Өзіндік талдау кезінде педагог
Әдіснамалық талдау: педагогикадағы орны
Әдіснамалық талдау ұғымы жалпы әдіснамалық мәселелерге қатысты еңбектердің барлығында дерлік кездеседі. Педагогика әдіснамасында ол ізденіс жұмысындағы маңызды құрал ретінде қарастырылып, педагогикалық болмыстың жаңғыруымен байланыстырылады.
Музыкалық білім беру педагогикасындағы әдіснамалық талдау жеке әдістеме емес. Ол — музыкалық-педагогикалық мәселелерді шешуге бағытталған принциптер жүйесі, алынған нәтижелердің тұтастығын және көпдеңгейлігін қамтамасыз ететін ойлау мәдениеті.
Әдіснамалық талдауды терең түсіну қазіргі педагог-музыканттың интеллектуалдық әлеуетін және шығармашылық дамуын кеңейтеді.
Әдіснамалық талдаудың негізі: рефлексия
Әдіснамалық талдаудың маңызын мойындаумен қатар, оның негізін де білу қажет. Бұл негіз — рефлексия.
Педагог-музыканттың кәсіби рефлексиясы — сананың өзіне бағытталған жұмысы, тұлғаның кәсіби сапаларының көрінісі. Ол іс-әрекет түрлерінде, көзқараста, қызығушылықта байқалып, түгелдей музыкалық білім берудің мазмұны мен үдерісіне бағдарланады. Дәл осы рефлексия әдіснамалық талдауды жүзеге асырудың шешуші шарты болып табылады.
Неге қажет?
Кәсіби ойлауды жүйелеу, тәжірибені қайта қарау және шешім қабылдаудағы дәлдікті күшейту үшін.
Нені ашады?
Жаңа білімді іздеу, үйрену, шығармашылық мүмкіндіктерді кеңейту және кәсіби өсу траекториясын анықтау.
Неге сүйенеді?
Қайшылықтарды байқау, талдау, жоспарлау, іске асыру және нәтижені қайта бағалау цикліне.
Қайшылық — кәсіби өсуге бастайтын түрткі
Музыкант-педагогтің тәжірибелік жұмысында және білімінде түрлі мақсаттарды шешу барысында қайшылықтар жиі кездеседі: музыкалық қабілетті дамыту, икемділік пен дағдыларды қалыптастыру, оқушының музыкалық дамуын басқару сияқты міндеттердің күрделілігі осыны күшейтеді.
Қайшылық өздігінен кедергі ғана емес, ол — бастама. Осы сәтте педагог-музыканттың кәсіби рефлексиясы алға жылжиды: жаңа білімді табу, іздеу, үйрену әрекеттері мәселені шешуге көмектеседі.
Рефлексияның функциясы — студенттің кәсіби білімділігін арттыру және музыкант-педагогті тәрбиелеу. Негізгі бағдар: студентті оқыта отырып, оқуға үйрету (“учить учиться”, Г. Г. Нейгауз).
Рефлексияның логикалық әрекеттері
Бұл мәселені шешу — рефлексиямен қарулану деген сөз. Рефлексияның негізгі логикалық әрекеттері төмендегі кезеңдер арқылы көрінеді.
1) Бастапқы өзіндік талдау
Музыкалық-педагогикалық практикада кездесетін қайшылықты табу және сезіну; арнайы әдебиеттерді талдау; кәсіби қабілет деңгейін бағалау; түрлі музыкалық-педагогикалық мақсаттарды шешу жолдарын саралау; оқушылардың музыкалық дамуындағы педагогикалық басқаруды талдау.
Өзіндік талдау барысында педагог-музыкант ішкі жұмыс жүргізеді: өз-өзімен диалог құрып, “неге бұл қайшылық туды?” деген сұраққа жауап іздейді.
2) Бағдарлама құрастыру
Алғашқы талдау негізінде құрылымдық-логикалық келесі кезең іске қосылады: оқушының музыкалық дамуына және педагогтің кәсіби-тұлғалық жетілуіне бағытталған даму бағдарламасын құрастыру.
3) Жоспарды жүзеге асыру және даму үдерісі
Даму үдерісінің өзінде тұлғалық сапалар, икемділік пен қабілеттілік қалыптасады. Бұл — музыкалық-педагогикалық болмыстың тәжірибе арқылы орнығуы.
4) Қорытынды өзіндік талдау
Бұл кезең — алғашқы үш қадамның нәтижесін қорытындылау және оны практикада қолдану. Яғни, кәсіби әрекеттегі рефлексия нәтижелері нақты іс-тәжірибеде тексеріліп, бекітіледі.
Қорытынды
Кәсіби әрекетте кездесетін қайшылықтарды жеңу — рефлексиялық талдаудың жүйелі үдерісінен өтуді талап етеді. Қиындықтың себебін түсіну, оны жою жолдарын табу және нәтижені қайта бағалау арқылы педагог-музыкант өзінің кәсіби деңгейін нығайтып, музыкалық білім беру үдерісін сапалық тұрғыдан жетілдіреді.