Жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеудің маңызы
Кіріспе
Қазақстан Республикасының Президенті Н. Назарбаевтың халыққа арнаған Жолдауында мемлекеттің әлеуметтік саясаты жұмыс орындары құрылған және еңбекке қабілетті халық экономикаға тартылған жағдайда ғана тиімді болатыны атап өтіледі. Бұл ой бүгінгі еңбек нарығы үшін де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Қазіргі жағдайда халықтың жұмыспен қамтылуы, жұмыссыздық, еңбек ресурстарының ұдайы өсу үдерісі, демографиялық ахуал, еңбек ресурстарын басқару сияқты мәселелер ел экономикасының басты басымдықтарының біріне айналды. Тұрақты даму тұжырымдамасын іске асырудың маңызды шарты — әлеуметтік бағдарланған нарықтық экономиканы қалыптастыру. Елдің тұрақты дамуы адамдардың тұрақты жұмыспен қамтылуымен және еңбек саласындағы дағдарыстық жағдайлардың алдын алумен тікелей байланысты.
Неге бұл мәселе күрделене түсті?
- Нарықтық қатынастарға көшу мен экономикалық реформалар посткеңестік кеңістікте жұмыссыздық тәуекелін күшейтті.
- Нарықтық инфрақұрылымның жеткіліксіз дамуы және тиімді қаржылық-экономикалық тетіктердің әлсіздігі әлеуметтік проблемаларды ұлғайтты.
- Инвестициялық климатты ынталандыратын механизмдердің кемшіліктері, жалақы бойынша берешек кей өңірлерде кедейлік пен әлеуметтік шиеленісті тереңдетті.
Жұмыссыздық — күрделі әлеуметтік-экономикалық құбылыс. Сондықтан нақты секторда жұмыссыздықпен күресу жұмыс орындарын құру, жұмыспен қамтудың белсенді саясатын жүргізу және жұмыссыздықтан қорғау шараларын біртұтас жүйе ретінде қарастыруды талап етеді. Жұмыспен қамту саясатының негізгі басымдықтарының бірі — жаңа жұмыс орындарын ашу. Халықтың тұрмыс деңгейін арттыру және өнімді жұмыспен қамтуға жәрдемдесу мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының маңызды бағыты болып отыр.
Нарықтық қатынастар қалыптасқан сайын халықты жұмыспен қамтуға қатысты сұрақтар күн тәртібінен түспейді. Осы кезеңде әлеуметтік саясаттың басты міндеттерінің бірі — жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғау жүйесін қалыптастыру. Дамыған елдерде мұндай жүйелер ХХ ғасырдың басынан бері белсенді түрде дамыды: оған соғыстан кейінгі дағдарыстар, 1930-жылдардағы «Ұлы тоқырау» және Халықаралық еңбек ұйымының шешімдері елеулі ықпал етті.
Бүгінгі басты түйін
Ең өзекті мәселе — жұмыс орындарының жеткіліксіздігі. Еңбек нарығында жұмыс күшіне ұсыныс жоғары, бірақ лайықты жұмыс орындарына сұраныс шектеулі.
Бәсекеге қабілеттілік факторы
Әлемдік нарыққа интеграциялану отандық өнім өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруды талап етеді. Бұл өз кезегінде жоғары білікті, кәсіби мамандарға сұранысты күшейтеді.
Осыған байланысты ұлттық кадрларды кәсіби даярлау және қайта даярлау — уақыт талабы. Дамыған және дамушы елдердің тәжірибесін зерделеу еңбек нарығын реттеудің әлеуметтік-экономикалық және ұйымдастырушылық-инфрақұрылымдық тетіктерін жетілдіруге мүмкіндік береді. Бұл бағытта халықты жұмыспен қамту, әлеуметтік қорғаудың белсенді формасы ретінде жұмыссыздарды кәсіптік оқыту және қайта даярлау, қоғамдық бағдарламаларды әзірлеу ғылыми тұрғыдан зерттеуді қажет етеді.
Мемлекеттік қызметтің рөлі
Мемлекет атынан жұмыспен қамтуды тиімді ұйымдастыру міндеттерімен жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар департаменттері айналысады. Қазақстан Республикасының «Халықты жұмыспен қамту туралы» Заңына сәйкес, олардың қызметіне:
- жұмыс күшіне сұраныс пен ұсынысты талдау және болжау;
- бос жұмыс орындарының есебін жүргізу;
- жұмысқа орналастыру бойынша өтініш білдірген азаматтарды тіркеу;
- жұмысқа орналастыруға жәрдемдесу және өзге де қызметтер көрсету.
Зерттеудің мақсаты
Бұл жұмыстың мақсаты — жұмыссыздықтың пайда болу себептерін ашып көрсету және жұмыссыз азаматтарға көрсетілетін әлеуметтік қолдау түрлерін жүйелеу. Жұмыс көлемі — 30 бет.
I. Жұмыссыздықтың экономикалық және әлеуметтік зардаптары
Бұл бөлімде жұмыссыздықтың экономикаға және қоғамға ықпалы, оны түсіндіретін теориялық тәсілдер, сондай-ақ жұмыссыздықтың түрлері, себептері мен деңгейін бағалау мәселелері қарастырылады.
II. Қазақстан Республикасындағы жұмыссыздық және жұмыспен қамтуды мемлекеттік реттеу
Бұл бөлім Қазақстандағы еңбек нарығының қазіргі ахуалына және жұмыспен қамту саласындағы мемлекеттік реттеудің құралдары мен институционалдық негізіне назар аударады.
III. Еңбек нарығын реттеу және жұмыссыздық мәселелерін шешу жолдары
Бұл бөлімде еңбек нарығын реттеудің негізгі бағыттары, сондай-ақ жұмыссыздықты төмендетуге арналған практикалық шешімдер талданады.
Қорытынды
Жұмыссыздықты төмендету — экономикалық өсімнің ғана емес, әлеуметтік тұрақтылықтың да негізгі шарты. Тиімді саясат жұмыс орындарын құруды, еңбек ресурстарын сапалы даярлауды және жұмыссыз азаматтарды әлеуметтік қорғауды бір жүйеде үйлестіруді талап етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
Бұл бөлім бастапқы мәтінде тізім ретінде берілмеген. Қажет болса, дереккөздер (заң актілері, статистикалық жинақтар, ғылыми мақалалар) нақты библиографиялық форматта рәсімделеді.