Музыкалық тіл - музыкалық әрекетінің фундаменті және музыканы жүзеге асыру
Музыкалық ойлау: мәні және күрделілігі
Музыкалық ойлау — музыкалық шығарманы қабылдау мен бағалауға негіз болатын күрделі эмоциялық, сенсорлық және интеллектуалдық процесс. Оның «күрделі» аталуы кездейсоқ емес: музыкатану, психология және педагогика салаларында бұл ұғымға қатысты ортақ, бірізді шешім әлі толық қалыптаспаған. Әр зерттеу бағыты оны әртүрлі атайды: интеллектуалдық қабылдау, адамның музыкаға ішкі үн қосуы, музыканы меңгеру және басқа да түсіндірулер кездеседі.
Маңызды тұжырым: 4–7 жас аралығында музыкалық қабылдау мен ойлау өзара бірлікте дамып, баланың шығармашылық әрекетіне тікелей ықпал етеді.
4–7 жас: музыкалық қабылдау мен ойлаудың даму бағыттары
Бұл кезеңде баланың музыкалық қабылдауы мен ойлауы екі негізгі бағытта дамиды:
а) Интонациялық өзіндік қабылдау
Бала дыбысты, әуенді, интонацияны сезініп, музыкаға эмоциялық жауап береді. Музыка «сезіну» деңгейінде қабылданып, ішкі тыңдау тәжірибесі қалыптаса бастайды.
ә) Тәжірибеге сүйенген жеке қабылдаушылық
Өмірлік тәжірибе көбейген сайын бала музыканы өз көргені, білгені, сезінгені арқылы түсіндіреді. Яғни қабылдау жеке мән-мағынамен толығады.
Музыкалық импровизация: шығармашылық ойлаудың өзегі
Музыкалық импровизация — өнімді көркем іс-әрекеттің ерекше формасы: дәл осы әрекет барысында жаңа туынды пайда болады. Импровизацияда баланың шығармашылық музыкалық ойлауы көрінеді және ол музыкалық тіл арқылы қалыптасады.
Жас ерекшеліктері бойынша көрінісі
- 4 жас: музыкалық-шығармашылық қабілет бастапқы күйде, «байқау және сынау» сипатында байқалады.
- 5 жас: импровизация мазмұны кеңейіп, ырғаққа негізделген құрылымдар айқынырақ көрінеді («ырғақтық кезең»).
- 7 жас: бейнелеу мазмұны кеңейеді; көңіл-күй мен сюжет өрісі айқындалып, музыкалық ойлау күрделене түседі.
Музыкалық тіл: ақпаратты жеткізетін және сақтайтын жүйе
Музыкалық тіл — музыкалық ақпаратты жеткізудің және сақтаудың арнайы құралы. Ол тек дыбыстар жиынтығы емес, өз ішінде байланысқан ережелер мен мағыналар жүйесі.
Музыкалық тілдің негізгі қырлары
- Нормалар жүйесі: музыкалық «грамматика», қолдану қағидалары және үлгі-модельдер.
- Дыбыстық құрылым байланысы: дыбыстардың өзара қатынасы арқылы нақты мағына қалыптастыру.
- Фундамент: музыкалық әрекеттің негізі және музыканы жүзеге асырудың тірегі.
Мектепке дейін және мектеп кезеңі: көркем-бейнелі музыкалық ойлаудың қалыптасуы
Мектепке дейінгі және мектеп кезеңінде оқушыда көркем-бейнелі музыкалық ойлау қалыптасады. Баланың шығармашылығында ауқымды әрі аяқталған әуендер пайда болып, әуендік құрылымдар біртіндеп тұтас кезең (период) формасына жақындайды.
Балалардың музыкалық шығармашылығын қалыптастыру шарттары
- Түрлі тембр мен әсем әуен бере алатын музыкалық аспаптарды қолдану.
- Баланың алдына қызықты музыкалық-танымдық мақсат қою; өмірлік тәжірибесі мен көркемдік әсерін өзектендіру; әсерлер қорын жинақтау.
- Ересектердің бала шығармашылығына қолдау көрсетуі және баланың музыка арқылы өзін еркін білдіруіне мүмкіндік беру.