Жеке тұлғалардың депозиттері нарығындағы банк үлесін арттыру және өзінде бар депозиттер бойынша қызмет көрсетудің сапасын арттыру
Ұлттық Банктің рөлі және депозиттік саясаттың еркіндігі
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі екінші деңгейдегі банктерге депозиттік нарықтағы қызмет бағытын айқындауда және депозиттік саясатты қалыптастыруда айтарлықтай еркіндік береді. Коммерциялық банктер депозиттік саясатты белгілеу кезінде тартылған ресурстарды орналастыру мүмкіндіктерін, клиенттік базасын және өзге де ішкі факторларды, сондай-ақ инфляция деңгейін, ұлттық валюта бағамын, Ұлттық Банктің жалпы саясатын және басқа сыртқы жағдайларды ескереді.
Ұлттық Банктің 2003 жылғы 31 қаңтардағы ақша-несие саясатының негізгі бағыттарын айқындау туралы Басқарма қаулысы сол жылғы қаржы нарығындағы оң өзгерістерге ықпал етіп, коммерциялық банктердің депозиттік операцияларды тиімді жүргізуіне жағдай жасады.
Депозиттер динамикасы: нарық өсімінің көрсеткіштері
Негізгі деректер
- 2000 жыл
- Резиденттердің депозиттері 72% өсіп, 293 млрд теңгені құрады.
- Ағымдағы жылдың қыркүйегі
- Банктік жүйеде орналастырылған депозиттер 409,6 млрд теңге.
- Ағымдағы жылдың тамызы
- Депозиттер көлемі 391,5 млрд теңге.
- Айлық өсім
- Бір ай ішінде 4,6% өсім байқалды.
Депозиттердің жалпы көлемінің ұлғаюы заңды тұлғалардың банктік шоттарын толықтыруымен қатар, жеке тұлғалардың шоттарына қосымша қаражат түсуімен байланысты.
Қазақстан Халық Банкі: депозиттік стратегияның басымдықтары
Қазақстан Халық Банкі депозиттік нарықтағы жетекші үлесін сақтап қалу, жаңа клиенттерді тарту және салым көлемін ұлғайту мақсатында депозиттік саясатын жүйелі түрде қалыптастырған. Бұл саясат регуляторлық талаптарға сай және, әсіресе, жеке тұлғалардың салымдары сегментіне айрықша назар аударады. Осыған байланысты банк бөлшек қызмет стратегиясын және депозиттік саясатты нақты мақсаттармен толықтырған.
Негізгі мақсат
Ұзақ мерзімді салымдардың үлесін арттыру және банкте орналастырылған салымдардың орташа мерзімін ұлғайту.
Іс-шаралар жиынтығы
- Жеке тұлғалардың депозиттері нарығындағы банк үлесін арттыру және қолданыстағы депозиттер бойынша қызмет көрсету сапасын жақсарту.
- Табысы орташа клиенттерге арналған жаңа депозит өнімдерін шығару.
- Арнайы салым операцияларын дамыту және халықаралық стандарттарға сай сервисті қамтамасыз ету арқылы клиенттер санын көбейту.
- Ірі шаруашылық субъектілеріне кешенді қызмет көрсету негізінде ұзақ мерзімді әріптестік орнату және заңды тұлғалардың депозиттерін тұрақты өсіру.
- Әр депозит түрі бойынша пайыз мөлшерлемелерін инфляция деңгейімен үйлестіре отырып, жеткілікті табыстылықты қамтамасыз ету.
- Барлық ағымдағы шот иелерін дебеттік төлем карточкаларымен қамту.
Карточкалық инфрақұрылым (2003 ж.)
2003 жылғы шілдеде банк айналымында 12 197 карточка болды. Сол жылы 2 095 карточка шығарылды: 1 553 — VISA Electron, 638 — ALTYN, 504 — Cirrus Maestro.
Банктің депозиттік саясаты сыйақы мөлшерлемелерін және салым тарту әдістерін икемді басқару арқылы депозиттердің сақталу мерзімін ұзартуға, қызмет көрсету аясын кеңейтуге, маркетингті күшейтуге және клиентке қызмет көрсету процесіне технологиялық жаңартулар енгізуге бағытталған. Сонымен қатар, бұл саясат депозиттік нарықтағы жұмысты әрі қарай дамытуға және әлсіз тұстарды жоюға мүмкіндік береді.
