Қазақша рефераттар

Герундийді қолдану мысалдары

Кіріспе

Әрбір аудармашы аудару барысында мәтіннің мағынасын түпнұсқаға барынша жақын жеткізуге ұмтылады. Дегенмен аударма үдерісінде түрлі қиындықтар кездеседі. Солардың бірі — ағылшын тіліндегі герундийді қазақ тіліне дұрыс әрі табиғи етіп беру.

Бұл жұмыста герундийдің ерекшелігі, сөйлемдегі қызметі, сондай-ақ оны аудару жолдары қарастырылады. Зерттеу нәтижесінде герундийдің ағылшын тіліндегі ең айрықша жақсыз тұлғалардың бірі екені анықталады: егер тұйық рай мен есімше көптеген еуропа тілдеріне тән болса, герундийге толық сәйкес келетін құрылымдар аз, тек кейбір тілдерде (мысалы, испан тілінде) ұқсас құбылыстар байқалады.

Негізгі идея

Герундий — етістіктік және зат есімдік белгілерді қатар біріктіретін форма. Осы екіұдай табиғат аудармада эквивалент таңдауды күрделендіреді.

1-бөлім: Герундийдің жалпы сипаттамасы

Герундий өз бойында етістік пен субстантивті (зат есімдік) белгілерді біріктіреді. Етістікке тән қасиеттері болғандықтан, ол тура толықтауышты қажет ете алады. Алайда сөйлемде көбіне субстантивті позицияларда қызмет атқарады. Бұл ерекшелік ойды ықшам жеткізуге мүмкіндік береді: кейбір тілдерде бағыныңқы сөйлем арқылы берілетін мазмұн ағылшын тілінде герундий арқылы қысқа әрі нақты беріле алады.

Анықтамалық тұжырымдар

  • Герундий — орыс және қазақ тілдерінде толық аналогы жоқ ағылшын тілінің ерекше етістік формасы.
  • Герундийдің өз алдына дербес шақ мағынасы жоқ, бірақ контекст арқылы осы, келер және өткен шаққа қатысты болуы мүмкін.
  • Сөйлемде бастауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш және баяндауыштың құрамдас бөлігі ретінде қолданылады.
  • Герундий екіұдайлы қызмет атқарады: онда зат есімнің де, етістіктің де белгілері бар.

Сөйлемді ықшамдау мүмкіндігі

Герундийдің ерекшелігі — ойды бағыныңқы құрылымдарға жүгінбей, ықшам беруге жағдай жасауы. Сондықтан ол әсіресе сөйлеу тілінде және күнделікті қолданыста жиі кездеседі.

Дұрыс құрылмаған сөйлем сауатсыздық белгісі болғандықтан, герундийдің сөйлемдегі орнын және қызметін түсіну аудармашы үшін практикалық тұрғыда маңызды.

2-бөлім: Аудару тәсілдері және формалары

Бұл бөлімде герундийді аудару тәсілдері, эквивалент таңдаудың қағидалары және герундийдің негізгі формалары қарастырылады. Аудармада ең шешуші мәселе — контекст пен сөйлем құрылымына қарай дұрыс балама табу.

Аудару бойынша негізгі қорытындылар

  • Герундийді тұйық рай арқылы, етістіктен жасалған зат есім арқылы, көсемше арқылы, сондай-ақ бағыныңқы сөйлем қызметін атқаратын жақсыз форма арқылы аударуға болады.
  • Эквивалент таңдау көбіне етістіктердің герундиймен және тұйық раймен тіркесу ерекшеліктерін салыстыру арқылы айқындалады.
  • Герундийдің 4 формасы бар.

Жай форма

Герундийдің жай формасы етістік-баяндауыш білдіретін іс-әрекетпен қатар жүретін іс-әрекетті көрсетеді. Сол себепті ол контекстке қарай осы шаққа, келер шаққа немесе өткен шаққа қатысты болуы мүмкін.

Перфекті форма

Герундийдің перфекті формасы сипатталып тұрған әрекеттің басыңқы сөйлемдегі әрекетпен салыстырғанда уақыт жағынан бұрын болғанын білдіреді.

