктілігін, салыстырмалылығын және сенімділігін күшейтетін жүйелі тәсіл.