2004–2006 жылдарға арналған бөлшек бағыттағы басым міндеттер
АҚ «Қазақстан Халық Банкі» 2004–2006 жылдарға арналған даму стратегиясына сәйкес бөлшек бизнес бойынша мына міндеттерді алға қойды:
- Нарықтағы жеке тұлғалардың депозиттері үлесін сақтап қалу және ұлғайту.
- Шағын несиелеу жүйесін дамыту.
- Халыққа қызмет көрсету сапасын арттыру.
- Әрбір клиенттің сұранысын ескеріп, қызмет көрсету процесін заманауи банктік технологиялармен күшейту.
- Нарық талаптарына сай өнімдерді тұрақты жаңарту.
- Клиенттердің жалпы санын сақтау және VIP санатындағы табысы жоғары клиенттердің үлесін күшейту.
Тұрақтылық тетіктері: резервтер, кепілдендіру және сенім
Фракциялық резерв жүйесі
Қазақстанда фракциялық резерв жүйесі қолданылады: банктер өз активтерінің белгілі бір бөлігін орталық банктегі резервтік шоттарға орналастыруға міндетті. Бұл, бір жағынан, несиелік эмиссияны шектейді, екінші жағынан салымшылардың қаражатының сақталуын күшейтеді.
Сенім факторлары
Халық жинақтарының банктік жүйеге шоғырлануы ең алдымен банктерге деген сенімге тәуелді. Сенімнің институционалдық негіздері күшейген сайын депозиттік база да кеңейеді.
Міндетті кепілдендіру (сақтандыру) жүйесі
Қазақстанда 2000 жылғы 16 ақпаннан бастап жеке тұлғалардың салымдарын міндетті кепілдендіру (сақтандыру) жүйесі жұмыс істейді. Алғашында ол теңгемен және шетел валютасымен ашылған мерзімді салымдарға қолданылды, ал 2002 жылғы 13 ақпаннан бастап халық пен кәсіпорындардың теңгемен ашқан мерзімді салымдарын да қамти бастады.
Бұл жүйе халықтың банктік жүйеге деген сенімін қалпына келтіруге ықпал етіп, кейінгі кезеңдерде депозиттер көлемінің өсуіне әсер етті. Сонымен қатар, қолма-қол шетел валютасының айналымын қысқарту және қаражатты заңдастыру үдерістері де депозиттік өсімге ықпалын тигізді.
Назар аударатын шектеу: жүйе барлық банктерді толық қамтымай, көбіне ұжымдық кепілдендіру жүйесіне қатысатын ірі банктер аясында жұмыс істеді.
Құқықтық және реттеуші негіз
2000 жылы қабылданған банктік құпия туралы заң депозиттерге деген сенімнің артуына елеулі ықпал етті. Салымшылардың мүдделерін қорғауға бағытталған маңызды реттеуші шаралардың бірі — 1997 жылғы 23 мамырдағы №222 Ұлттық Банктің Басқарма қаулысымен бекітілген минималды резервтік талаптар туралы ереже.
Резервтік талаптардың ең төменгі мөлшері банктің жеке және заңды тұлғалар алдындағы (банктерден басқа) барлық депозиттік міндеттемелерінің тұрақты пайызы ретінде айқындалады. Минималды резервтерді есептеу үшін қолданылатын пайыз мөлшерлемесін Ұлттық Банктің Басқармасы белгілейді.
Пассивтер мен активтерді басқару: табыстылық пен орнықтылық балансы
Дүниежүзінде пассивтер мен активтерді басқарудың көптеген әдістері қолданылады. Негізгі логикасы — банк өз міндеттемелерін бағалап, оларды топтастырады және салық салу тәртібі мен депозиттік нарықтағы ахуалды ескере отырып активтік операцияларды жүзеге асырады. Бұл операцияларға несиелеу, қаражатты мемлекеттік бағалы қағаздарға орналастыру, негізгі құралдарды сатып алу және басқа да бағыттар жатады.
Нәтиже
Осы тәсілдер арқылы банк табыстылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, ұзақ мерзімді дамуын және нарықтағы тұрақты қызметін сақтайды.