Ғылыми танымдық деңгейі
Педагогикалық зерттеу әдістерінің мәні
Зерттеу әдістері педагогикалық ғылымның дамуын айқындайтын негізгі құрамдас бөлік болып саналады. Ғылыми нәтижелердің нақтылығы алғашқы ақпаратты алу жолдары мен тәсілдеріне, сондай-ақ қолданылған әдістердің сенімділігіне тікелей тәуелді.
Кез келген педагогикалық зерттеу тек белгілі ғылыми білімді дәлелдеу емес, керісінше — жаңа білімді табу үдерісі. Ол зерттеу объектісін танып-білуге, заттар мен құбылыстардың мәнін ашуға бағытталған жан-жақты танымдық іс-әрекеттің бір түрі.
Нәтиженің сенімділігі неден құралады?
- Алғашқы деректерді алу тәсілдерінің дұрыстығы
- Зерттеу әдістерінің нақтылығы мен тұрақтылығы
- Деректерді өңдеу мен түсіндіру сапасы
Зерттеудің басты бағыты
Педагогикалық зерттеу адамның зерттеу объектісімен әрекеттесуіне сүйенеді: деректі жинау, оны өңдеу және ғылыми тұрғыда негізделген түрде ұсыну — бәрі біртұтас логикаға бағынады.
Зерттеу деңгейлері: эмпирикалық және теориялық
Педагогикада зерттеудің екі негізгі деңгейі ажыратылады: эмпирикалық және теориялық. Зерттеу әдістері көбіне ғылыми таным деңгейіне сәйкес топтастырылады.
Теориялық әдістер
Теориялық зерттеу құбылыстың ішкі байланыстарын түсіндіруге және ұғымдық жүйе құруға бағытталады.
- талдау (анализ)
- жинақтау (синтез)
- салыстыру
- модельдеу
- т.б.
Эмпирикалық әдістер
Эмпирикалық зерттеу нақты деректерге сүйеніп, объектіні тікелей бақылау және өлшеу арқылы ақпарат жинайды.
- байқау
- әңгіме
- эксперимент
- тест
- т.б.
Әдістерді топтастыру логикасы
Зерттеу әдістерін бірнеше негіздеме бойынша жүйелеуге болады. Соның ішінде маңыздысы — зерттеуші-педагогтың объектімен әрекеттесу сипаты және зерттеудің мақсаты мен ұзақтылығы.
1) Объектіні зерттеу
Бұл блокқа теориялық және эмпирикалық деңгейлердегі барлық әдістер кіреді: құбылысты бақылау, сипаттау, салыстыру, түсіндіру және негіздеу.
2) Деректерді өңдеу
Нәтиженің сенімділігі көбіне деректерді өңдеу сапасына байланысты, әсіресе сандық (статистикалық) талдау кезінде. Мұнда деректердің сенімділігі, маңыздылығы және нақтылығы сияқты өлшемдер бойынша тексерілуі маңызды.
Кең тараған тәсілдер: сапалық және сандық өңдеу, корреляциялық, факторлық, кластерлік талдау, сондай-ақ математикалық-статистикалық өңдеудің әртүрлі деңгейлері.
3) Нәтижені ұсыну
Алынған мәліметті көрсету әдісі зерттеудің міндеттеріне сай, дәлелді түрде таңдалуы керек. Ұсынудың кең тараған түрлері:
- кестелер
- графиктер
- сызбалар
- гистограммалар
Сапалық және сандық талдаудың арақатынасы
Педагогикада зерттеу нәтижелерін математикалық өңдеудің маңызы жоғары болғанымен, сапалық — яғни түсіндірушілік және мазмұндық талдау — көп жағдайда бірінші кезектегі әрі алмастырылмайтын талдау болып қала береді.
Құбылыстар арасындағы байланыс сипатын немесе бір құбылыстың басқалармен бірге алынғандағы меншікті үлесін анықтау үшін көбіне корреляциялық және факторлық талдау қолданылады.
Зерттеудің мақсаты, ұзақтығы және объект ерекшелігі
Мақсаты мен ұзақтығы
- Объектінің, үдерістің немесе құбылыстың өзекті жағдайы туралы дерек алу
- Уақыт өте өзгеру динамикасын қадағалау
Объектінің өзіндік ерекшелігі
Зерттеу объектісінің сипаттары объект ретінде кім немесе не қарастырылатынына байланысты. Сол себепті әдістерді таңдау мен деректерді өңдеу жолдары зерттелетін ортаға, қатысушыларға және контекстке сәйкес нақтыланады.