Резервтік капиталдың аудиті туралы қазақша реферат
Резервтік капиталдың мәні және мақсаты
Резервтік капитал (қор) қолданыстағы заңнама талаптарына және құрылтай құжаттарында белгіленген ережелерге сәйкес кәсіпорынның күтпеген шығындарын (зиянын) жабу үшін, сондай-ақ есепті жылдың табысы жеткіліксіз болған жағдайда инвесторларға (акционерлерге) төлемдерді қамтамасыз ету үшін құрылады.
Қарапайым тілмен айтқанда, резервтік капитал — кәсіпорынның “сақтандыру” капиталы. Бұл капиталға бөлінген қаражат ұйымның тұрақты жұмыс істеуінің кепілі болып саналады және үшінші тұлғалардың (кредиторлар, контрагенттер) мүдделерін қорғауға қызмет етеді. Резервтің болуы кәсіпорынның өз міндеттемелерін орындай алатынына деген сенімді арттырады.
Міндетті резерв
Қазақстан Республикасының заң актілерінде тікелей көзделген ұйымдар үшін резервтік қор құру міндетті болып табылады.
Ерікті резерв
Құрылтай құжаттарында немесе ұйымның есеп саясаты мен басқару ұстанымдарында көзделген жағдайда ғана ерікті түрде қалыптастырылады.
Нормативтік негіз және шектеулер
Қаржылық есептілікті дайындау бойынша тұжырымдамалық құжаттарда резерв құру ұйымды және оның кредиторларын зиян салдарынан қосымша қорғау үшін заңда немесе жарғыда қарастырылатыны атап көрсетіледі.
Маңызды ереже: егер құрылтай құжаттарында резервтік қор құру қарастырылмаса, кәсіпорынның оны өз еркімен құруына жол берілмейді.
Акционерлік қоғамдар және заңнамамен міндеттелген өзге ұйымдар үшін резервтік капитал, әдетте, жарияланған жарғылық капиталдың кемінде 15% мөлшеріне дейін қалыптастырылуы мүмкін. Резерв мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап белгіленген мерзім ішінде (тәжірибеде — екі жыл ішінде) қалыптастырылуға тиіс.
Резервтік капитал жыл сайын таза табыстан аударым жасау арқылы қалыптастырылады. Жыл сайынғы аударым мөлшерін акционерлердің жалпы жиналысы (немесе заңда/жарғыда көзделген басқару органы) бекітеді.
Аудиттің мақсаты: аудитор нені тексереді?
Тұтынушылар мен мүдделі тараптар үшін резервтік қордың бар-жоғы және оның көлемі маңызды болғандықтан, аудитор резервтің қалыптастырылуы мен пайдаланылуы бойынша шешімдердің негізділігін, заңдылығын және есепте дұрыс көрсетілуін анықтауға міндетті.
Тексеру барысында негізгі сұрақтар
- Резервтік капиталды құру тәртібі (заң, жарғы, ішкі шешімдер) сақталған ба?
- Резерв мөлшері жарғылық капиталға қатысты белгіленген шектен төмен емес пе (қажет болса — 15%)?
- Резерв есебінен жабылған шығындар заңды әрі құжаттармен дәлелденген бе?
- Резерв есебінен төленген дивидендтер жарғыда/құрылтай құжаттарында қарастырылған ба?
- Баланс көрсеткіштері Бас кітап және есеп регистрлары (журнал-ордерлер, машинажазбалар) мәліметтерімен сәйкес пе?
- Резервті тиімді пайдалануды арттыру бойынша ұсыныстар беруге негіз бар ма?
Бухгалтерлік есепте көрсету: шоттар және жазбалар логикасы
Резервтік капиталды есепке алу типтік шоттар жоспарында 5400 “Резервтік капитал” бөлімшесіне жататын шоттар арқылы жүргізіледі. Негізгі шоттар ретінде: 5310 “Заңда бекітілген резервтік капитал” және 5340 “Басқа да резервтік капитал” қолданылады.
Резервті қалыптастыру
Резервке аударым жасағанда, әдетте, 5310/5340 шоттарының кредиті және 5410 “Бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян)” шотының дебеті көрсетіледі.
Резервті пайдалану
Резервті пайдалану 5310/5340 шоттарының дебеті арқылы бақыланады және операция сипатына қарай дивидендтер бойынша есеп айырысу шоттарымен немесе зиянды жабуға арналған бөлінбеген табыс шоттарымен корреспонденцияланады.
Аудиторлық салыстыру рәсімдері
Аудитор “Резервтік капитал” бабы бойынша жылдың басындағы және соңындағы қалдықтарды журнал-ордер №13 деректерімен және Бас кітаптағы 5300 бөлімшесі шоттарының қалдықтарымен салыстырып, сәйкессіздіктерді айқындайды.
Қайта бағалау және капитал баптарымен байланыс
Тексеру барысында аудитор ұзақ мерзімді активтерді қайта бағалау операцияларының есепте дұрыс көрсетілуіне де назар аударады. Қайта бағалау нәтижесінде негізгі құралдар мен ұзақ мерзімді инвестициялардың құны артса, ол тиісті актив шоттарының дебеті бойынша көрсетілуі тиіс.
Негізгі құралдардың қайта бағалауына байланысты тозу сомаларын түзету 2410 “Негізгі құралдардың тозуы” сияқты реттеуші шоттардың айналымдары арқылы салыстырылады.
Қайта бағалаудың қолданылған коэффициенттері мен көрсеткіштері уәкілетті органдар белгілеген шектерден ауытқымауы керек. Бұл талапты сақтамау қаржылық есептіліктің бұрмалану тәуекелін арттырады.
Резервтік капиталды пайдалану бағыттары және тәуекелдер
Резервтік капитал өндірісті дамытуға, кәсіпорын қызметі тоқтаған жағдайда еңбекақы мен бюджетке төлемдерді өтеуге, инфляциялық шығындарды жабуға, директорлар кеңесінің (немесе өзге уәкілетті органның) шешімімен жарғылық капиталды толықтыруға, қайта бағалау айырмаларын жабуға және компания дамуының басқа да бағыттарына пайдаланылуы мүмкін.
Практикалық тәуекел
Тәжірибеде резерв қаражатының материалдық көмекке, персоналдың жалақысы мен сыйақысына жұмсалуы кездесуі мүмкін. Мұндай операциялар әрдайым заңнамаға және құрылтай құжаттарына сәйкес келе бермейді. Сондықтан аудитор резервтің пайдаланылуын барлық орындалған операцияларды жан-жақты талдау арқылы егжей-тегжейлі тексеруі тиіс.
Қосымша төленген капитал: байланысты элемент және аудит
Меншікті капиталдың маңызды элементтерінің бірі — қосымша төленген капитал. Ол акцияларды сату (орналастыру) бағасының олардың номиналдық құнынан артық бөлігін білдіреді. Бұл ақпаратты жинақтау үшін 5020 “Қосымша төленген капитал” шоты пайдаланылады.
Есепте көрсету қағидасы
Акциялар бойынша сыйақы (эмиссиялық кіріс) 5020 шотының кредитінде, ал ақша қаражаттары шоттарының немесе дебиторлық берешек шоттарының дебетінде көрсетіледі. Аудитор баланстағы осы бап бойынша қалдық соманы 5020 шотының кредиті бойынша есеп регистрлары деректерімен салыстырып, мөлшердің дұрыс анықталғанын тексереді.