Солтүстік Американың географиялық орны туралы қазақша реферат
Географиялық орны
Солтүстік Америка материгі Солтүстік жарты шарда орналасқан және арктикалық белдеудегі аралдардан субэкваторлық белдеуге дейін созылады. Материктің ең кең бөліктері, Еуразиядағы сияқты, қоңыржай және субтропиктік белдеулерге сәйкес келеді.
Солтүстік Америка оңтүстігінде сүйірленіп, Панама мойнағы арқылы Оңтүстік Америкамен жалғасады. Екі материк батыс жарты шарда орналасқан Америка дүние бөлігін құрайды. Мексика таулы қыратының солтүстігінен бастап Оңтүстік Америкаға дейінгі аралық кейде Орталық Америка деп те аталады.
Панама каналының маңызы
ХХ ғасырдың басында Панама мойнағы арқылы материктің батысы мен шығысындағы Тынық мұхит пен Атлант мұхитын жалғайтын Панама каналы салынды. Бұл теңіз қатынасының бағыттарын қысқартып, халықаралық сауда мен кеме қатынасына үлкен ықпал етті.
Солтүстік Американы Еуразиядан бөліп жатқан Беринг бұғазы Солтүстік Мұзды мұхит суларын Тынық мұхитымен жалғастырады. Мұз басу кезеңдерінде Беринг бұғазының орнында құрлық болғаны белгілі: ол кезде Еуразия мен Солтүстік Америка құрлықтық көпір арқылы тұтасып жатқан.
Құрлықтық көпір және қоныстану
- Өсімдіктер мен жануарлардың материктер арасында алмасуына мүмкіндік берді.
- Адамдардың Азиядан Америкаға осы жолмен қоныстанғаны туралы ғылыми тұжырымдар кең тараған.
Солтүстік Американың жағалаулары солтүстігі мен шығысында күшті тілімденген. Материктің солтүстік жағалары мұз басу кезеңінде ерекше тілімденуге ұшырап, қазіргі кезде де солтүстіктегі аралдар мен түбектердің көп бөлігін қалың мұз құрсап жатыр.
Солтүстік Америка табиғатының жалпы белгілері Еуразияға ұқсас болғанымен, оның географиялық орны, аумағы және жер бедерінің ерекшеліктері табиғат кешендерінің өзіндік сипат алуына әсер етеді.
Материктің ашылуы және зерттелуі
Еуропалық зерттеулердің алғашқы кезеңі
1492 жылы Х. Колумб бастаған испан экспедициясы материктің оңтүстік жағалауларына жетіп, Жаңа Дүниені еуропалықтарға танытқан маңызды оқиғалардың біріне айналды.
Х ғасырдың аяғында нормандар Исландия арқылы Гренландияға жетіп, қатаң климат жағдайына қарамастан аралдың оңтүстігі мен оңтүстік-шығыс жағалауында бірнеше жүз жыл тұрақтаған. Кейін олар Лабрадор түбегінің солтүстік-шығыс жағалауына дейін барған.
Жаңа жерлердің ашылуы және отарлау үдерістері
ХV ғасырдың соңында ағылшын қызметіндегі итальяндық Джон Кабот Ньюфаундленд аралын және Лабрадор түбегінің жағалауларын зерттеді. 1519 жылы Эрнан Кортес бастаған испандардың жорығы ацтектер мемлекеті орналасқан қазіргі Мексика аумағын бағындырумен аяқталды.
Ағылшын саяхатшылары Генри Гудзон мен Александр Макензи материктің солтүстік және шығыс жағалауларындағы көптеген жаңа өңірлерді сипаттап, картаға түсіруге үлес қосты. Олардың құрметіне қойылған жер-су атаулары бүгінге дейін кездеседі.
Алясканы зерттеу және полярлық бағыт
Ресей шекараларына жақын орналасқан Алясканы ашу, зерттеу және игеру ісінде орыс саяхатшыларының үлесі зор болды. 1741 жылы Витус Беринг пен Алексей Широков екі желкенді кемемен Алеут аралдарын бойлай жүзіп, Аляска жағалауын зерттеді.
1778 жылы ағылшын теңізшісі Джеймс Кук Солтүстік Американың батыс жағалауын және жоғары ендіктерін зерттеп, Нортон шығанағы жөнінде деректер жинады. ХХ ғасырдың басында норвег поляр зерттеушісі Руаль Амундсен материктің солтүстік жағалауымен алғаш рет жүзіп өтіп, солтүстік магниттік полюстің орнын анықтауға ықпал етті.
Қазіргі зерттеулер
Қазіргі кезде материк табиғатын зерттеу мен табиғи байлықтарды игеру жұмыстары ғылым мен техниканың соңғы жетістіктеріне сүйене отырып жүргізіледі. Бұл үдерістерге АҚШ пен Канада сияқты экономикалық тұрғыдан дамыған мемлекеттер кеңінен қатысады.