Қаржыландыру жоспарлары
Мемлекеттік органдар жүйесі және бюджет шығыстарының логикасы
Қазақстан Республикасында мемлекеттік билік заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөліну қағидаты арқылы жүзеге асырылады. Әр тармақтың дербес өкілеттігі бар, ал олардың құзыреттерінің шектелуі Қазақстан Республикасының заңнамалық және нормативтік актілерімен реттеледі.
Бюджеттегі орны
Мемлекеттік билік пен басқару органдарын ұстауға байланысты шығыстар жыл сайын мемлекеттік бюджет құрамында бекітіледі және бюджет жіктемесіндегі 01 «Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер» функционалдық тобы бойынша есепке алынады.
Республикалық деңгейдегі қаржыландыру бағыттары
Республикалық бюджетте «Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтер» тобы бойынша Президенттің, Парламенттің, Конституциялық Кеңестің, Адам құқықтары жөніндегі ұлттық комиссияның, Орталық сайлау комиссиясының және басқа да жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерді көрсететін органдардың қызметін қамтамасыз етуге арналған шығыстар қарастырылады.
Қаржыландырудың мақсаты
- Мемлекеттің жалпы қажеттіліктеріне сай республикалық басқару органдарын заңды түрде бекітілген өкілеттік шегінде қаржыландыру.
- Мемлекеттік қызметтің бірыңғай жүйесі үшін шығындарды қалыптастырудың жалпы қағидаттарын әзірлеу және енгізу.
- Бөлінген қаражатты пайдалануға қатысты мемлекеттік қаржылық бақылауды жетілдіру.
- Мемлекеттік органдардың құрылымын және басқару рәсімдерін оңтайландыру.
Неге бұл маңызды?
Әр өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы әртүрлі. Тиімді басқару үшін шешімдер өңірлік ерекшеліктерді, қалыптасқан еңбек дәстүрін және нақты қажеттіліктерді ескере отырып қабылдануы тиіс. Егемен мемлекет ретінде Қазақстанның нарықтық экономикаға бейімделуі әлеуметтік-экономикалық дамудың жаңа деңгейін айқындады, ал бұл үдерісте мемлекеттік бюджет негізгі рөл атқарады.
Қаржының ашықтығы — демократия сапасының маңызды көрсеткіші. Сондықтан бюджет тәртібі мен бақылау тетіктерін күшейту басқарудың ажырамас бөлігі болып табылады.
Жергілікті бюджеттер: негізгі шығыс бағыттары
Төмен тұрған бюджеттерде осы функционалдық топ бойынша шығыстар, негізінен, жергілікті басқару мен жоспарлау жүйесін қамтамасыз етуге бағытталады.
Жергілікті деңгейде қаржыландырылатын бағыттар
- Жергілікті өкілді және атқарушы органдар қызметін қаржыландыру.
- Өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуын орта мерзімді жоспарлауды қаржыландыру.
- Өңірлік деңгейде бюджеттік жоспарлауды қаржыландыру.
- Жергілікті бюджеттердің орындалуын ұйымдастыруды қаржыландыру.
Бюджет қаражатын жұмсау тәртібі: жоспарлау және құжаттама
Бюджет қаражаты бекітілген бюджеттік бағдарламалар бойынша міндеттемелер мен төлемдерді қаржыландыру жоспарларының негізінде жұмсалады.
Қаржыландыру жоспарлары деген не?
Қаржыландыру жоспарлары — шығыстардың экономикалық жіктемесі бойынша мемлекеттік мекемелер қабылдаған міндеттемелерді және сол міндеттемелер бойынша төлем жасауға арналған ай сайынғы кестені айқындайтын құжаттар.
Бюджет тәртібі тәуекелдері және ашықтықтың рөлі
Тәртіп бұзушылықтардың жиі себептері
- Мемлекеттік қажеттіліктердің қаржылық мүмкіндіктерден асып түсуі: жедел шешім қабылдау кезінде рәсімдерді айналып өту тәуекелі артады.
