Қазақша рефераттар

Ортақ өндірістік

Кәсіпорында айналым қорларын үнемдеу: мәні және маңызы

Нарықтық экономика жағдайында әрбір кәсіпорын үшін материалдық ресурстарды үнемдеу ерекше маңызды. Өйткені өндірістегі материалдық шығындар, әдетте, шығындардың ең ірі бөлігін құрайды, ал олардың деңгейі кәсіпорын табысына тікелей әсер етеді. Ал табыс — кәсіпорынның тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз ететін негізгі қаржы көзі.

Айналым қорларын үнемдеудің көздері мен жолдары әртүрлі. Үнемдеу көздері — үнемдеуге ненің есебінен қол жеткізуге болатынын көрсетсе, үнемдеу жолдары — қандай шаралар арқылы нәтижеге жетуге болатынын айқындайды.

Негізгі ұғым

Әрбір кәсіпорында материалдық ресурстарды үнемдеудің резервтері болады. Резерв — қазірдің өзінде бар немесе пайда болуы мүмкін, бірақ әлі толық пайдаланылмаған мүмкіндіктер.

Түйін:

Үнемдеу — шығынды қысқарту емес, ресурсты тиімді басқару.

Материалдық ресурстарды үнемдеу резервтерінің топтары

Резервтер пайда болу және пайдаланылу деңгейіне қарай үш топқа бөлінеді:

1) Халық шаруашылық резервтер

Ел экономикасы мен барлық салалар үшін маңызды бағыттар: өндіріс құрылымын жетілдіру, халық шаруашылық пропорцияларын прогрессивті бекіту, синтетикалық шикізат пен материалдарды қолдану сияқты жүйелі шешімдер.

2) Ортақ өндірістік (салааралық) резервтер

Алдыңғы қатарлы кәсіпорындар арасындағы өндірістік-экономикалық байланыстарды жаңғыртуға, салалар мен экономикалық аудандардың дамуына қатысты резервтер. Практикалық қолдану ауқымы кейде шектеулі, бірақ әсері ірі әрі жүйелік болады.

3) Ішкі өндірістік резервтер

Цех, зауыт немесе кәсіпорын деңгейінде іске асатын мүмкіндіктер: техниканы жетілдіру, технологияны дамыту, жаңа өнім түрлерін игеру, нақты өндірістерде өнім сапасын арттыру.

Салааралық резервтерді іске асыру бағыттары

Ортақ өндірістік (салааралық) резервтерге мыналар жатады:

  • Пайдалы қазбаларды өндірудің жаңа тиімді әдістерін енгізу және кен орындары жүйесін ұтымды жобалау.

  • Прогрессивті технологиялық үдерістерді енгізу, жер қойнауынан пайдалы қазбаларды алуды арттыру.

  • Минералды шикізатты кешенді қайта өңдеу.

  • Мамандану, кооперациялау және комбинациялауды дамыту.

  • Әртүрлі меншік нысандарындағы кәсіпорындарды құру және дамыту.

  • Тиімді шикізат пен материал түрлерін өндіретін өндірістерді қарқынды дамыту.

Ғылыми-техникалық прогресс және материал сыйымдылығын төмендету

Ғылыми-техникалық прогресс (ҒТП) — қоғамның өндіргіш күштерін дамытудың негізгі қозғаушы күші. Көп жағдайда өндірісте интенсивті үдерістер жүріп, өнімнің материал сыйымдылығын жүйелі түрде азайтуға мүмкіндік береді.

Өндірістік-техникалық резервтер

Шикізатты өндірістік тұтынуға сапалы дайындау, машина құрастыруды жетілдіру, құрал-жабдық пен материалдарды ұтымды қолдану, жаңа техника мен прогрессивті технологияны енгізу сияқты шаралар.

Ұйымдастырушылық-экономикалық резервтер

Нормалау сапасын арттыру, материал шығынының ғылыми негізделген нормалары мен нормативтерін әзірлеу және енгізу, тиімді шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарды дамыту, елдің отын балансын жетілдіру.

