Материктің экватор бойы бөлігінде ауа массасъшын бір жарты
Африка материгіндегі климат пен ауа массалары циркуляциясы
Материктің горизонтальдық бөлшектенуінің шамалы болуы және шеткі аймақтарының ішкі бөліктермен салыстырғанда көтеріңкі келуі мұхит ықпалын әлсіретеді. Соның нәтижесінде Африкаға тән құрлықтық (континенттік) климат қалыптасады. Бұл құбылыс материктің аумағының үлкендігіне және Евразияға жақын орналасуына байланысты әсіресе оның солтүстігінде айқын байқалады.
Экватор маңындағы ауа алмасуының ерекшелігі
Материктің экватор бойындағы бөлігінде ауа массаларының бір жарты шардан екінші жарты шарға өтуі ерекше маңызға ие. Материктің шығысында пассат желдерінің басқа жарты шардан өтуі сол жарты шардың жаз мезгілінде ғана байқалады.
Ал батысында қысым градиенті тұрақты түрде Оңтүстік Атлант максимумы тарапынан Африканың солтүстік субконтинентіне қарай бағытталатындықтан, жыл бойына оңтүстік пассаттың (оңтүстік-батыс муссонның) солтүстік жарты шарға өтуі үздіксіз байқалады.
Негізгі тұжырым: 17° с.е. мен 20° о.е. аралығындағы өңірде әрбір жарты шардың жазында экваторлық муссондар ықпалы күшейеді. Олар ылғалдылығы тұрақсыз экваторлық ауаны ала келіп, жауын-шашынды кезең қалыптастырады.
Субтропиктік белдеулер: қысқы батыс циркуляциясы
Материктің субтропиктік белдеулерге кіретін қиыр солтүстігі мен қиыр оңтүстігі әрбір жарты шардың қысында қоңыржай ендіктердің батыс циркуляциясы жағдайында болады. Соған байланысты ауа массалары циркуляциясы, жауын-шашын мен температураның таралуы қаңтар мен шілдеде айқын өзгеше сипат алады.
Қаңтардағы барикалық жағдай және аймақтық ықпалдар
Қаңтарда материктің оңтүстік бөлігі көбірек қызады, ал солтүстік бөлігі салыстырмалы түрде салқындау болады. Осыған байланысты жоғары қысымды субтропиктік белдеу Сахараның солтүстігін кесіп өтіп, Солтүстік Атланттық максимуммен түйіседі.
Қыста материктің қиыр солтүстік-батысы қоңыржай ендіктердегі батыс бағыттағы циклондық циркуляцияның ықпалына түседі. Ал оңтүстік жарты шарда ауқымды тоқырау аймағы қалыптасып, оған қарай көршілес мұхиттардан да, солтүстік жарты шардан да ауа ағындары бағытталады.
Солтүстік пассат және негізгі ауа ағындары
Солтүстік пассат 25° солтүстік ендіктен экваторға қарай бірнеше ірі ауа ағыны түрінде қозғалады. Бұл ағындарда қызған ауаның салыстырмалы ылғалдылығы шамамен 30–15% аралығында болады.
«Египет ағыны»
Солтүстік-шығыс бағыттағы бұл ағыс материктің шығыс бөлігінде айқын байқалады. Әдетте экваторды кесіп өтпей, Конго бассейнінің солтүстік бөлігіне дейін жетеді.
Аравия пассаты
Барынша құрғақ ауа массасымен сипатталады. Сомали түбегін қамтып, экватордан оңтүстікке өтеді де, Үнді мұхиты жағынан Оңтүстік Үнді максимумы шеті бойымен келетін оңтүстік-шығыс пассатымен қосылады.
Харматтан
Египет ағысынан батысқа қарай, Гвинея жағалауына бағытталады. Гвинея шығанағының солтүстігінде Оңтүстік Атлант антициклонының шығыс шеті бойымен соғатын оңтүстік-батыс муссонмен түйіседі.
Ескерту: Әдетте харматтан Гвинея шығанағының жағалауына дейін жете бермейді. Бұл өңірде көбіне бәсең оңтүстік-батыс желдері басым соғып тұрады.