Тәрбие үрдісінде мақал - мәтелдерді пайдалану
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі — бүгінгі әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жағдайында мектептің әлемдік өркениет талаптарына сай парасатты, тәрбиелі, ойы жүйелі жас ұрпақты қалыптастыру міндетімен тығыз байланысты.
Қазіргі кезеңде елімізде жүріп жатқан әлеуметтік-экономикалық өзгерістер жалпы білім беретін мектептердің алдына әлемдік өркениеттің талаптарына сәйкес келетін, тәрбиелі әрі шығармашыл ойлай алатын жастарды даярлау міндетін қойып отыр. Бұл міндет Отанымыздың келешек дамуымен, дамыған елдер қатарына ұмтылысымен, сондай-ақ мектеп оқушыларының білім деңгейі мен шығармашылық қабілеттерін жетілдіру қажеттілігімен сабақтас.
Осыған орай білім беру саласында оқыту мен тәрбиелеудің жаңа технологияларын енгізу жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасында орта білім берудің негізгі міндеттерінің бірі ретінде білім алушылардың еңбек нарығында бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін тілдік фактілерді жалаң түрде емес, қатысымдық тұрғыдан меңгерту қажеттігі атап көрсетіледі [1]. Бұл оқушылардың ана тілінде таза, жатық сөйлеуіне және өз ойын анық, жүйелі жеткізуіне ықпал етеді.
Негізгі идея
Бастауыш сыныпта қазақ тілі мен ана тілі сабақтарында мақал-мәтелдерді мақсатты түрде оқыту — шығармашыл ойлауды қалыптастырудың тиімді жолы.
Күтілетін әсер
Мақал-мәтелдер оқушының тілдік қорын байытып, пікір айту мәдениетін күшейтеді және сабаққа қызығушылығын арттырады.
Бастауыш сыныптарда мақал-мәтелдерді тиімді қолдану оқушылардың сабаққа ынтасын көтереді. Соның нәтижесінде шәкірттер ана тілінің терең қатпарларын игеріп, тілдік мұраның мәнін түсінуге мүмкіндік алады. Сондықтан қазақ тілі мен ана тілі пәндерінде мақал-мәтелдерді оқыту білім беру мекемелеріне қойылатын талаптардың орындалуына да оң ықпал етеді.
Оқушылардың сабақтағы белсенділігі олардың қызығушылықтарының артуымен тікелей байланысты. Әсіресе мақал-мәтелдер оқушылардың көшбасшылық қабілеттерін дамытып, өз пікірін дәлелдеуге және сыныптастарымен еркін пікір алмасуға жетелейді. Сонымен бірге олар тілдік материалға қызығушылық тудырып қана қоймай, ана тілінен алған білімді бекіту мен тереңдетудің де ұтымды құралы болып табылады.
Тәжірибелік маңыздылығы
- Оқушының таным көкжиегін кеңейтеді, ойлау қабілеті мен ізденімпаздығын дамытады.
- Еңбекқорлыққа баулиды, жеке тұлғалық қасиеттерін қалыптастырады.
- Қарым-қатынас дағдыларын күшейтіп, жаңа материалды терең меңгеруге жағдай жасайды.
Мақал-мәтелдерді меңгеру барысында оқушылар өздерін еркін сезініп, құрдастарымен тілдік қарым-қатынасқа жеңіл түседі. Бұл оқу үдерісінің тартымды өтуіне, сондай-ақ жаңа материалды саналы түрде игеруіне ықпал етеді. Демек, оқыту барысында мақал-мәтелдерді қолдану — қазақ тілі мен ана тілі пәндерін сапалы оқытудың тиімді жолдарының бірі.
Қоғамның қазіргі даму кезеңіндегі әлеуметтік, саяси және технологиялық өзгерістер, сондай-ақ ұрпақ тәрбиесіндегі жаңаша бетбұрыстар білім мен тәрбие жүйесін жаңа сатыға көтеру қажеттілігін айқындайды. Осы тұрғыдан алғанда, жас ұрпақты өз халқының рухани қазынасымен, ұлттық тәрбиенің озық дәстүрлерімен тереңірек таныстыру — тұлғаның шығармашылық және рухани мүмкіндіктерін дамытудың маңызды шарты.
Ұлттық-мәдени құндылықтардың тәрбиелік қоры
Қазақ халқы сан ғасырлар бойы жинақтаған тәжірибе мен танымдық мұраның құрамына салт-дәстүр, әдет-ғұрып, аңыз-ертегілер, жұмбақтар, мақал-мәтелдер, өлең-жырлар және ұлттық ойындар кіреді. Бұлардың барлығы — ерекше тәрбиелік мәні бар, баға жетпес рухани қазына.
Ескерту: Мәтінде «Курстық жұмыс — 38 бет» деген дерек жұмыс көлемін білдіреді.
І тарау
1.1. Мақал-мәтелдердің зерттелуі
Бұл бөлімде мақал-мәтелдердің ғылыми тұрғыдан қарастырылуы мен зерттелу бағыттары талданады.
І тарау
1.2. Мақал-мәтелдердің түп негізі – түркі тілдерінде
Бұл бөлімде мақал-мәтелдердің түркі тілдеріндегі ортақ негіздері мен тілдік сабақтастығы қарастырылады.
ІІ тарау
2.1. Мақал-мәтелдердің тәрбиелік мәні
Бұл бөлімде мақал-мәтелдердің адамгершілік, еңбек, әдеп және қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырудағы рөлі ашылады.
ІІ тарау
2.2. Мақал-мәтелдердің оқытылуы
Бұл бөлімде мақал-мәтелдерді сабақта қолданудың әдіс-тәсілдері, қатысымдық бағытта меңгертудің мүмкіндіктері баяндалады.
ІІ тарау
2.3. Сабақтан тыс уақытта мақал-мәтелдер арқылы тәрбие беру
Бұл бөлімде сыныптан тыс шаралар, үйірме жұмыстары және тәрбиелік іс-шаралар аясында мақал-мәтелдерді қолданудың жолдары қамтылады.
Қорытынды
Қорытынды бөлімде мақал-мәтелдерді оқыту мен тәрбиеде қолданудың нәтижелері жинақталып, бастауыш мектеп үшін практикалық тұжырымдар ұсынылады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Әдебиеттер тізімінде зерттеу тақырыбына негіз болған оқу-әдістемелік және ғылыми дереккөздер беріледі.