Көне Қытайдың негізгі философиялық ескерткіштері туралы қазақша реферат
Көне Қытай философиясының негізгі ескерткіштері
Қытай философиясының пайда болуы мен дамуына көне классикалық кітаптар айрықша ықпал етті. Бұл мәтіндер дүниетанымдық ұғымдарды, қоғамдық тәртіп пен этиканы, тарихи жадыны және рәсімдік мәдениетті бір арнаға тоғыстырды.
Көне классикалық кітаптар
- 1 Өзгерістер кітабы (И цзин) — балгерлік дәстүрмен байланысты мәтін.
- 2 Өлеңдер кітабы (Ши цзин) — көне поэзиялық мұра.
- 3 Тарих кітабы (Шу цзин) — тарихи оқиғалар мен құжаттар жинағы.
- 4 Рәсімдер кітабы (Ли цзи) — саяси және діни мерекелер мен рәсімдер туралы.
- 5 Әндер кітабы (Юэ цзин) — бұл кітап сақталмаған.
- 6 Көктем және күз (Чунь цю) — этикалық және әдеби мәселелерді шешудің үлгілері, Лу патшалығының хроникасы.
И цзин: Өзгерістер кітабы
И цзин — бүкіл Қытай мәдениетінің қалыптасуына зор әсер еткен, маңызын бүгінге дейін жоймаған шығарма. Кейбір зерттеушілер оны қасиетті кітап деп атап, Ведалармен, Інжілмен және Құранмен қатар қояды.
Ғалымдардың пікірінше, бұл мәтін ежелгі бал ашу практикасымен байланысты пайда болып, кейін даму барысында философиялық пайымдаудың негізіне айналды. Философиялық ескерткіштердің ең көнесі болмаса да, Қытай философиясының бастауы ретінде бағаланады. Сонымен бірге күрделі мәтіндерінің мазмұны әлі күнге дейін толық ашылып болған жоқ.
Құрылымы
И цзин 64 гексаграммадан тұрады. Олардың жүйесі үнемі өзгеріп отыратын дүниенің 64 күйі мен құрылымын білдіреді деген түсіндіру кең тараған.
Негізгі идея
Бұл жүйе Көк – Жер – Адам арасындағы қатынасты танытатын ілім ретінде сипатталады.
Философиялық маңызы
Шығармада Қытай философиясының негізгі категориялары қалыптасты. Сол ұғымдар арқылы адамның өзін қоршаған ортамен қатынасы, кеңістік пен уақыт туралы түсініктері, табиғи құбылыстар мен әлеуметтік өзгерістерге көзқарасы бейнеленеді. Нәтижесінде Қытай қоғамының дәстүрлі дүниетанымына теориялық негіз қаланды деуге болады.
Ши цзин: Өлеңдер кітабы
Ши цзин — 305 поэтикалық шығармадан тұратын жинақ. Өлеңдердің нақты қай кезеңде жазылғанын дәл айту қиын. Қазіргі зерттеушілер олардың шамамен біздің дәуірімізге дейінгі XI–VII ғасырлар аралығында, Қытайда философиялық мектептер әлі толық қалыптаспай тұрған уақытта туғанын айтады.
Кейінірек Конфуций өлеңдерді іріктеп, өңдеп, өз ілімінде қолданған деген болжам бар. Ал оның шәкірттері бұл жинақты Конфуций мектебінің негізгі кітаптарының біріне айналдырды. Сонымен қатар Ши цзинді басқа философиялық мектептер де зерттеген.
Қоғамдық мазмұны
Өлеңдер кітабында Көне Қытай қоғамындағы ван, дафу, чжухоу топтарының өмірі, адамгершілік келбеті және әлеуметтік қызметі жырланады.
Шу цзин: Тарих (Құжаттар) кітабы
Шу цзин — тарихи мазмұны басым, әрі құнды құжаттық мәтіндерді біріктіретін жинақ. Дәстүр бойынша кітапты алғаш рет Конфуций құрастырғаны айтылады. Кейін әртүрлі ойшылдар оны бірнеше рет өңдеген: кейбірі өз мәтіндерін қосып, жинақтың құрамын күрделендірген.
Кей деректерде біздің дәуірімізге дейінгі 213 жылы болған «кітап өртеу» оқиғасы кезінде жинақтың бір бөліктері жойылғаны айтылады. Атауының өзінен көрінгендей, тарихилық алдыңғы орында, бірақ философиялық көзқарастар да (әсіресе Конфуций мектебіне тән) жиі ұшырасады.
Ежелгі қабат
Мәтіндердің едәуір бөлігі өте ерте кезеңге тиесілі: олар көрнекті Қытай философтары дүниеге келмей тұрып қалыптасқанын аңғартады.
Құрамы
Қазіргі нұсқасында 55 тарау бар. Зерттеулер бойынша соның 33 тарауы бастапқы нұсқаға жақын.
Тақырыптары
Адам мен қоғам, адам мен табиғат үйлесімі, ата-баба салттары, сондай-ақ Көктің адам мен қоғамға айқындаушы әсері.