Сәкен Өзбекұлы Жеті жарғы
Тәуке хан дәуіріндегі «Жеті жарғы» және қоғамды саяси-әлеуметтендіру
Қазақстан Республикасы 1991 жылғы 16 желтоқсанда тәуелсіздігін алып, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды және заң үстемдігін негізгі қағида еткен демократиялық, зайырлы, құқықтық әрі әлеуметтік мемлекет құру жолына түсті. Тәуелсіздік кезеңі ел дамуының жаңа белесін бастап, құқықтық негіздерді қайта бағамдауға мүмкіндік берді. Сол тарихи сабақтастықтың маңызды тіректерінің бірі — Тәуке хан тұсындағы «Жеті жарғы».
Негізгі ұғым
«Жеті жарғы» — әдет-ғұрып құқығына сүйенген, қоғамдық қатынастарды реттеуге бағытталған нормалар жүйесі. Ол қазақ қоғамындағы әлеуметтік тәртіп пен құқықтық жауапкершілікті бекіткен ережелер жиынтығы ретінде сипатталады.
«Жеті жарғының» қоғамдағы орны
«Жеті жарғы» далалық демократия рухына сай қалыптасқан құқықтық жүйе болды. Заң нормалары ауызша дәстүр арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жетіп, үш жүз өкілдерінің қатысуымен жасалғаны айтылады. Осы ерекшелік оның беделін күшейтіп, құқықтық нормалардың бүкіл қазақ жерінде кең қолданылуына ықпал етті.
Қамту ауқымы
Қоғамдық қатынастардың түрлі саласын реттейтін нормалар жүйесі ретінде күнделікті тұрмыстағы тәртіпті орнықтыруға бағытталды.
Тарихи сабақтастық
Құқықтық мәдениет пен қоғамдық келісім туралы түсініктердің қалыптасуына әсер етіп, бүгінгі құқықтық санамен салыстыруға негіз береді.
Қазіргі заман контексті: жаһандану және әлеуметтік тұрақтылық
Қазіргі жаһандану жағдайында көптеген елдер әлеуметтік тұрақтылықты сақтау, құндылықтарды қорғау және азаматтардың әл-ауқатын арттыру секілді күрделі міндеттермен бетпе-бет келеді. Мұндай жағдайда қоғамның іргелі институттары ерекше маңызға ие. Соның ішінде отбасы — болашақ азаматтың әлеуметтену жолындағы алғашқы және ең маңызды ортасы.
Отбасының әлеуметтік рөлі
- Тұлғалық қасиеттердің қалыптасуына ықпал ететін негізгі орта.
- Әлеуметтік-экономикалық және моральдық-психологиялық ахуал ұлт пен мемлекеттің болашағына тікелей әсер етеді.
- Отбасымен әлеуметтік жұмыс — қоғамдағы тәуекелдерді төмендетуге бағытталған маңызды тәжірибе.
Отбасымен әлеуметтік жұмыс және маманның міндеті
Қазақстанда отбасымен жүргізілетін әлеуметтік жұмыс тарихи тәжірибемен сабақтасып, ұлттық ерекшеліктерімен айқындалады. Отбасы қоғамның басты институты болғандықтан, әлеуметтік қолдау жүйесінде оған бейімдеу, мәселелерін шешуге көмектесу, құқықтық және психологиялық қолдау көрсету секілді бағыттар негізгі орын алады.
Әлеуметтік қызметкер кім?
Отбасымен жұмыс жүргізетін әлеуметтік қызметкер — отбасы деңгейінде туындайтын қиындықтарды анықтап, кәсіби міндеттеріне сай әлеуметтік көмектің қажетті түрлерін ұйымдастыратын және көрсететін маман. Ол жеке адаммен де, топпен де жұмыс істеп, мәселелерді еңсеруге бағытталған қолдау механизмдерін іске қосады.
«Жеті жарғы» мен қазіргі құқықтық қағидалардың үндестігі
Тәуке хан дәуіріндегі құқықтық қағидаларды бүгінгі нормалармен салыстырғанда, отбасылық қатынастардағы әділеттілік пен тәртіпке ұмтылыс идеясын аңғаруға болады. Қазіргі құқықтық жүйеде ерлі-зайыптылардың тең құқықтылығы, отбасының ішкі ісіне өз бетінше араласуға жол бермеу сияқты қағидалар бекітілген. Бұл қоғамдағы тұрақтылықты сақтауға бағытталған ортақ мақсаттармен үндеседі.
Қорытынды
«Жеті жарғы» өз дәуірінде қоғамдық тәртіпті реттеудің тиімді құралы ретінде қызмет етті. Ал қазіргі Қазақстанда құқықтық нормалар Конституция мен салалық заңдар арқылы іске асып, әлеуметтік саясат тәуелсіз мемлекеттің негізгі бағыттарының біріне айналды. Әлеуметтік жұмыс саласында да қоғамның тұрақтылығы мен отбасының әл-ауқатын қолдауға бағытталған қағидалар кеңінен қолданылып келеді.