Болашақ кезеңнің табыстарының есебі
Алдағы кезеңдердің кірістері (611-шот)
Алдағы кезеңдердің кірістері — кәсіпорынның есепті айда алған, бірақ келесі есепті кезеңдерге жататын табыстары. Есепті кезеңдерді өзара сабақтастыра отырып шектеу әрдайым оңай емес, алайда мұндай шектеу міндетті: онсыз салық салуды да, қаржылық есептілікті де дұрыс жүргізу мүмкін болмайды.
611-шотта ескерілетін негізгі түсімдер
- Айлық және тоқсандық билеттер бойынша түсімдер.
- Кәсіпорында алдын ала төленген төлемдер (күні бұрын төленген ақылар).
Төлем түскен кездегі жазба
Алдағы кезеңге жататын төлемдер түскен кезде:
- Дебет
- 431, 441, 451
- Кредит
- 611
Алдағы кезең кірісін есепке алу
Алдағы кезеңдердің кірістерін есептеген кезде:
- Дебет
- 301, 321, 322, 323
- Кредит
- 611
Есепті айға жатқызу (бұрын алынған табыстар)
Есепті айға жататын ертеректе алынған табыстар 611-шотының дебеті арқылы және төмендегі кіріс шоттарының кредиті арқылы көрсетіледі:
| Шот | Атауы |
|---|---|
| 704 | Көлік мекемелерінің жүктерді және жолаушыларды тасымалдау қызметінен түскен табыс |
| 705 | Жалға беруден түскен табыс |
| 706 | Байланыс мекемесінің қызметінен түскен табыс |
| 724 | Акциялар бойынша дивидендтер және пайыз түріндегі табыстар |
| 727 | Негізгі емес қызметтен түскен басқа да табыстар |
Қажет болған жағдайда бұл тізімге тиісті өзге де кіріс шоттары қосылады.
Өткен жылдардағы жетіспеушілік (түгендеу нәтижесі) бойынша жазбалар
611-шотта өткен жылдары түгендеу нәтижесінде кем шыққан немесе жоғалған мүліктер бойынша қарыздар да көрсетілуі мүмкін.
Жетіспеушілік сомасын көрсету
Дебет: 333
Кредит: 611
Өтеуге түскен төлемдер
Дебет: 441, 451, 431 және т.б.
Кредит: 333
Түсімді табыс ретінде тану (бір мезгілде)
Дебет: 611
Кредит: 727
Баланстық құн айырмашылығы
Кінәлі адамдардан өндіріп алынуға тиісті сома мен жетіспейтін құндылықтардың баланстық құны арасындағы айырмашылық та есепке алынады:
Дебет: 333
Кредит: 611
Берешекті өтеу кезінде: 441, 451, 431, 681 және т.б. шоттар дебеттеліп, 333 шоты кредиттеледі. Сонымен қатар түскен сома бір мезгілде 611 шотының дебеті және 727 шотының кредиті бойынша көрсетіледі.
Басқа да кредиторлық қарыздар мен есеп айырысулар есебі
Басқа да кредиторлық қарыздар мен есеп айырысулардың есебі, әдетте, мына шоттарда жүргізіледі: 681, 682, 683, 684, 685, 686, 687. Төменде олардың кейбірі қысқаша жүйелендіріледі.
Жеке және мүліктік сақтандыру бойынша есеп айырысулар (651-шот)
Сақтандыру — сақтандыру жағдайы туындағанда сақтандырылған тұлғалардың (жеке және заңды тұлғалардың) мүдделерін мүліктік қорғауға бағытталған қатынастар. Сақтандыру өтемдері сақтандыру сыйлықақылары есебінен қалыптастырылатын ақша қорлары немесе өзге активтер есебінен төленеді.
Міндеттілік дәрежесі бойынша
- Ерікті
- Міндетті
Объектісі бойынша
- Жеке
- Мүліктік
Төлем негізі бойынша
- Жинақтық
- Жинақтық емес
Негізгі ұғымдар
- Сақтандыру сыйлығы
- Сақтандырушыға оның қабылдаған міндеттемелері үшін келісімшартта белгіленген тәртіппен төленетін ақша сомасы.
- Сақтандыру төлемі
- Сақтандыру жағдайы туындағанда немесе келісімшарт талаптары орындалғанда сақтанушыға төленетін ақша сомасы.
- Сақтандыру қызметі
- Сақтандыру және қайта сақтандыру келісімшарттарын жасау және орындауға байланысты сақтандыру ұйымының қызметі.
- Сақтандыру бағыттары
- Өмірді сақтандыру және жалпы сақтандыру (медициналық, автокөлік, азаматтық-құқықтық және т.б.).
Сақтандыру төлемін есептеу
Дебет: 811, 821, 938, 948 және т.б.
Кредит: 651
Сақтандыру жарнасын аудару
Дебет: 651
Кредит: 441
Жазатайым оқиға болған кездегі рәсімдер (еңбек қауіпсіздігі)
Қызметкердің өмірі мен денсаулығына қауіпті жағдай туындаған кезде сақтандыру ұйымы 24 сағат ішінде комиссия құрып, төмендегі құжаттарды рәсімдейді:
- Жазатайым оқиға туралы акт (Н-1).
- Оқиғаның сипаты туралы медициналық қорытынды.
- Лабораториялық зерттеу нәтижелері.
- Бұйрықтар, ережелер, нұсқаулықтардың көшірмелері.
- Мемлекеттік еңбек инспекторының қорытындысы.
- Қажет өзге де құжаттар.
