Жалған жарнама
Жарнама нарығы қарқынды дамып келеді. Жарнамаға жұмсалатын шығындар динамикасын және негізгі үрдістерді Қазақстан мен Ресейді салыстыру арқылы бағалауға болады.
Жарнама нарығына жұмсалатын шығындар: Қазақстан мен Ресей
Төмендегі кестеде 2008–2010 жылдар аралығындағы (2010 — болжам) жарнама нарығына кеткен шығындар көрсетілген.
| Ел | 2008 | 2009 | 2010 (болжам) |
|---|---|---|---|
| Ресей | 15 965 | 14 326 | 17 235 |
| Қазақстан | 902,8 | 692,3 | 969,22 |
2009 жылғы төмендеу
2009 жылы жарнамаға жұмсалған шығындар Ресейде 10,3% және Қазақстанда 23,3% төмендеді.
2010 жылға болжам
Орташа өсім Ресейде шамамен 17%, ал Қазақстанда шамамен 40% болады деп күтіледі.
Негізгі драйвер
Жарнама нарығының дамуына әсер ететін басты ресурс — теледидарлық жарнама бюджеті.
Нарық құрылымы: теледидар және баспасөз
Теледидарлық жарнама
Теледидарлық жарнама нарығы 2009 жылы 2008 жылмен салыстырғанда 21,3%-ға төмендеп, 549,2 млн АҚШ долларын құрады.
Байқалған үрдістер:
- жарнамалық уақыт бағасының өсуі;
- жарнамалық уақытқа сұраныстың және эфирді толтыру деңгейінің артуы;
- жарнамалық әсер ету тиімділігінің өсуі.
Баспасөздегі жарнама
Жылтыр журналдар нарығында Cosmopolitan, Burda және басқа да ірі ойыншылардың пайда болуы баспасөз бетіндегі жарнама сегментін күшейтті. Соңғы екі жылда бұл бағытта нарық көлемі 1,5 еседен астам өсті.
Нарық дамуына кедергілер және этикалық тәуекелдер
Жарнама нарығының дамуына бірқатар кедергілер әсер етеді. Ең маңызды талаптардың бірі — жарнамада алдаудан және дискриминациядан аулақ болу. Төменде жиі кездесетін даулы мәселелер берілген.
Жалған жарнама
Жарнама беруші шындыққа жанаспайтын пайымдаулар жасамауы тиіс. Мысалы, тауар белгілі бір ауруды емдейді деп көрсетуге болмайды, егер оның мұндай қасиеті дәлелденбесе.
Адастыруы мүмкін жарнама
Тіпті техникалық тұрғыдан ақпарат «шын» көрінсе де, тұтынушыны шатастыруы ықтимал хабарламаларды бермеу қажет.
Алдамшы еліктіргіш ұсыныстар
Сатып алушыларды орындалмайтын уәдемен қызықтыруға болмайды. Мысалы, сатушы 25 000 теңге тұратын шетел жиһазын жарнамалап, кейін сол бағаға сатудан бас тартса, бұл сенімге нұқсан келтіреді және құқықтық дауға әкелуі мүмкін.
Ынталандыру және жеңілдіктердегі теңдік
Фирма өткізу мен ынталандыру шараларын жүргізгені немесе қызмет көрсеткені үшін берілетін жеңілдіктерді барлық клиенттерге бірдей әрі әділ шарттармен ұсынуы тиіс.
Өсімнің негізгі себептері (эксперттік бағалау)
- Статистикалық деректерге сәйкес, Қазақстан халқының табысы артты. Бұл сатып алу қабілетіне тікелей әсер етіп, жарнама берушілерді бюджеттерін ұлғайтуға ынталандырады.
- Жарнамаланатын өнім санаттары арасындағы бәсеке күшейеді. Нәтижесінде бір жарнама берушінің бюджеті өссе, бұл көбіне бәсекелестер тарапынан да шығындардың тізбекті ұлғаюына алып келеді.