Өндірістің технологиялық деңгейі

Бәсекеге қабілеттілікті айқындайтын негізгі факторлар

Бәсекеге қабілеттілікті анықтайтын факторларды төмендегі топтарға бөлуге болады:

Өнім және қызмет сапасы

Тұтынушы таңдауының өзегі, ұзақ мерзімді артықшылық көзі.
Өнім және қызмет бағасы

Нарықтағы позицияны, сұранысты және маржаны айқындайды.
Персоналдың біліктілік деңгейі

Сапа мен өнімділікті тұрақты қамтамасыз ететін ресурс.
Өндірістің технологиялық деңгейі

Өзіндік құн мен цикл уақытын қысқартуға мүмкіндік береді.
Қаржыландыру көздерінің қолжетімділігі

Жаңғырту, кеңею және инновация үшін шешуші фактор.
Нарықтың қанықтылығы, сұраныс пен ұсыныс

Бәсекелестік қысымын және өткізу мүмкіндігін анықтайды.

Өнім сапасы

Сапа — өнімнің ең маңызды сипаттамаларының бірі. Өнім белгілі бір сапа деңгейіне жеткенде ғана аналогтар арасында өз орнын таба алады. Сапа ұғымына ұзақ қолдану, сенімділік, дәлдік, қолданудағы қарапайымдылық және ақаулардың болмауы сияқты қасиеттер кіреді. Дегенмен, бұл қасиеттердің барлығы әр өнім үшін бірдей дәрежеде маңызды бола бермейді.

Тұтынушы қажеттіліктерін қанағаттандыру бағыттары

Физикалық
Техникалық
Сенімділік
Эксплуатациялық
Эстетикалық
Қауіпсіздік
Экологиялық
Шығындық (эксплуатация шығындары)

Сапа — өндіріс тиімділігін арттырудың, кәсіпорынның бәсекеге қабілетін күшейтудің және елдің өмір сүру деңгейін көтерудің маңызды факторы. Ол еңбек өнімділігінің өсуіне, материалдық ресурстарды үнемдеуге және әлеуметтік мәселелерді шешуге ықпал етеді.

Сапа көрсеткіштерін таңдаудың негізі

Өнімнің тағайындалуы және қолдану шарттары
Тұтынушылар талаптарын талдау
Көрсеткіштерге қойылатын негізгі талаптар
Қасиеттердің құрамы мен құрылымы
Сапаны басқару міндеттері

Тұтыну бағасының (Total Cost) элементтері

Тауар бағасы
Тасымалдау шығындары
Орнату және монтаждау құны
Персоналды оқыту
Энергия және отын шығындары
Қызмет көрсетуші персонал еңбекақысы
Салықтар
Күтпеген шығындар

Сапа көрсеткіштерінің негізгі топтары

Эргономикалық

Адам мен бұйымның өзара байланысын, психологиялық және физиологиялық жайлылықты сипаттайды (температура, шу, вибрация, ылғалдылық және т.б.).

Эстетикалық

Сыртқы көрініс, форма және тауарлық түр.

Тасымалдауға төзімділік

Тасымалдауға бейімділік пен шыдамдылық: дайындау уақыты, еңбек сыйымдылығы, көлік көлемін пайдалану коэффициенті, түсіру ұзақтығы.

Патенттік-құқықтық

Патенттік тазалық, қорғалуы, жаңа техникалық шешімдер, тауарлық белгі және өндірістік үлгіні тіркеу.

Экологиялық

Өнімді өндіру, сақтау, тасымалдау және қолдану кезіндегі қоршаған ортаға кері әсер деңгейі, зиянды қоспалардың шектелуі, ресурстарды ұтымды пайдалану.

Қауіпсіздік

Жөндеу, сақтау, тасымалдау, өндіру және қолдану кезіндегі қауіпсіздік талаптарының сақталуы.

Параметрлерді сандық бағалау

Бәсекеге қабілеттілік деңгейін бағалау үшін өнім параметрлерін сандық түрде анықтау маңызды. Бұл тұрғыда параметрлер қатты және жұмсақ болып ажыратылады.

