МЕНЕДЖМЕНТТІҢ НЕГІЗГІ КАТЕГОРИЯЛАРЫ
Нарықтық өзгерістер жағдайындағы менеджменттің маңызы
Қазақстан экономикасында соңғы он жылда жүргізілген нарықтық реформалар өндіріс пен басқару үдерісіне қатысушылар арасындағы өзара байланыстардың мазмұны мен түрлерін едәуір өзгертті. Мемлекеттік органдар, шаруашылық субъектілері және іскерлік серіктестер арасындағы қатынастар жаңа талаптар мен жаңа жауапкершіліктерді қалыптастырды.
Негізгі ой
Реформалар кәсіпкерлік қызмет субъектілерін бағалау өлшемдерін ғана емес, олардың өз іс-қимылын айқындайтын мақсаттарын да қайта қарауға мәжбүр етті.
Бұл өзгерістер өндіріс үдерісін және еңбек ұжымын басқаруды ұйымдастыруға қатысты көзқарастың жаңаруына әкелді. Басқарудың жаңа нысандары мен әдістері пайда болып, қызметкерлерді еңбек өнімділігіне ынталандырудың заманауи тетіктері қалыптаса бастады.
Басқару саласында жұмыс істейтін мамандар енді кәсіпорын нәтижесіне тікелей немесе жанама ықпал ететін сыртқы және ішкі факторлардың көбеюін тек ескеріп қана қоймай, оларды жүйелі түрде талдап, басқару шешімдерінде тұрақты түрде есепке алуы қажет.
Сыртқы факторлар
Нарық конъюнктурасы, бәсеке, құқықтық орта, серіктестік байланыстар, мемлекеттік реттеу.
Ішкі факторлар
Ұйым құрылымы, кадрлық әлеует, мотивация, корпоративтік мәдениет, өндірістік ресурстар.
Басқару ғылымының эволюциясы, оның әрі қарай дамуы және отандық әрі шетелдік зерттеулердің жетістіктері менеджменттің оқу пәні ретінде жеке қалыптасуы табиғи қажеттілік екенін көрсетеді.
Маңызды тұжырым
Орталықтанған жоспарлауға негізделген басқару тәжірибесін нарық жағдайында толық көлемде сол күйі қолдану мүмкін емес. Дегенмен, кәсіпорынды басқарудың жекелеген қағидалары мен әдістерін бүгінгі ортаға бейімдеп пайдалануға болады.
Сонымен қатар, шетелде қалыптасқан менеджмент жүйесін ойланбай көшіріп енгізу де дұрыс нәтиже бермейді. Ұйым мақсатына жету үшін қабілет пен тәртіп талап етілгенімен, адамдардың ынта-ықыласын, интеллектін және еңбегін тиімді жұмылдыру үшін ұлттық менталитетті, әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктерді және ұйым мәдениетін ескеру қажет.
Сондықтан менеджментті өмірдің барлық жағдайына бірдей жарайтын дайын «рецепт» немесе әмбебап шешімдер жиынтығы ретінде қарастыруға болмайды. Керісінше, ол тәжірибеге сүйенген қағидалар, принциптер мен ережелер арқылы мақсат пен міндетті дұрыс қоюға және оларды оңтайлы шешуге үйрететін басқару мәдениеті.
Тәжірибелік екпін
- Мақсат пен міндеттерді нақты әрі өлшенетін түрде қою.
- Ұйым ресурстарын тиімді үйлестіру және жауапкершілікті бөлу.
- Қызметкерлердің мотивациясын арттыратын тетіктерді қолдану.
- Жаңа жағдайларға бейімделу үшін шығармашылық ойлауды дамыту.
Бүгінгі таңда басқарудағы кез келген жаңалықтың күтілген нәтижеге жеткізуі менеджердің шығармашылық көзқарасына, жағдайды талдай білуіне және өзгерістерді дұрыс енгізу қабілетіне тікелей байланысты.
Шаруашылық жүргізудің жаңа шарттары өндірісті ұйымдастыруда және ұжымды басқаруда менеджердің рөлін күшейтіп, оның кәсіби құзыреттеріне қойылатын талаптарды қатайта түседі. Тиімді басқару жүйесін құру үшін менеджер кәсіпкерлік білімді терең меңгеріп қана қоймай, оны практикалық қызметте қолдана алатындай тәжірибеге ие болуы және ұжыммен, сондай-ақ әрбір адаммен нәтижелі жұмыс істей білуі керек.
Қорытынды бағдар
Қазіргі менеджмент — бұл әмбебап үлгі емес, нақты ортаға бейімделетін білім мен тәжірибе жүйесі. Ол ұйым мақсаттарына жетуді қамтамасыз ететін шешім қабылдау мәдениетін қалыптастырады.