Қазақша рефераттар

Еуразия материгінің климаты туралы қазақша реферат

Еуразия материгінің климаты

Еуразияның климаты аса алуан түрлі. Мұнда Солтүстік жарты шарға тән климаттың барлық негізгі белгілері байқалады. Материк Солтүстік жарты шардың барлық климаттық белдеулерін кесіп өтеді, ал оңтүстік-шығысындағы кейбір аралдар Оңтүстік жарты шардың субэкваторлық белдеуіне дейін созылады.

Негізгі ой

Климат материктің солтүстіктен оңтүстікке ғана емес, батыстан шығысқа қарай да айқын өзгереді. Бұл — климат қалыптастырушы факторлардың күрделі ықпалымен түсіндіріледі.

Географиялық орны және күн радиациясы

Материктің географиялық орны мен әр түрлі ендіктерде орналасуы күн сәулесінің түсу мөлшерін өзгертеді: поляр шеңберінен солтүстікке қарай күн радиациясы аз, ал оңтүстікке қарай оның мөлшері артады. Сондықтан Еуразияның солтүстігінде Солтүстік жарты шардың суықтық полюсі қалыптасады, ал оңтүстігінде қыс мүлде болмайтын аймақтар кездеседі. Жаз мезгілінде Еуразияның қиыр солтүстігінен басқа бөліктерінде жер беті қатты қызады да, ауа температурасы едәуір жоғарылайды.

Жылдық радиацияның таралуы

Жылдық радиация Еуразия аумағында әркелкі таралады:

  • Арктикалық аралдарда — шамамен 60 ккал.

  • Еуразияның батысында — 70–140 ккал.

  • Оңтүстікте (Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия) — 120–180 ккал.

  • Аравияда — дүниежүзіндегі ең жоғары көрсеткіштердің біріне жетіп, 200–220 ккал болады.

Жылдық радиациялық баланс материк аумағында 10–80 ккал аралығында өзгереді.

Жауын-шашын және құрғақшылық себептері

Жер шарындағы жауын-шашын ең көп түсетін орындардың бірі — Еуразиядағы Гималайдың оңтүстік-шығыс беткейі. Дегенмен, жалпы алғанда материктің көпшілік бөлігінде, әсіресе ішкі аудандарында және оңтүстік-батысында климат өте құрғақ.

Құрғақшылықты күшейтетін факторлар

  • Құрлық аумағының өте үлкен болуы және мұхиттардан алшақтық.

  • Мұхиттар мен олардың беткі ағыстарының ықпалы.

  • Ауа массаларының қасиеттері мен қозғалысы.

  • Жер бедерінің сипаты (жазықтар мен таулардың орналасуы).

Мұхит ықпалы және жер бедері

Материктің батысы мен солтүстігінде жазық өңірлердің басым болуы Атлант мұхитынан келетін жылы, ылғалды теңіздік ауа массаларының және Солтүстік Мұзды мұхит үстінен соғатын суық желдердің оңтүстікке қарай кедергісіз жылжуына жағдай жасайды.

Ал материктің шығысы мен оңтүстігінде биік таулы белдеулердің орналасуы Тынық және Үнді мұхиттарынан келетін муссондардың құрлық ішіне терең енуін шектейді. Соның нәтижесінде ылғал көбіне таулардың жел жақ беткейлеріне түседі, ал ық жақ беткейлер мен ішкі аймақтарда жауын-шашын азаяды.

Биіктік белдеулік

Еуразияда едәуір аумақты алып жатқан биік таулы өңірлерде климаттық жағдайлар биіктік белдеулер бойынша өзгереді. Бұл құбылыс Альпі, Кавказ, Тянь-Шань және Гималай тауларында айқын байқалады.

Тибет пен Памир климаты

Тибет пен Памирге жылдың басым бөлігінде аяз басым болатын, ал жазы құрғақ келетін биік таулық климат тән.