Әуелі ауыл шаруашылығы жалпы өнімнің көлемі қалай өзгергеніне қысқаша тоқтала кетейін

Агроөнеркәсіп кешеніндегі негізгі өндіргіш күштің жағдайы

Реформаға дейін агроөнеркәсіп кешенінде 2 миллионнан астам адам еңбек етті, оның ішінде ауыл шаруашылығында 1,5 миллионнан астам қызметкер болды. Ал 2000 жылы ауыл шаруашылығында жұмыс істегендер саны 232 мың адамға дейін қысқарды. Жұмыссыздықтың ең жоғары деңгейі бүгінгі күні ауыл шаруашылығы мен агроөнеркәсіп кешенінің өзге салаларында байқалады.

Демографиялық өзгерістер және көші-қон

Реформа жылдарында Қазақстаннан басқа елдерге көбіне қалада тұратын азаматтар қоныс аударды. Ал ауылдық жердің тұрғындары (немістерден өзге) еліміздің қалаларына көшті. Алдағы жылдары ауылда туу деңгейі қалаға қарағанда жоғары болғанымен, жалпы халық санының кему үрдісі сақталатыны анық.

Дегенмен, көші-қонның табиғатын біржақты бағалауға болмайды. Экономика дамып, құрылымдық өзгерістер күшейіп, қалаларда өндіріс орындары ашылып, жұмыс орындары көбейіп, тұрғын үй салынған жағдайда ауылдан қалаға көшу — бір бөлек. Ал ауылда да, қалада да тұрақты жұмыс орны болмай, қалаға келген адамға жұмыс пен баспана табу қиындаған жағдайда көшу — мүлде басқа мәселе. Сондықтан урбанизацияны нақты әлеуметтік-экономикалық жағдайлармен бірге талдаған дұрыс.

Еңбек күші — басты өндіргіш күш

Қорыта айтқанда, қоғамның басты өндіргіш күші — еңбек ресурстары. Нарықтық экономика жағдайында да кез келген ел үшін жұмыскер күшін тиімді пайдалану шешуші мәнге ие. Бұл мәселені шешуде ауыл шаруашылығы өндірісін дамыту арқылы жұмыспен қамтылған, өнім өндіретін адамдар санын көбейту және еңбек өнімділігін арттырудың рөлі ерекше.

Ауыл шаруашылығы өнімінің динамикасы

Ауыл шаруашылығында өнім өндірудің жалпы сипатын түсіну үшін, ең алдымен жалпы өнім көлемінің өзгерісіне тоқталған жөн. Шаруашылықтың барлық санаты бойынша 2000 жылы ауыл шаруашылығының жалпы өнім көлемі 1990 жылмен салыстырғанда шамамен екі есеге қысқарды. Бұл құлдыраудың мерзімі мен деңгейі өңірлер бойынша әркелкі болды.

Ақтөбе, Қарағанды және Қостанай облыстарында жалпы өнім көлемінің төмендеуі толық тоқтап, орнықты тұрақтану мен өрлеу басталды деп айту қиын. Ал Ақмола облысында соңғы екі жылда өнім көлемінің едәуір өскені байқалады. Жалпы өнім көлемі салыстырмалы түрде азырақ қысқарған өңірлер қатарына Алматы, Шығыс Қазақстан және Павлодар облыстарын жатқызуға болады.