Қазақша рефераттар

Оңтүстік Американың шығыс аймақтары

Мазмұны

  1. 1 Кіріспе
  2. 2 Оңтүстік Америка материгінің физикалық-географиялық аудандастыру мәселелері
  3. 3 Оңтүстік Американың шығыс аймақтары: Бразилия және Гвиана тау қыраттары, Амазония ойпаты, Ориноко және ішкі жазықтары, Патагония
  4. 4 Анд таулары: Солтүстік Анд, Экваторлық Анд, Субтропиктік Анд, Патагониялық Анд
  5. 5 Қорытынды
  6. 6 Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Оңтүстік Американың басым бөлігі оңтүстік жарты шарда, негізінен экваторлық және субэкваторлық белдеулерде орналасқан. Субтропиктік және қоңыржай ендіктерге материктің тек оңтүстік бөлігінің біршама аумағы ғана кіреді.

Материктің ең енді тұсы 50° оңтүстік ендікте байқалады және 5000 км-ден асады. Ең батыстағы нүктесі — Париньяс мүйісі (81°20′ б.б.), ал ең шығыстағысы — Кабу-Бранку мүйісі (34°46′ б.б.). 40° с.е.-тен оңтүстікке қарай материктің ені 600 км-ден аспайды.

Солтүстікте Оңтүстік Америка 12°25′ с.е.-ке дейін (Гальинас мүйісі), ал оңтүстікте 53°54′ о.е.-ке дейін (Магеллан бұғазындағы Фроуорд мүйісі) созылады. Отты Жер архипелагының қиыр оңтүстігіндегі нүкте — Горн мүйісі (55°59′ о.е.).

Географиялық шекаралар және аралдар

Солтүстік Америка мен Оңтүстік Америка арасындағы географиялық шекара Кариб теңізіндегі Дарьен шығанағынан Тынық мұхиттағы Буэнавентура шығанағына дейінгі аралық бойымен өтеді. Панама мойнағы осы екі материк арасындағы шекара ретінде жиі шартты түрде алынады.

Оңтүстік Американың маңында аралдар көп емес. Жағалауға жақын орналасқан ірі материктік аралдар: Тринидад, Чили аралдары, Отты Жер, Фолкленд аралдары. Мұхиттық аралдарға Галапагос және Хуан-Фернандес архипелагтары жатады.

Материктің шеткі нүктелері

  • Батысы: Париньяс мүйісі (81°20′ б.б.)
  • Шығысы: Кабу-Бранку мүйісі (34°46′ б.б.)
  • Солтүстігі: Гальинас мүйісі (12°25′ с.е.)
  • Оңтүстігі: Фроуорд мүйісі (53°54′ о.е.)
  • Қиыр оңтүстік нүкте (арал): Горн мүйісі (55°59′ о.е.)

Мұхит ағыстары және жағалаулардың ерекшелігі

Атлант мұхиты жағалауы

Экватор маңында Оңтүстік Американың Атлант жағалауына Оңтүстік Пассат ағысы келеді. Сан-Роки мүйісі тұсында ол екі тармаққа бөлінеді: бір тармағы Гвиана ағысы ретінде жағалаумен солтүстік-батысқа қарай Антиль аралдарына бағытталса, екінші тармағы — Бразилия ағысы — оңтүстік-батысқа қарай Ла-Плата сағасына дейін ағады.

Материктің оңтүстік-шығыс жағалауында Фолкленд салқын ағысы өтеді. Бразилия және Фолкленд ағыстары 35°–40° оңтүстік ендіктер аралығында, Ла-Плата ауданы маңында тоғысады.

Атлант жағалауында құрлыққа терең сұғына енетін ірі шығанақтар аз. Тек Патагония жағалауында жарты шеңбер тәрізді Сан-Матиас және Сан-Хорхе сияқты ірі қойнаулар кездеседі. Парана өзені құятын жерде жағалау Ла-Платаның кең әрі ұзын эстуарийімен тілімденген.

Солтүстікке қарай жағалауда терең емес, бірақ кеме тоқтауға қолайлы шағын қойнаулар ұшырасады. Аса ірі өзен сағаларында, әсіресе Амазонка сағасында, кең қойнаулар қалыптасқан.

Кариб теңізі аймағы

Кариб теңізі жағалауында түбектер бірқатар қолайлы шығанақтарды бөліп тұрады. Солтүстікте Пария шығанағы мен Пария түбегі ерекшеленеді.

Ең ірі шығанақ — Венесуэла шығанағы. Оны солтүстік-батысы мен шығысынан Гуахира және Парагуана түбектері оқшаулап тұрады.

Панама мойнағы етегінен бастап теңізге қарай кеңейе түсетін Дарьен шығанағы басталады.

Тынық мұхиты жағалауы

Тынық мұхит жағалауында материктік платформа өте енсіз, ал кей жерлерде мүлде жоқ. Материкке жақын аймақта терең мұхиттық шұңғымалар созылып жатады (ең терең жерлері 7000 м-ден асады).

Экватордың солтүстігінде жылы ағыстардың ықпалы сезілсе, жағалаудың қалған бөлігінде Перу салқын ағысының әсері басым: оның салқын сулары оңтүстіктен экваторға дейін жетеді.

Жағалау тілімденуі

Материктің солтүстік-батыс жағалауы шамамен 5° о.е. дейін өте тілімденген. Ең ірі әрі қолайлы қойнау — Гуаякиль.

Оңтүстікке қарай 30° о.е. шамасына дейін жағалау айтарлықтай тілімденбеген, биік және кеме қатынасына қолайсыз.

Чили мен Отты Жер архипелагтары

Тынық мұхит жағалауының ең оңтүстік бөлігі қайтадан қатты тілімденеді. Бұл өңірде Чили мен Отты Жер архипелагтарын құрайтын көптеген ірілі-ұсақты аралдар тізбектеле орналасқан.

Жағалаудағы шығанақтар мен аралдарды бөліп тұратын бұғаздар ирелең әрі енсіз келеді. Мысал ретінде Корковадо мен Пеньяс ірі шығанақтарын, сондай-ақ материктен Отты Жер архипелагын бөліп тұратын Магеллан бұғазын атауға болады.

Жұмыс туралы қысқаша мәлімет

Курстық жұмыс көлемі: 38 бет.