Бір жолғы жәрдемақы, әдетте, орташа айлық жалақы негізінде есептеледі; есептеу кезінде бір жолғы төлем сипатындағы жалақыдан басқасы ескеріледі.
Төлеуге жататын пайыздар есебі (684-шот)
Төлеуге жататын пайыздардың есебі 684-шотта жүргізіледі. Банктік несиелер, заем шарттары, жал шарттары, құнды қағаздар және басқа міндеттемелер бойынша есептелген пайыздар төмендегідей көрсетіледі:
Пайызды есептеу
Дебет: 831 «Пайыздар бойынша шығындар»
Кредит: 684 «Төлеуге жататын пайыздар»
Пайызды төлеу
- Есеп айырысу шотынан төлегенде: Кредит 441
- Шетел банктері/кәсіпорындарына төлегенде: Кредит 431, 432
- Кассадан қолма-қол төлегенде: Кредит 451
Талдамалық есеп әрбір пайыз төлеуші бойынша жеке талдамалық шоттар ашу арқылы жүргізіледі (машинограмма немесе айналым тізімдемесі).
Басқа да есептелген шығыстар есебі (686-шот)
Мұндай шығыстар 686 «Басқа да есептелген шығыстар» шотында есепке алынады. Мұнда негізгі құралдарды жөндеуге арналған резервтер, жалға алынған негізгі құрал-жабдықтарды жөндеуге арналған резервтер, сондай-ақ маусымдық салалардың шығыстарын жабуға бағытталған сомалар көрсетіледі.
Жөндеу резервін қалыптастыру логикасы
- Резерв жөндеудің жылдық сметасы негізінде құрылады (күрделі, орташа, ағымдағы жөндеулер).
- Ай сайын өндірістік/айналым шығындарына жылдық соманың 1/12 бөлігі жатқызылады.
- Нақты жөндеу шығындары өнімнің өзіндік құнына тікелей қосылмайды, резерв есебінен жабылады.
Резервке аудару
Дебет: 811, 821, 126, 93, 94 және т.б.
Кредит: 686 (жөндеу шығыстары бойынша субшот)
Нақты жөндеу шығындарын резерв есебінен жабу
686 дебеті арқылы, 92 (өз цехтарында) немесе 671 (мердігерлер арқылы) шоттарының кредитінен есептен шығарылады.
Жалға алынған негізгі құралдарды күрделі жөндеу
Егер шарт бойынша күрделі жөндеу жалгер қаражаты есебінен жүргізілсе, жөндеу сметасына сүйене отырып, резерв ай сайын тең үлестермен қалыптастырылады: Дебет 811, 821, 126, 90, 92, 93, 94 → Кредит 686.
Күрделі жөндеу құнын есептен шығарғанда: Дебет 686, Кредит 343. Нақты шығындар 343-шоттан жүзеге асырылуына қарай есептен шығарылады.
Резервтерді түгендеу және жыл соңындағы талаптар
- Резервтердің барлық түрі келесі жылдың 1 қаңтарында жүргізілетін түгендеуден өтуі тиіс.
- Дұрыстығы мен негізділігі тексеріліп, қажет болса нормалар түзетіледі.
- Жыл соңында артық резервтелген сомалар шегеріледі, ал жөндеу аяқталғаннан кейін артық қалдық қаржылық нәтижелерге қосылады.
- Бұл резерв бойынша жыл соңында қалдық болмауы тиіс.
Жер қойнауын пайдаланушылардың міндеттемелері бойынша резерв
Операцияларды аяқтаумен байланысты салдарды жою шығындарын жабу үшін резервтік қор құрылуы мүмкін. Қаражат арнайы депозиттік шоттарға аударылады.
Резерв құру
Дебет: 938
Кредит: 686
Депозитке аудару
Дебет: 423
Кредит: 441
Шығындарды өтеу (жою жұмыстары)
Дебет: 686
Кредит: 671, 681, 651, 634, 920
686-шот бойынша операциялар тізімдемеде немесе машинограммада бастапқы құжаттар негізінде көрсетіледі; талдамалық есеп әр резерв түрі бойынша жеке жүргізіледі.
Басқа да кредиторлық қарыздар есебі (687-шот)
Бұл қарыздардың есебі 687 «Басқа да кредиторлық қарыздар» шотында жүргізіледі. Төменде практикада жиі кездесетін жағдайлар бойынша негізгі жазбалар берілген.
Банк шоттарында қате есептелген сомалар
Дебет: 423, 431, 432, 441 → Кредит: 687
Тиесілі табыстан ұсталған табыс салығы: Дебет 687 → Кредит 634
Қайтарылған өнім/тауар және қабылданбаған жұмыс бойынша ҚҚС
Дебет: 681 (ҚҚС) → Кредит: 687
Қызметкерлердің кінәсінен келтірілген зиянды еңбекақыдан ұстау
Дебет: 681 (еңбекақы бойынша есеп айырысу) → Кредит: 687
Ағымдағы жал бойынша шығыстарды есептеу
Дебет: 811, 821, 90, 92, 93, 94 → Кредит: 687
Сатылған тауар қайтарылған кездегі берешек
Дебет: 711 → Кредит: 687
Бұрын төленген жал төлемін зачетқа алу
Дебет: 687 → Кредит: 342
Баға/сату жеңілдіктері берілгенде
Дебет: 687 → Кредит: 712, 713
687-шот бойынша талдамалық есеп кредиторлар мен дебиторларға арналған есеп айырысу тізімдемесінде әрбір кредитор бойынша жеке жүргізіледі.