Қатты параметрлер

Өлшем бірлігімен берілетін, негізгі функцияларды сипаттайтын көрсеткіштер: қуат, мөлшер, дәлдік және т.б.

Жұмсақ параметрлер

Табиғи өлшемі жоқ немесе қиындау өлшенетін көрсеткіштер: эстетика, эргономика, ұйымдастырушылық-коммерциялық қасиеттер.

Қазіргі нарықта сапаның дамуы бәсекелестікпен тікелей байланысты. Сондықтан сапаны басқару жүйесі халықаралық стандарттарға сай, әрі кәсіпорынның нақты ерекшеліктерін ескере отырып құрылуы тиіс. Тек сонда ғана ол өнімнің бәсекеге қабілеттілігін тұрақты арттыра алады.

Өнім бағасы

Баға — өнімнің құндық ақшалай сипаттамасын білдіретін экономикалық категория. Ол өнім өндіруге жұмсалған жұмыс уақытының жанама өлшемі ретінде қарастырылады. Баға деңгейі кәсіпорынның нарықтағы стратегиясына, шығындарына және сұраныс-ұсыныс теңгеріміне тәуелді.

Бағаны қалыптастыратын негізгі факторлар

Өндірістің жалпы шығындары
Қоғамдық еңбек шығындары
Өнім көлемі
Өнімнің қызметі мен қасиеттері
Персоналдың біліктілігі
Технологиялық деңгей
Салық заңнамасы
Тасымалдау және сақтау шығындары
Сату үшін ғимаратты жалға алу шығындары
Қаптама (орама)
Фирманың танымалдылығы
Сервис және кепілдік қызмет деңгейі
Маркетингтік қызмет
Сұраныс пен ұсыныс
Баға стратегиясы

Баға саясатының логикасы

Баға саясатын жетілдіру нақты өндірістің тиімділігімен ұштасқанда ғана нәтиже береді. Нарықтағы баға бәсекесі жағдайында өнім құнын төмендету үшін кәсіпорынға өзге өнімдерден немесе қызметтерден тұрақты табыс ағыны қажет болуы мүмкін. Онсыз баға арқылы ұзақ мерзімді бәсекелесу қиын.

Баға стратегиясын таңдаудағы мақсаттар

Фирманың өміршеңдігін қамтамасыз ету (қатал бәсекелестік жағдайында)
Ағымдағы пайданы барынша арттыру
Нарықты үлес арқылы жаулап алу
Сапа көрсеткіштері арқылы позициялау (имидж қалыптастыру, бағаның жоғары болуы мүмкін)

Ұзақ мерзім

Ғылыми-техникалық прогресс, мемлекеттік және монополиялық саясат, табиғи құбылыстар әсерінен тауар мен ақшаның құны өзгеруі мүмкін.

Орта мерзім

Сұраныс пен ұсыныс арақатынасының циклдік өзгерістерінен бағаның ауытқуы пайда болады.

Қысқа мерзім

Маусымдық және кездейсоқ факторлар бағаның жедел өзгеруін тудырады.

Бағаның негізгі түрлері

Көтерме баға — кәсіпорынның ірі көлемде басқа кәсіпорындарға және сауда ұйымдарына сату бағасы
Контрактілік баға — тараптар келіссөз арқылы белгілейтін баға
Дайындау бағасы — ауыл шаруашылығы өнімдерін сатып алу бағасы
Бөлшек сауда бағасы — тұрғындарға сату бағасы
Өзгермелі баға — ұзақ мерзімді мәміледе өндіріс шығындарының өзгерісін ескеретін қағидаға негізделген баға

Тәжірибеде қолданылатын баға стратегиялары

Жоғары баға стратегиясы

Жаңа тауарларда бастапқы шығын жоғары болып, кейін төмендейді; жоғары сапа көбіне жоғары бағамен бекітіледі.
Төмен баға (нарыққа ену) стратегиясы

Сұранысты ынталандыру және үлесті жылдам ұлғайту үшін.
Сараланған баға стратегиясы

Клиенттермен жұмысты күшейту үшін жеңілдікті бағалар қолдану.
Икемді баға стратегиясы

Баға сатып алушылардың мүмкіндігі мен жағдайына қарай өзгертіледі.
Тұрақты баға стратегиясы

Стандартты және өзгермейтін баға ұстанымы.
Дөңгелексіз баға

Мысалы, 100 орнына 99 теңге — психологиялық әсерге негізделеді.
Жаппай көтерме сатып алу

Ірі партияға көтерме баға қою арқылы өткізу көлемін ұлғайту.