Машина құрастырудағы материал үнемдеу шаралары

Негізгі өндірістердің материал сыйымдылығын төмендетуде машина құрастыру мен қара металлургияның рөлі жоғары. Сондықтан қара металлургияны дамытудың басым бағыты — металл өнімдерін тиімді өндіру және сапасын жақсарту.

1) ҒТП әсерінен металсыйымдылықтың төмендеуі

ҒТП машина, механизм және агрегаттардың өнімділігі мен қуаттылығын арттыра отырып, олардың салыстырмалы салмағын және материал сыйымдылығын азайтады. Нәтижесінде еңбек өнімділігі өсіп, бұйым сапасы жақсарады.

2) Прокат түрлерін үнемдеу

Прокат номенклатурасын оңтайландыру арқылы үнемдеу деңгейі шамамен 10–70% аралығында болуы мүмкін. Машина құрастыру салаларында прокатты тиімді қолдану айрықша мәнге ие.

3) Конструкциялық материалдарды алмастыру

Машина құрастыруда қара металдарды синтетикалық шайырлармен, түсті және жеңіл металдармен алмастыру үрдісі кең таралған. Мұндай алмастыру өнімнің металсыйымдылығын және еңбек сыйымдылығын төмендетіп, соңғы нәтижеде өнім сапасын арттырады.

Пластикалық массалар автомобиль жасауда, авиацияда, электр және радиотехника өндірісінде, станок жасауда, антифрикциялық бөлшектер өндірісінде тиімді. Олардың меншікті салмағы төмен болғандықтан, машина мен құралдардың салыстырмалы салмағын азайтып, металды үнемдеуге мүмкіндік береді.

Сонымен қатар пластмассадан бөлшек жасау металды өңдеумен салыстырғанда технологиялық операциялар санын 3–8 есеге дейін қысқартуы мүмкін.

4) Техникалық деңгейді көтеру және автоматтандыру

Өндірістің техникалық деңгейін дамыту, жоғары дәлдікті өңдеуді қамтамасыз ететін автоматтандырылған жабдық кешендерін енгізу, құю және дәнекерлеу өндірісінде еңбек жағдайын жақсарту және өнімділікті арттыру материалдық шығындарды азайтады.

Қаптау схемаларын оңтайландыру және жергілікті ресурстар

Өңдеу салаларында материалды үнемдеудің маңызды бағыты — тиімді қаптау (кесу) схемаларын қолдану. Бұл мәселені шешуде экономикалық-математикалық әдістер мен электронды есептеу машиналарын пайдалану тиімді: олар қаптау схемасының оптималдылығын анықтауға көмектеседі.

Сондай-ақ үлкен экономикалық тиімділік жергілікті, құрамында құнды компоненттері бар шикізат пен отын-энергетикалық ресурстарды барынша пайдалану арқылы қамтамасыз етіледі. Қара түсті металл қоры бар аймақтарда қуаты шағын металлургиялық зауыттар салу көлік шығындарын азайтып, кәсіпорындар арасында ұзақ мерзімді тікелей байланыстар орнатуға мүмкіндік береді.

Кәсіпорын деңгейіндегі негізгі бағыт және қорытынды

Басты мақсат

Кәсіпорындағы материалдық ресурстарды үнемдеудің басты бағыты — жұмыс орындарында бірдей мөлшердегі шикізат пен материалдан алынатын дайын өнім көлемін арттыру.

Тәуелді факторлар

  • өндірістің техникалық жабдықталуы;
  • жұмыскерлердің біліктілігі;
  • материалдық-техникалық қамтамасыз етуді ұтымды ұйымдастыру;
  • материал шығындары мен қор мөлшерінің негізділігі.

Қорытынды акцент

Өндірістік үдерістегі шығындарды қысқартудың маңызы зор: дұрыс ұйымдастыру арқылы материалдық ресурстардың 15–20%-ын үнемдеуге болады. Ол үшін өнімді сақтау және тасымалдау ережелерінің қатаң сақталуын қамтамасыз ету қажет.