Қорытынды

Зерттеу барысында мен герундий туралы көптеген жаңа мәліметтерді меңгердім: оның шығу тарихын, белгілерін, қасиеттерін және сөйлемдегі қызметін қарастыра отырып, герундийді дұрыс аударудың практикалық қағидаларын түсіндім. Бұл дағды аудармашы мамандығы үшін ерекше маңызды, себебі герундий қазіргі ағылшын тілінде, әсіресе күнделікті сөйлеу мәдениетінде жиі қолданылады.

Енді мен герундийді тұйық райдан, есімшеден және етістіктің басқа жақсыз тұлғаларынан ажырата аламын, сондай-ақ оның сөйлем ішінде қалай қолданылатынын білемін. Герундийдің сөйлемдегі қызметіне сүйене отырып, грамматикалық тұрғыдан дұрыс құрылым жасау — сауатты аударманың маңызды шарты.

Менің ойымша, әрбір аудармашы герундий туралы тереңірек білуі керек. Бұл құбылыстың қолданыс аясы кеңейген сайын, оны тану және дұрыс аудару кәсіби қажеттілікке айнала береді.

Қосымша: Герундийді қолдану мысалдары

Төмендегі кестеде герундий қатысқан сөйлемдердің ағылшын тіліндегі нұсқасы және қазақша аудармасы берілген.

№ Ағылшын тілі Қазақ тіліне аудармасы
1 I can do that without your helping me Мен бұны сіздің көмегіңізсіз істей аламын.
2 I don’t think you will gain anything by waiting Мен сіз күтіп тұрып бір нәрсеге қол жеткізесіз деп ойламаймын.
3 He left the room without saying a word Ол бөлмеден үн қатпай шықты.
4 After learning the truth he got angry Ол шындықты білген соң ызаланды.
5 On coming home he went to bed Ол үйге келісімен ұйқыға кетті.
6 He avoids using this word Ол бұл сөзді қолданудан қашқақтайды.
7 The book is worth reading Кітап оқып шығуға тұрарлық.
8 There is no use studying all day long Күні бойы оқу мағынасыз.
9 He started working Ол жұмыс істей бастады.
10 Reading is good for you Оқу сіз үшін пайдалы.
11 I know of his playing in an orchestra Мен оның оркестрде ойнайтынын білемін.
12 I know of his having played in an orchestra Мен оның оркестрде ойнағанын білемін.
13 Thank you for coming. Келгеніңізге рахмет.
14 I like reading. Мен оқуды ұнатамын.
15 Swimming is my favourite sport. Жүзу — менің ең сүйікті спорт түрім.
16 Do you remember my asking for the book before? Есіңде ме, мен бұл кітапты бұрын сұрағанмын?
17 I am proud of having won this difficult competition Мен бұл қиын жарысты жеңіп алғанымды мақтан тұтамын.
18 He is fond of reading Ол оқығанды ұнатады.
19 Thank you for inviting me Мені шақырғандарыңыз үшін рахмет.
20 He insisted on my leaving at once Ол менің тез арада кетуімді талап етті.
21 He objected to Helen taking part in the meeting Ол Хеленнің жиналысқа қатысуына қарсылық білдірді.
22 He was proud of having passed his exams very well. Ол емтихандарды өте жақсы тапсырғанын мақтан тұтады.
23 I couldn’t help laughing when I saw her in that strange dress. Мен оны сол бір ерекше киіммен көргенде күлкімді тыя алмадым.
24 He was fond of reading when he was a child. Бала кезінде ол оқуды өте жақсы көрген.
25 He went out without saying a word. Ол үн қатпай кетіп қалды.
26 On entering the room, we found it empty. Бөлмеге кіргенде, оның бос екенін көрдік.
27 I thanked him for having helped me in my studies. Мен оған сабағыма көмектескені үшін алғыс айттым.
28 I remember hearing this story before. Бұл әңгімені бұрын естігенім есімде.
29 Everybody laughed on hearing his answer. Бәрі оның жауабын естіп, күлді.
30 I go in for skiing. Мен шаңғы спортымен айналысамын.
31 Stop talking, please. Өтінемін, сөйлеуді тоқтатыңыз.
32 I don’t feel like eating. Менің қазір тамақ ішкім келмей тұр.