Синтетикалық талшықтар
Кіріспе
Халық шаруашылығының басты міндеті — ғылыми-техникалық прогресті жеделдету, экономиканы өркендетудің қарқынды жолына көшу, өндірістік әлеуетті тиімді пайдалану, ресурстарды жан-жақты үнемдеу және жұмыс сапасын жақсарту арқылы адамдардың әл-ауқатын одан әрі арттыру.
Тігін өнеркәсібі халықты сәнді әрі қолайлы киіммен қамтамасыз етуге мүдделі. Киім — адамға ең қажетті бұйымдардың бірі, сондықтан оған қойылатын талаптар да күн сайын артып келеді. Киімге қойылатын талаптар гигиеналық, техникалық, эстетикалық және экономикалық қырлардан қарастырылады.
Киімге қойылатын негізгі талаптар
Гигиеналық талаптар
Гигиеналық талаптар адам денсаулығын сақтауға бағытталады. Негізгі көрсеткіштерге ауа және ылғал өткізгіштік, жылуды сақтау қасиеті, кір жұқтырмаушылық, киюге ыңғайлылық, су сіңірмеушілік және басқа да қасиеттер жатады.
Бұл талаптар бұйымның мақсатына қарай өзгереді. Мысалы, көйлек пен жазғы киімдер ауаны жақсы өткізіп, ылғалды тиімді шығаратын, киюге ыңғайлы әрі жууға жеңіл болуы тиіс.
Техникалық
Матаның беріктігі, тозуға төзімділігі, пішінін сақтау қасиеті, күтімге қолайлылығы.
Эстетикалық
Сыртқы көрініс, түс тұрақтылығы, фактура, сән талабына сай болуы.
Экономикалық
Шикізат пен өндіріс құны, ұзақ мерзім пайдаланылуы, күтім шығындары.
Талшықтар туралы жалпы түсінік
Киім жасау үшін талшықтар кеңінен қолданылады. Барлық талшықтар ірі екі топқа бөлінеді: табиғи және химиялық. Табиғатта дайын күйінде кездесетін талшықтар табиғи деп аталады, ал зауыт жағдайында алынатын талшықтар химиялық талшықтарға жатады.
Табиғи талшықтар
- Өсімдік тектес (целлюлозалық): мақта, зығыр, кендір және т.б.
- Жануар тектес (ақуыздық): жүн, табиғи жібек.
- Минерал тектес: асбест.
Химиялық талшықтар
Химиялық талшықтар жасанды және синтетикалық болып бөлінеді.
Жасанды талшықтар табиғи шикізаттардың (көбіне целлюлоза) химиялық өңделуі арқылы алынады.
Мысалдар: вискоза, ацетат, триацетат, мыс-аммиакты талшық; сондай-ақ казеинді, шыны және металдық талшықтар.
Синтетикалық талшықтар жай зат молекулаларын синтездеу (қосу) арқылы алынатын полимерлер негізінде өндіріледі.
Мысалдар: капрон, лавсан, нитрон, хлорин, винол, полиэтилен, полипропилен және т.б.
Полимерлердің рөлі
Синтетикалық талшықтардың негізінде күрделі органикалық қосындылар — полимерлер жатады. Олар қарапайым молекулаларды өзара қосу арқылы синтезделеді, нәтижесінде берік әрі технологиялық өңдеуге қолайлы материалдар алынады.
Қысқаша тарихи шолу
Жасанды талшықтар алу мүмкіндігін алғаш рет XVII ғасырда ағылшын ғалымы Р. Гук айтқан. Алайда өнеркәсіптік деңгейде жасанды жібек тек XIX ғасырда ғана өндіріле бастады.
1890 жыл
Алғашқы целлюлозалық талшықтардың бірі — нитратты жібек алынды.
Кейінгі кезең
Мыс-аммиакты және вискозды жібектер өндірісі дамыды.
Соғыстан кейін
Ацетатты жібек бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары алына бастады.
Өндірістің өсуі
Ресейде вискозды жібек шығаратын алғашқы зауыт Мытищиде салынып, 1913 жылы 136 тонна вискоза талшығын өндірді. Қазіргі таңда химиялық талшық өндірісі химия өнеркәсібінің ірі саласына айналды: тоқыма талшықтарының едәуір бөлігі химиялық зауыттарда жасанды жолмен алынады. Химиялық талшықтар жүнге қарағанда бірнеше есе, ал табиғи жібекке қарағанда ондаған есе кең қолданылады.
Шикізат көздері
Жасанды талшықтарға арналған шикізат
Жасанды талшықтар өндірісінде ағаш целлюлозасы, мақта қалдықтары, шыны, металдар және басқа да материалдар шикізат ретінде пайдаланылады.
Синтетикалық талшықтарға арналған шикізат
Синтетикалық талшықтардың бастапқы шикізаты ретінде табиғи газ, тас көмір және мұнай өңдеу өнімдері алынады.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Синтетикалық талшықтардың құрамын, жасалу жолдарын, сондай-ақ олардың артықшылықтары мен кемшіліктерін қарастыру.
Зерттеу нысаны
Синтетикалық талшықтар өндірісі.
Зерттеу пәні
Қазіргі заманғы өндірістегі синтетикалық талшықтар.
Құрылымы
Жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады (шамамен 30 бет).
Міндеттері
- Синтетикалық талшықтар туралы мәліметті жан-жақты қарастыру.
- Олардың химиялық құрамын, құрылысын және алыну жолдарын сипаттау.