- Әртүрлі топтардың саяси және коммерциялық мүдделері: жеңілдіктер алу немесе ресурстарды қайта бөлуге ықпал ету талпыныстары пайда болады.
Басымдықтарды басқару
Мемлекеттің шығыстарды жұмсаудағы басымдықтары уақыт өте өзгеруі мүмкін. Бұл өзгерістер фискалдық саясатта және стратегиялық әлеуметтік-экономикалық жоспарларда көрініс табады.
Осыған байланысты мемлекет не кірістердің жаңа көздерін іздейді, не басқа бағыттар бойынша шығыстарды реттейді (қысқартады), не шығыстар құрылымын қайта қарайды.
Ішкі және сыртқы бақылау: қаражатты тиімді пайдаланудың кепілі
Жалпы сипаттағы мемлекеттік қызметтерге арналған бюджет қаражатын пайдалану бойынша тұрақты ішкі және сыртқы бақылау жүргізіледі. Бақылаудың мақсаты — қаражаттың мақсатты, заңды және тиімді жұмсалуын қамтамасыз ету, сондай-ақ шығыстарды оңтайландыруға негіз болатын талдау ұсыну.
Ішкі бақылау
Ішкі бақылауды Қаржы министрлігінің Қаржылық бақылау комитеті, сондай-ақ оның аумақтық органдары мен тиісті уәкілетті құрылымдар жүзеге асырады.
Сыртқы бақылау
Сыртқы бақылауды Есеп комитеті және мәслихаттардың ревизиялық комиссиялары жүргізеді. Олар бюджет қаражатының мақсатты пайдаланылуын тексереді және талдау нәтижелері бойынша шығыстарды қысқарту немесе қайта құрылымдау жөнінде ұсыныстар енгізеді.
Мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру және қайта даярлау
Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау және олардың біліктілігін арттыру — қосымша кәсіби білім берудің негізгі нысандары. Бұл оқыту мемлекеттік қызметшілердің өз лауазымдық міндеттерін тиімді орындауы үшін теориялық білімін, практикалық дағдыларын және кәсіби құзыреттерін жаңартуға бағытталады.
Қаржыландыру көздері және нормативтер
Біліктілікті арттыру мемлекеттік органдардың сұранысына сәйкес республикалық және жергілікті бюджеттер есебінен, сондай-ақ Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің сметасы (бюджеті) есебінен жүзеге асырылады. Оқытуға жұмсалатын шығындар нормативтерін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді.
Қайта даярлау
Мемлекеттік қызметке алғаш кірген, сондай-ақ басшы әкімшілік лауазымға тағайындалған тұлғалар үшін ұзақтығы алты аптаға дейін болатын қысқа мерзімді курстар.
Біліктілікті арттыру
Кәсіби қызметтің жекелеген бағыттары бойынша Қазақстанда 3 күннен 2 аптаға дейін, ал шетелде 1 жылға дейін қысқа мерзімді семинарлар мен оқыту бағдарламалары.
Оқыту қайда жүргізіледі?
- Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы.
- Мемлекеттік қызметшілерді қайта даярлау және біліктілігін арттыруға арналған аумақтық орталықтар.
- Басқа білім беру ұйымдары (уәкілетті орган белгілейтін тәртіппен).
Бағдарламаларға қойылатын жалпы талаптар
Қайта даярлау және біліктілікті арттыру бағдарламалары мемлекеттік қызметтің әлемдік және отандық тәжірибесін қамтып, құқық, саясат, экономика, тарих, мәдениет, сондай-ақ ғылым мен технологияның өзекті бағыттарына сүйенуі тиіс. Мұндай бағдарламалар уәкілетті органмен келісіліп, мемлекеттік органдардың нақты сұранысына бағдарланады. Оқу жүктемесінің нормативтері Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес белгіленеді.