Қазақстан Республикасындағы метрологияның даму жағдайы
Кіріспе
Қазақстан Республикасындағы экономиканың тұрақсыздығы, саяси факторлар және нарықтық қатынастардың қалыптасуына байланысты күрделі үдерістер стандартизация, сертификация және метрология салаларының жұмысына елеулі әсер етті. Халықаралық экономикалық қатынастарға тең құқықты қатысушы болу үшін әлемдік үрдістер мен жетістіктерді ескере отырып, ұлттық экономиканы жүйелі түрде жетілдіру қажет.
Стандартизация, сертификация және метрологияның ұлттық жүйесінің артта қалуы тек ішкі және сыртқы нарықта ғана емес, сонымен қатар қазіргі бәсекелестік жағдайында отандық өндірістер үшін қосымша қиындықтар туғызады. Дегенмен қысқа уақыт аралығында осы салаларды жетілдіру бағытында маңызды қадамдар жасалып, өнеркәсіп кәсіпорындарының тәжірибесінде айқын оң өзгерістер байқалды.
Жаңару бағыты және халықаралық талаптар
Стандартизация, сертификация және метрология бойынша жаңа тұжырымдаманың қабылдануы Қазақстанның ДСҰ-ға (ВТО) кіру мүмкіндігін жақындатады. Ережелер мен тәсілдердің негізін жаңарту құқықтық өрісті түбегейлі өзгерту қажеттігін көрсетеді. Жетілдіру үдерісі үздіксіз: мемлекетте TQM (Total Quality Management) қағидаттарын толық енгізу мәселесі өзектілігін жоғалтпай отыр, ал әлеуметтік-этикалық талаптарды айқындайтын халықаралық стандарттар (мысалы, SA-8000 бағыты) күн тәртібіне қосымша міндеттер қояды.
Негізгі ой
Әлемдік нарыққа ықпалдасу үшін өлшемдердің дәлдігі мен бірізділігіне сүйенетін сапа инфрақұрылымын күшейту қажет: стандартизация, сертификация және метрология бір-бірін толықтыратын өзара байланысты жүйе.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтуі ішкі және сыртқы нарықтағы ұйымдар мен өндірістерге, сондай-ақ отандық компанияларға жаңа талаптар қойды. Әртүрлі деңгейдегі халықаралық келісімдермен бекітілген нормалар ұлттық және халықаралық ережелерді үйлестіруді талап етеді. Бұл бағыттағы ілгерілеу экономиканың ашықтығын арттырып, халықаралық интеграция мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Құқықтық база және практикалық мәні
Қазақстан Республикасында сапа инфрақұрылымын дамытудың құқықтық негізін бірқатар маңызды заңдар қалыптастырады. Олардың қатарына: «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы», «Стандартизация туралы», «Өнім мен қызметті сертификациялау туралы», «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» заңдары жатады. Бұл актілер экономиканың әртүрлі салаларындағы қызмет үшін маңызды әрі жаңғыртуға қажетті құқықтық базаны құрайды.
Шетелдік тәжірибені механикалық түрде көшіру тиімді емес, алайда отандық мамандар халықаралық тәсілдерден хабардар болуы тиіс. Бұл елімізде де, шетелде де өнім өндіру мен қызмет көрсету үдерістерін жақсартатын прогрессивті шешімдерді қабылдауға мүмкіндік береді.
Метрологияның өзегі: өлшем дәлдігі мен бірлігі
Стандартизация мен сертификация жұмыстарын жүргізудің негізі — өлшемдердің дәлдігі мен бірлігін қамтамасыз ететін метрология. Қазақстан Республикасының «Өлшем бірлігін қамтамасыз ету туралы» заңы метрология саласындағы құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық негіздерді белгілейді, мемлекеттік басқару органдары мен жеке және заңды тұлғалар арасындағы қатынастарды реттейді. Заңның басты мақсаты — өлшеулердің дұрыс емес нәтижелерінен туындайтын қауіп-қатерлерден азаматтарды және Қазақстан Республикасының заңды мүдделерін қорғау.
Неліктен маңызды?
- Өндірісте сапаны тұрақты басқару дәл өлшеусіз мүмкін емес.
- Сертификация талаптарының негізінде өлшеу нәтижелерінің сенімділігі жатады.
- Халықаралық саудада өлшем бірліктерінің үйлесімділігі бәсекеге қабілеттілікті арттырады.
Негізгі бағдар
Метрология — тек техникалық өлшеулер жиынтығы емес, ол ұлттық сапа инфрақұрылымының тірегі. Дәлдік, бірізділік және қадағалану (traceability) қағидаттары өндірістегі тәуекелді азайтып, тұтынушы сенімін күшейтеді.
Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеттері
Бұл курстық жұмыстың мақсаты — метрология саласындағы заңнамалық базаны талдау, өлшем бірлігін қамтамасыз етудің мемлекеттік жүйесінің қазіргі жағдайын бағалау және оны дамытудың ықтимал бағыттарын қарастыру.
Міндеттер
- 1 Қазақстан Республикасындағы метрологияның даму тарихын және метрологияның теориялық негіздерін қарастыру.
- 2 Метрологияның ғылым мен өндірістегі рөлін айқындау.
- 3 Қазақстандағы метрология саласының заңнамалық базасына талдау жасау.
- 4 Метрология саласындағы заңнамалық базаны жетілдірудің ықтимал жолдарын ұсыну.
Құжат құрылымы мазмұн бөлімінде көрсетілген тарауларға сәйкес берілген, жалпы көлемі — 25 бет.