Бүгінгі таңда шағын кәсіпкерлік экономиканың ерекше бөлігі ретінде нақты жұмыс істеп, даму үсітінде

Шағын кәсіпорындар неге қиналады?

Шағын кәсіпорындар өз қызметінде көптеген қиындықтарға тап болады. Негізгі мәселе — ресурстық базаның жеткіліксіздігі: материалдық-техникалық мүмкіндіктердің әлсіздігі және қаржы тапшылығы. Шын мәнінде, халық шаруашылығында «бос жерден» жаңа әрі кең сектор қалыптастыру қажет болды. Ондаған жыл бойы шағын кәсіпкерлік секторы жүйелі түрде дамымағандықтан, оны алға сүйрей алатын тәжірибелі кәсіпкерлер де аз еді.

Тұрғындардың көпшілігінде бастапқы капитал болған жоқ: жинақ ақшалардың құнсыздануы бұл проблеманы тереңдетті. Сондықтан кәсіп бастау үшін несие қажет болды. Бірақ оны кім береді және қандай шартпен береді деген сұрақ ұзақ уақыт ашық тұрды.

Құқықтық база мен «ойын ережелері»

Ұзақ уақыт бойы шағын кәсіпкерліктің құқықтық-нормативтік базасы жеткілікті деңгейде қалыптаспады деуге болады. Кәсіпкерлік қызметті терең талдайтын жүйе де әлсіз болды: кім қаншалықты тиімді жұмыс істеп жатқанын бағалау, қандай көрсеткіштер арқылы талдау жүргізу, мемлекеттік қолдау мен жеңілдіктерді әділ беру — мұның бәрі қиынға соқты.

Мұндай ортада шешім қабылдау жиі «таныстыққа» тәуелді болып кетеді. Бұл өз кезегінде сыбайлас жемқорлық тәуекелін күшейтеді және адал кәсіпкерлердің мүмкіндігін шектейді.

Кадр мәселесі: кәсіпкерді қалай қалыптастырамыз?

Басты проблемалардың бірі — кадр мәселесі. «Кәсіпкерлік туа біткен қасиет» деген пікір кездеседі. Мұның жаны бар шығар, бірақ табиғи бейімі бар адамдар аз. Қоғамға қажетті кәсіпкерлерді жүйелі түрде даярлау керек: әлеуетті адамдарды іріктеп, оқытып, тәжірибемен ұштастыратын орта құру маңызды.

Мемлекеттік қолдау және институционалдық қадамдар

Соңғы жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастағаны байқалды. Әлемдік тәжірибе оның экономиканы жандандыруда және халықты жұмыспен қамтуда маңызы зор екенін көрсетеді. Қазақстанда да бұл тақырып жиі қозғалды.

Дегенмен форумда қол жеткізілген нәтижелермен қатар, дамуға кедергі келтіретін шешілмеген мәселелердің әлі де көп екені айтылды. Ел басшысы мұндай проблемалардың негізгі екі себебін атап өтті: біріншісі — шағын және орта кәсіпкерлікпен жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлер мен ұйымдар тарапынан болатын әкімшілік қысым; екіншісі — орталықтан қаржыландырудың жеткіліксіздігі және сауда айналымына ғана емес, анағұрлым ұзақ мерзімге несие беру мүмкіндігінің шектеулілігі.

Қорғау тетіктері: әділ сот және ашық процесс

Кәсіпкерлердің мүддесін қорғайтын арнайы сот тетіктерін енгізу қажеттігі де көтерілді. Кәсіпкерлер мен бақылаушы органдар арасындағы дауларды ашық процестерде қарайтын әкімшілік сот жүйесін құру және мұндай соттың әкімшілік жаза қолдануға құқығы болуы маңызды деген ұсыныстар айтылды.

Даму қарқынына әсер ететін факторлар

Қызметкерлер саны аз кәсіпорындардың қызмет аясы әзірге экономиканы дамытуға толыққанды үлес қоса қойған жоқ деп айтуға болады. Бұған бірнеше себеп әсер етті: құқықтық-нормативтік базаның жетілмегендігі, шағын бизнесті дамытудың қаржы-несиелік және инвестициялық механизмдерінің әлсіздігі, сондай-ақ экономикадағы дағдарыстық құбылыстар.

Соған қарамастан, шағын бизнес дамып келеді. Экономикалық және құқықтық тетіктерді жетілдіріп, икемді салық саясатын тиімді қолданған жағдайда, ол нарықтық экономиканың маңызды тіректерінің біріне айналуға тиіс.

Бағдарламалық мақсаттар және қорытынды

Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың мемлекеттік бағдарламасы аясында кешенді шаралар белгіленді. Бағдарламада: шағын кәсіпкерліктің тұрақты дамуын қамтамасыз ету, экономикадағы үлесін ұлғайту, жаңа жұмыс орындарының санын арттыру, айқын бәсекелестік ортаны қалыптастыру, сондай-ақ қоғамның орта табы ретінде меншік иелерінің кең тобын қалыптастыру көзделді.