Кәсіпорынның инновациялық қызметі - бұл жаңа немесе өнімнің жақсаруы, не қызмет көрсетуі, оларды өндірудің жаңа әдістерін қолдану мақсатындағы ғылыми - техникалық және зияткерлік әлеуеттік шаралар жүйесі
Кәсіпорындағы инновациялық қызметтің мәні
Кәсіпорынның инновациялық қызметі — жаңа өнімді жасауға немесе қолданыстағы өнім мен қызметті жақсартуға, сондай-ақ өндірістің жаңа әдістерін енгізуге бағытталған ғылыми-техникалық және зияткерлік әлеуетке сүйенетін шаралар жүйесі. Бұл қызмет жеке сұранысты да, қоғам үшін пайдалы жаңалықтарға деген ортақ қажеттілікті де қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
Инновацияның негізгі түрлері
Өнімдік инновация
Жаңа өнімді өндірісте іске қосу өнімдік инновацияның түбегейлі көрінісі болып саналады. Мұндай жаңалықтар, әдетте, жаңа технологияларға сүйенеді немесе бұрын қолданылған технологияларды жаңа үйлесімде пайдалану арқылы жүзеге асады.
Үдерістік (процестік) инновация
Үдерістік инновация — өндіріс тәсілін немесе технологияны едәуір жетілдіру, жабдықты жаңарту, сондай-ақ өндірісті ұйымдастырудың құрылымы мен тәртібін өзгерту. Нәтижесінде шығын азайып, өнімділік пен сапа артады.
Жаңалық деңгейі: абсолюттік және салыстырмалы
Жаңалық дәрежесіне қарай инновациялар екі қырынан қарастырылады: бұрын отандық та, шетелдік тәжірибеде де баламасы болмаған абсолюттік жаңалық және белгілі шешімдердің жақсартылған, бейімделген түрі ретінде көрінетін салыстырмалы жаңалық. Әдетте, жаңа өнім түрлері, технологиялар және қызмет көрсету үлгілері басым түрде абсолюттік жаңалыққа ие болып, «түпнұсқа үлгі» қызметін атқарады.
Инновацияның өмірлік кезеңі
Инновацияның өмірлік кезеңі — өзара байланысты процестер мен жаңалықты енгізу сатыларының жиынтығы. Уақыт аралығы ретінде ол идеяның пайда болуынан бастап инновациялық өнім өндірістен немесе нарықтан алынғанға дейінгі кезеңді қамтиды.
Кәсіпорындағы инновациялық қызметтің құрамдас бағыттары
- Жаңалық идеясын әзірлеу, зертханалық ғылыми жұмыстар жүргізу, жаңа зертханалық үлгілерді, техниканың жаңа түрлерін, жаңа конструкциялар мен бұйымдарды дайындауға арналған ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмыстарды орындау.
- Жаңа өнімді өндіруге қажетті шикізат пен материалдардың тиісті түрлерін таңдау.
- Жаңа өнімді дайындауға арналған технологиялық процесті әзірлеу.
- Қажетті өнімді өндіру үшін жобалау, жасау, сынақтан өткізу және жаңа техниканың үлгілерін енгізу.
- Жаңалықтарды іске асыруға бағытталған ұйымдастырушылық және басқарушылық шешімдерді әзірлеу және енгізу.
- Ақпараттық ресурстарды және инновацияны ақпаратпен қамтамасыз ету жүйесін зерттеу және дамыту.
- Ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмыстарды жүргізуге қажет кадрларды даярлау, оқыту, қайта мамандандыру және арнайы іріктеу.
- Лицензиялау, патенттеу, ноу-хау бойынша жұмыстарды жүргізу және қажетті құқықтық құжаттарды алу.
- Инновацияны жетілдіруді ұйымдастыру және маркетингтік зерттеулер жүргізу.
Экономикалық өсім және инновацияның рөлі
Әлемнің дамыған елдері үшін ұзақ мерзімді экономикалық өсімді қамтамасыз ету — негізгі стратегиялық мақсаттардың бірі. Бұл ірі көлемдегі өндіріс, жоғары сапалы тауарлар мен қызметтер, сондай-ақ тұрақты және бәсекеге қабілетті экономика туралы түсінікті қамтиды.
