Қылмысқа қатысу туралы қазақша реферат

Қылмысқа қатысу: әрекет пен зардаптың байланысы

Қылмысқа қатысуда іс-әрекет пен қылмыстық зардаптың өзара байланысы жеке адамның жалғыз өзі жасаған қылмысынан өзгеше болады. Мұнда зардап тікелей түрде, ең алдымен, орындаушының немесе бірге орындаушылардың әрекеттерімен байланысады.

Мұндай себепші болу көбіне орындаушының қылмыс жасау туралы шешімін қоздыру, күшейту немесе қылмысты жүзеге асыруға жағдай жасау арқылы көрініс табады.

Субъективтік жағы: ортақ ниет және қасақаналық

Субъективтік тұрғыдан алғанда қылмысқа қатысу барлық қатысушылардың қылмысты қасақана жасағанын білдіреді. Яғни, қатысушылардың барлығы бір қылмыстық нәтижеге жетуге бағытталған ортақ қылмыстық ниеттің бар екенін түсінеді және соған саналы түрде қатысады.

Ниет пен мақсаттың әртүрлі болуы мүмкін

Қатысушылардың мінез-құлқы, ниеті мен мақсаты әрдайым толық сәйкес келе бермейді. Мысалы, кісі өлтіруге қатысушылардың бірі қызғаныштан, екіншісі кек алу ниетімен, ал үшіншісі пайдакүнемдік мақсатпен әрекет етуі ықтимал.

Ұйымдасқан топ пен қылмыстық сыбайластықтың айырмашылығы

Ұйымдасқан топқа қарағанда қылмыстық сыбайластық (қылмыстық ұйым) арқылы жасалатын қылмыстардың зияны да, қоғамдық қауіптілігі де анағұрлым жоғары.

Қылмыстық сыбайластықтың мақсаты

Қылмыстық сыбайластықтың құрылу мақсаты — ауыр немесе ерекше ауыр қылмыстарды жасау, қылмыстық әрекеттермен жүйелі түрде айналысу және оны күнкөріс көзіне айналдыру.

Тұрақты құрылым белгісі

Ұйымдасқан топ міндетті түрде тұрақты әрі үздіксіз қылмыстық кәсіппен айналыса бермейді. Егер топ қылмыстық әрекеттерді тұрақты түрде жүзеге асырып, тұрақты құрылымға айналса, ол қылмыстық сыбайластық сипатына өтуі мүмкін. Қылмыстық сыбайластықта бірнеше адам тобы немесе бірнеше ұйым қылмыстық әрекеттермен айналысу үшін біріктірілген тұрақты жүйе құрады; ал ұйымдасқан топта мұндай кең әрі тұрақты бірігу белгісі әрқашан бола бермейді.

Айдап салушы мен көмектесуші: рөлдер айырмасы

Айдап салушыдан көмектесушінің негізгі айырмашылығы — ықпал ету тәсілінде. Айдап салушы орындаушыны қылмыс жасауға көндіреді, шешім қабылдатуға итермелейді. Ал көмектесуші қылмыс жасауға өздігінен бел байлаған адамға ақыл-кеңес беріп, нұсқау көрсету арқылы оның қылмысты жүзеге асыруына немесе істелген қылмысты жасыруына сенімін нығайтады.

Көмектесушінің субъективтік белгісі

Көмектесуші орындаушының істейтін қылмысының мәнін толық түсініп, одан туындайтын зардапты алдын ала болжайды. Сонымен қатар өз әрекетінің орындаушының қылмыстық іс-әрекетіне себепті байланысы бар екенін сезінеді және сол нәтижені қалайды.

Жаза тағайындау: әр рөлдің үлесін ескеру

Қылмысты ұйымдасқан топ немесе қылмыстық сыбайластық арқылы бірнеше мәрте жасаған адамдарға жаза әр қылмыс бойынша бөлек тағайындалады. Кейін жазалар толықтай немесе ішінара қосылып, ауырлау жаза көзделген баптың шегінен аспайтын тәртіппен түпкілікті жаза белгіленеді.

Мұндай тәсіл ауыр қылмыстар үшін лайықты жаза тағайындаудың кепілі болып саналады. Жаза белгілеу кезінде әр қатысушының атқарған рөлі, кінәсінің деңгейі, істелген қылмыстың мәні мен сипаты, сондай-ақ тұлғалық ерекшеліктері және жазаны жеңілдететін немесе ауырлататын мән-жайлар толық ескерілуі тиіс.

Қылмысқа жанасушылық: қатысушылықтан бөлек институт

Қылмысты жасырушылық, қылмысты хабарламау және қылмысқа жол берушілік қылмыстық құқық теориясында қылмысқа жанасушылық ұғымын құрайды. Бұл ұғым қылмысқа қатысудан айрықша белгілерімен ерекшеленеді.

Қылмыстық заңда жанасушылыққа қатысты ұғымның берілуі және кінәлі адамдардың жауаптылығының белгіленуі бұл санаттағы әрекеттерді қатысушылықтан дәл ажыратуға, сондай-ақ заңдылықты нығайтуға мүмкіндік береді.

Теориялық анықтама

Қылмысқа жанасушылық — қылмысты жасауға тікелей қатыспаған адамдардың істелген қылмысты қасақана жасыруы, істелгелі жатқан немесе істелгені анық қылмысты хабарламауы, сондай-ақ заң бойынша қылмысқа қарсы күрес жүргізуге міндетті адамдардың тиісті органдарға хабарламауы немесе қылмыстық әрекеттерге кедергі келтірмейтін әрекетсіздік танытуы ретінде сипатталады.