Шеберлік - бірінші шарт
Шеберлік — кез келген мамандықтың өзегі
Қай мамандық болмасын, оны меңгеру шеберлікті талап етеді. Егін өсіретін шаруа да, темір қорытатын инженер де, бала оқытатын мұғалім де, оқырман санасына ықпал ететін шығарма жазатын қаламгер де, жүрекке жетер музыка тудыратын композитор да, көз тартар сурет салатын бейнелеу өнерінің өкілі де — бәрі өз ісіне шебер болғанда ғана алға қойған мақсатына жетеді.
Негізгі ой
Шеберлік туа біткен қасиет қана емес — ол тұрақты еңбекпен қалыптасатын нәтиже.
Талап
Техниканы жетілдірумен қатар, шығарманың идеялық-көркемдік мазмұнын аша білу де — шеберліктің ажырамас бөлігі.
Шеберлік еңбек арқылы шыңдалады
Ф. Энгельс өнер дамыған сайын, кезінде тек таяқ ұстауға ғана жараған қолдың дүниеге Паганини мен Лист сынды ұлы орындаушыларды әкелгенін айтқан. Әрине, олардың орындау техникасы адам айтқысыз күшті болып бірден қалыптаса салған жоқ: шеберлікті арттыру, дамыту, шынықтыру жолында үздіксіз еңбек еткен адамдар еді.
Паганинидің тәртібі
Кей күндері Паганини скрипкада 14 сағатқа дейін ойнаған.
Динаның үздіксіз машығы
Көзіміз көрген Дина әр жарты сағат сайын домбырасын қолына алып отыратын. Тоғыз жасынан домбыра тартып машықтанған, техникасы өте жоғары орындаушы болса да, өмірінің соңына дейін шеберлігін шыңдауды тоқтатпаған.
Бұл мысалдардың түйіні біреу: шеберлік — жүйелі еңбек пен үздіксіз жаттығудың нәтижесі.
Оқытудағы олқылық: үлгі, талап, жауапкершілік
Осы тұрғыдан қарағанда, ең алдымен оқытушылардың, екіншіден оқушылардың орындаушылық шеберлікті арттыру жолындағы еңбегі бүгінгі күн талабы деңгейінде деп айту қиын. Домбырашы мен қобызшыларды бітіріп шығарып жатқанымызбен, олардың бәрі бірдей дара орындаушы болып қалыптаса бермейді. Мұның басты себебі — консерваторияда жүрген кезеңнің қадірін бағаламау, немқұрайдылық.
Ұстаздың сахнаға шығуы
Оқытушылардың концерттерге сирек шығуы — шәкіртке әсер ететін маңызды фактор. Кейбірі тіпті үлкен үміт пен сыртқы «қамшы» арқылы ғана сахнаға шығады. Ал шәкірт тек сыныпта ақыл тыңдап қоймай, ұстазының орындауынан үлгі алуы тиіс.
«Айтқанын істе» қағидасының ескіруі
«Молданың істегенін істеме, айтқанын істе» дейтін заман өткен. Бүгінгі кәсіби ортада сөз бен іс бірлігі — сенімнің де, шеберліктің де тірегі.
Техникадан әрі: идея мен мазмұнды ашу
Шеберлік тек орындаушылықпен шектеледі деп түсіну — қателік. Шығарманың техникалық жағын жетілдірумен қатар, оның идеялық-көркемдік мазмұнын талдап, ажырата білу де шеберлікке жатады. Әр шығарма белгілі бір идеяны арқалап туады. Сондықтан тек техникалық тұрғыдан мықты болып, шығарманың идеясын аша алмау — музыканттық жетіспеушілік.
Талдау сабағы
«Үш бөлімді шығарма», «вариация формасы» деп шолып өте шығу жеткіліксіз. Мазмұн мен идеяны ашатын нақты талдау қажет.
Гармониядағы түсіндіру
«Терцияны қосарлауға болмайды», «қатар квинта беруге болмайды» деумен шектелмей, оның неге болмайтынын түсіндіру қажет.
Догмаға қарсы ұстаным
Себебін ашпай айтылған ереже — жаттауға ғана сүйенген догмаға айналып кетеді. Ал өнерде түсіну — дамудың шарты.
Қорытынды талап
Оқытушы шәкіртін әрі орындаушылық шеберлікке, әрі мазмұн мен идеяны айыра білетін талғамға баулуы керек. Ал оқушы болса, осы шындықтарды күнделікті еңбекпен берік меңгеруі тиіс.
Шеберлік — бірінші шарт.
А. Қ. Жұбанов, «Ән-күй сапары», Алматы: Ғылым баспасы, 1976, 433–443-бб. (М. Ахметова)