Экономикалық өсім әдетте өндіріс тиімділігінің артуымен, жұмыссыздықтың қысқаруымен, баға мен қаржы тұрақтылығымен, сыртқы экономикалық байланыстардың кеңеюімен және басқа да оң әлеуметтік-экономикалық өзгерістермен қатар жүреді. Мұндай өсім ұлттық экономикадағы және өнеркәсіптің барлық салаларындағы кәсіпорындардың нәтижелі қызметіне сүйенеді.
Экономикалық өсімнің негізіндегі екі процесс
Ресейлік Эксперттік институты экономистерінің өнеркәсіп саясаты бойынша зерттеулерінде экономикалық өсімнің негізінде екі ірі процесс жататыны көрсетіледі:
- Технологиялық укладтың ауысуы — жаңа тауарлар өндірісін қалыптастыруға және бұрын меңгерілген өнімдердің өндіріс тиімділігін арттыруға ықпал етеді.
- Технологиялық укладқа негізделген өндіріс өсімі — тауар мен қызмет өндірісінің техникалық тәсілдері және оларды қолдайтын ұйымдық-экономикалық формалардың үйлесімді дамуы.
Технологиялық укладтар: бес тарихи толқын
Технологиялық уклад тұжырымдамасы соңғы үш ғасырдағы технология эволюциясында бес ірі толқын болғанын негізге алады. Әр толқын белгілі бір технологиялық укладтың типін қалыптастырып, өндіріс құрылымына, нарыққа және ұйымдық модельдерге ықпал етті.
Бірінші уклад (1785–1835)
Текстиль өнеркәсібіндегі жаңа технологиялар мен су энергиясын қолдану негізінде қалыптасты.
Екінші уклад (1830–1890)
Теміржол транспортының дамуына және бу қозғалтқышын қолдануға сүйенген өндірісті жаппай механикаландырумен байланысты. Осы кезеңде шағын фирмалармен қатар мыңнан астам қызметкері бар ірі кәсіпорындар өсіп, кәсіпкерліктің жаңа формалары — акционерлік қоғамдар қалыптаса бастады.
Үшінші уклад (1880–1940)
Өнеркәсіпте электр энергиясын қолдану, ауыр машина жасау мен электротехникалық саланың дамуы, химия және химиялық кешендегі жаңалықтармен сипатталады. Ірі фирмалар, картельдер мен трестер күшейді, шағын компаниялар өсе бастады, орта буынды басқарушылар (менеджерлер) пайда болды. Нарықта монополиялар мен олигополиялардың ықпалы артты; мемлекет кей салаларда бақылау жүргізді немесе табиғи монополияларға иелік етіп, қоғамдық игіліктерді қамтамасыз етті. Банктік және қаржылық капиталдың шоғырлануы үдеді.
Төртінші уклад (1930–1990)
Мұнай, мұнай өнімдері мен газды кеңінен пайдалану, байланыс құралдарының дамуы, жаңа синтетикалық материалдардың пайда болуы арқылы қалыптасты. Бұл кезең жаппай өндірістің кеңеюімен сипатталады: автомагистральдар мен әуежайлар салына бастады. Кейін компьютерлер кең таралып, бағдарламалық өнімдер дамыды; радар, атом энергетикасы алдымен әскери, кейін бейбіт мақсатта қолданылды. Нарықта олигополиялық бәсеке үстем болып, әр елде тікелей инвестиция жасап, өндіріс орындарын құратын трансұлттық корпорациялар пайда болды.
Бесінші уклад (1980-жылдардың ортасынан бастап)
Микроэлектроника, информатика, биотехнология, жаңа энергия көздері, ғарыш кеңістігін игеру және байланыс спутниктері сияқты бағыттарға сүйенеді. Осы кезеңде өнім сапасын бақылау күшейіп, инвестицияларды жоспарлау мен технологиялық серіктестіктерді дамытуға негізделген тығыз кооперациялық байланыстар қалыптаса бастады.