Ішкі нарықтағы бағаларға ақшаның сатып алу қабілеті, ал сыртқы сауда бағаларына ұлттық валютаның айырбас бағамы әсер етеді.

Персоналдың біліктілік деңгейі

Білікті кадрлардың болуы аз шығынмен жоғары сапалы өнім шығаруға мүмкіндік береді. Өнім номенклатурасын кеңейту де көбіне жоғары білікті персоналға тәуелді. Сонымен бірге, кәсіби менеджменттің рөлі ерекше: білікті жұмысшылардың өзімен ғана жеткіліксіз — технологтар, инженерлер және маркетологтар жүйелі түрде жұмыс істемейінше, бәсекеге қабілетті өнім қалыптастыру қиын.

Өндірістің технологиялық деңгейі

Технологиялық деңгей персонал біліктілігімен қатар өндірістің шығынын азайтып, қысқа мерзімде сапалы өнім өндіруге жағдай жасайды. Бұл өзіндік құнды төмендетіп, сапаны көтеруге мүмкіндік береді. Дегенмен, өндірісті тұрақты түрде озық технологиялармен жаңғырту үшін қаржыландырудың қолжетімділігі шешуші мәнге ие.

Қаржыландыру көздерінің қолжетімділігі

Қаржыландырудың негізгі екі түрі бар: несиелік қаржыландыру және құнды қағаздарды орналастыру (биржада акция шығару және котировкалау). Акционерлік капитал арқылы қаржыландыру тиімді болуы мүмкін, алайда шешім қабылдауда бірқатар кедергілер кездеседі.

Акция шығару мен орналастырудағы ықтимал қиындықтар

1
Басшылардың бақылау үлесін сақтау ниеті және менеджмент пен инвестор мүдделерінің қақтығысу қаупі.
2
Тиімсіз басқару орын алса, жаңа акционерлер басқарушыларды ауыстыруды талап ете алатындығы.
3
Инвесторлардың қаржылық есептіліктің толық ашықтығын талап етуі; тәжірибеде есептіліктің жеткілікті мөлдір болмауы шешімге кедергі келтіруі мүмкін.

Акцияларды орналастыру арқылы капитал тарту айтарлықтай уақытты, ұйымдастырушылық күшті және шығынды талап етеді.

Нарықтың қанықтылығы, сұраныс пен ұсыныс

Нарықтағы өнімнің бәсекеге қабілеттілігі мен кәсіпорынның тиімді қызметінің негізгі мәселелерінің бірі — сұраныс пен ұсыныстың арақатынасы. Бәсекеге қабілеттілік — елдің әлемдік экономикаға табысты кірігуінің маңызды шарты; ал оның іргетасы — сапа.

Неліктен сапа шешуші?

Бәсекеге қабілеттіліктің құрамына баға, жеткізу мерзімі, кепілдік және сервистік қызмет көрсету сияқты көрсеткіштер кіргенімен, сатып алушылар мен тапсырыс берушілер көбіне сапаны бәрінен жоғары қояды. Бәсекеге қабілетті өнім кәсіпорынның бәсекеге қабілетін күшейтеді, ал бұл өз кезегінде экономиканың жалпы дамуына оң әсер етеді.

Сапаны басқару жүйесінің рөлі

Қазіргі тенденциялар кәсіпорын қызметінің барлық салаларында сапа жүйесін құруды талап етеді. Сапаны басқару жүйесі халықаралық стандарттарға сай және кәсіпорын ерекшеліктерін ескере отырып әзірленгенде ғана өнімнің бәсекеге қабілеттілігін тұрақты түрде арттыра алады.