Қазақша рефераттар

Мерзімді депозит

Депозиттер мен салымдар: банк шоттарының негізгі түрлері

Қазіргі банктік тәжірибеде салымдар мен депозиттік шоттардың әртүрлі түрі қолданылады. Бұл банктерге бәсекелестігі жоғары нарықта клиенттердің әртүрлі топтарының сұранысын қанағаттандыруға және олардың қаражаты мен уақытша бос ақшасын банктік шоттарға тартуға мүмкіндік береді.

Экономикалық мазмұны бойынша депозиттер

  • Талап еткенге дейінгі депозиттер
  • Мерзімді депозиттер
  • Жинақ салымдары
  • Бағалы қағаздар

Жіктеу белгілері

  • Мерзіміне қарай
  • Салым иелерінің санатына (категориясына) қарай
  • Қаражат салу және қайтарып алу шартына қарай
  • Пайыз төлеу тәсіліне қарай
  • Банктің активтік операциялары бойынша жеңілдіктер алуына қарай
  • Басқа белгілер

Салым иелерінің санатына қарай депозиттік шоттар

  • Жеке тұлғалардың шоттары
  • Кәсіпорындар мен акционерлік қоғамдардың шоттары
  • Жергілікті билік органдарының шоттары
  • Қаржылық мекемелердің шоттары
  • Шетелдік азаматтардың шоттары

Талап еткенге дейінгі депозиттер

Талап еткенге дейінгі депозиттер — салым иесі алғашқы талабы бойынша әртүрлі төлем құжаттары арқылы қолма-қол ақшаны алатын, әртүрлі шоттарда орналасқан қаражат.

Отандық тәжірибедегі негізгі құрам

  • Мемлекеттік және акционерлік кәсіпорындардың, сондай-ақ шағын коммерциялық құрылымдардың ағымдық шоттарындағы қаражат
  • Әртүрлі мақсаттағы қорлардың қаражаты
  • Есеп айырысу барысындағы қаражат
  • Жергілікті бюджет қаражаты және олардың шоттарындағы қаражат

Артықшылығы

Негізгі артықшылық — жоғары өтімділік: қаражатты кез келген сәтте пайдалануға болады.

Кемшілігі

Кемшілігі — бұл шоттар бойынша пайыз төленбейді немесе өте төмен мөлшерде төленеді.

Негізгі ерекшеліктері

  • Ақша салу және алу кез келген уақытта, ешқандай шектеусіз жүзеге асырылады.
  • Бұл депозиттер есебінен қолма-қол ақша алуға және чек арқылы аударымдар жасауға болады.
  • Шот иесі банкке комиссия төлейді немесе банк шартқа сай пайыз/комиссия түріндегі есептеулерді қолданады.
  • Банктер бұл шоттардағы қаражат үшін өте төмен пайыз төлейді, кейде мүлде төлемеуі мүмкін.
  • Талап еткенге дейінгі депозиттер бойынша коммерциялық банк Орталық банктегі міндетті резервтерге жоғары мөлшерде аударым жасайды.
  • Бұл депозиттердің үлесі артқан сайын, банктің өтімділігіне қойылатын талаптар күшейеді және өтімділікті басқару күрделене түседі.
  • Тарту шығындары төмен: әдетте пайыз мөлшерлемесі төмен болады.

Мерзімді депозиттер

Мерзімді депозит — банкте белгілі бір мерзімге, пайыз төлеу шартымен орналастырылған клиенттің уақытша бос ақша қаражаты. Мұндай салым мерзімі келгенде немесе алдын ала ескерту арқылы алынуы мүмкін.

Пайдалану тәртібі

  • Чек арқылы пайдаланылмайды.
  • Қолма-қол ақша түрінде алуға және басқа шоттарға аударуға болады.
  • Мерзімінен бұрын алынса, шартқа сай айыппұл/төлем қолданылуы мүмкін.
  • Талап еткенге дейінгі депозиттермен салыстырғанда міндетті резерв нормасы төменірек белгіленеді.

Мерзімді депозиттердің түрлері

1) Меншікті мерзімді депозиттер

  • 30 күнге дейін
  • 30–90 күн
  • 90–180 күн
  • 180–360 күн
  • 360 күннен жоғары

2) Алдын ала ескертілетін мерзімді депозиттер

Бұл депозит бойынша салым иесі алдын ала өтініш береді. Өтініш беру мерзімі алдын ала келісіліп, соған сәйкес пайыз мөлшерлемесі белгіленеді. Әдетте, алдын ала ескерту мерзімі 7 күннен жоғары болады.

Негізгі ерекшеліктері

  • Есеп айырысу үшін пайдаланылмайды, мұндай шоттарға есеп айырысу құжаттары толтырылмайды.
  • Шоттағы қаражаттың айналымы баяу.
  • Тұрақты пайыз төленеді.
  • Пайыз мөлшерлемесінің ең жоғары деңгейі Ұлттық банк тарапынан реттелуі мүмкін.
  • Ақшаны алу үшін салым иесінің алдын ала хабарлауы талап етіледі.
  • Бұл шоттар бойынша міндетті резервтер ең төменгі деңгейде белгіленеді.
  • Мерзімі аяқталғанға дейін трансакциялық мақсатта пайдалануға болмайды.
  • Қажетті уақытта қажетті мөлшерде ақша алу мүмкіндігі шектеулі.

Жинақ салымдары

Кең таралған депозиттердің тағы бір түрі — жинақ салымдары. Олардың, әдетте, белгіленген мерзімі болмайды, қаражатты алу үшін алдын ала ескерту талап етілмейді, салым сомасының жоғарғы шегі шектелуі мүмкін. Ақша салу немесе алу кезінде жинақ кітапшасын көрсету қажет.

Банк үшін операциялық ерекшеліктер

  • Операцияны рәсімдеу салыстырмалы түрде күрделірек.
  • Кітапшаны жоғалту немесе ұрлату жағдайына байланысты екіжақты тіркеу/бақылау қажет.
  • Компьютерде қалыптастырылған жеке бет шотының көшірмесі арқылы жинақ салымдарын басқа салым түрлеріне ауыстыруға мүмкіндік бар.

Тұрақтылық және пайыз

Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдары депозиттік ресурстардың салыстырмалы түрде тұрақты бөлігін құрайды. Дегенмен жинақ салымдарының тұрақты мерзімі болмайды және әдетте мерзімді депозиттерге қарағанда пайызы төмен төленеді.

Жинақ салымдарының ерекшеліктері

  • Қаражатты сақтаудың тұрақты мерзімі болмайды.
  • Алдын ала ескерту талап етілмейді.
  • Ақша салу/алу кезінде қозғалыс көрсетілетін жинақ кітапшасы қажет.

Жинақ шоттарының қолданылу аясы

Отандық тәжірибеде жинақ шоттары, негізінен, жеке тұлғаларға ғана ашылады. Ал шетел тәжірибесінде мұндай шоттар коммерциялық емес ұйымдарға және іскер фирмаларға да ашыла береді.

Жеке тұлғаларға арналған жинақ салымдарының түрлері

  • Мерзімді жинақ салымдары
  • Қосымша жарна қосатын мерзімді жинақ салымдары
  • Ұтыс салымдары
  • Ақшалай-заттай ұтыс салымдары
  • Мақсатты және ағымдық салымдар
  • Алдын ала алуын хабарлайтын салымдар
  • Валюталық салымдар

Кейбір түрлеріне қысқаша сипаттама

Мерзімді жинақ салымдары

Тұрақты мерзімі белгіленеді және сол мерзім аяқталғанша алу мүмкін емес. Әдетте басқа жинақ салымдарға қарағанда пайызы жоғары болады.

Қосымша жарна қосатын салымдар

Алдын ала келісілген шарт бойынша шотқа тұрақты түрде қосымша ақша енгізуге болады. Жиналған сома белгілі бір күнде (мысалы, мерекелік немесе мақсатты датаға) толық төленеді.

Ағымдық жинақ салымдар

Негізінен жалақы, зейнетақы және тұрақты төлемдерді қамтамасыз ету үшін жинақталатын әрі пайдаланылатын қаражат. Мұндай салымдар бойынша пайыз мөлшерлемесі өте төмен болады.

Депозиттік және жинақ сертификаттары

Мерзімді депозиттер мен жинақ салымдарының бір түрі ретінде депозиттік және жинақ сертификаттарын атауға болады. Сертификат — салым иесіне белгілі мерзім өткен соң негізгі соманы және есептелген пайызды алуға құқық беретін, банк-эмитенттің салымды куәландыратын жазбаша құжаты.

Иемдену тәсіліне қарай

Атаулы сертификат

Салым иесінің атына рәсімделеді.

Мәлімдеуші сертификат

Салым иесінің аты-жөні көрсетілмейді: сертификатты кім иеленсе, сол қаражаттың иесі болып саналады.

Төлем құралы ретіндегі мүмкіндігі

Депозиттік және жинақ сертификаттары сатылған тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін төлем жасауға қолданылатын төлем құралы немесе есеп айырысу құралы ретінде де қызмет атқара алады.

Депозиттік сертификаттардың ерекшелігі

  • Көбіне ірі сомада шығарылатындықтан, оларды негізінен заңды тұлғалар сатып алады.
  • Әлемдік тәжірибеде екі түрі кездеседі: аударылатын және аударылмайтын.

Аударылмайтын

Сертификат салым иесінің қолында болады және мерзімі жеткен соң банкке ұсынылады.

Аударылатын

Екінші нарықта сатып алу-сату арқылы басқа тұлғаға берілуі мүмкін.

Жинақ сертификаты

  • Жеке тұлғаларға арналып шығарылады және тек жеке тұлғаларға беріледі.
  • Мерзімі әдетте 1 жылдан 3 жылға дейін.

Мерзімінен бұрын өтеу

Мерзімді депозиттік және жинақ сертификаттары мерзімінен бұрын өтеуге ұсынылуы мүмкін. Бұл жағдайда банк сертификатты сатып алады, бірақ пайызды төмен мөлшерде төлейді.

Коммерциялық банктер үшін сертификаттардың тартымдылығы — ресурсты жинақтаудың тиімділігі: ірі соманың белгілі бір мерзімге банкке түсуі.