Ойын жүйесі - ойыншы мен жаттықтырушының коллективті творчествасының қорытындысы
Ауладағы ойыннан тактикаға дейін
Аулада футбол ойнап жүрген балаларды тамашалағанда жиі бір көрініс қайталанады: бәрі шабуылға ұмтылып, қорғанысты ұмытып кетеді де, қақпашы жалғыз қалады. Ал доптан айырылған сәтте ойыншылар жапа-тармағай артқа қарай ағылып, бір-біріне соқтығысып, асығыс қорғанысқа қайтады.
Мұндай ойын тәртібі — қате. Одан ойыншылар шын мәнінде қанағат алады деу де қиын: ойын жүйесіз болған сайын, шешім де, нәтиже де кездейсоққа көбірек тәуелді болады.
Командадағы міндеттерді бөлу не үшін керек?
Жарыстарда және басқа да футболдық шараларда сапалы ойнау үшін команда ішіндегі міндеттер нақты бөлінуі тиіс. Біреулер шабуылда, біреулер қорғаныста, енді біреулер ауысу фазасында (шабуылдан қорғанысқа және керісінше) жауапкершілік алуы керек. Мұның бәрі алдын ала келісілген жүйе арқылы іске асады.
Жүйе деген не?
Бұл — әр футболшының жеке қабілетіне сай алаңдағы орналасуы және өзара байланысы.
Нәтижесі қандай?
Команда қорғаныста да, шабуылда да тиімді ойнап, шешімді әрекеттерді жүйелі түрде қайталай алады.
Ойын жүйесі: тактикалық өнердің айнасы
Ойын жүйесі — ойыншының тактикалық шеберлігінің анық көрінетін түрі. Ол белгілі бір тәсілдерге сүйеніп құрылады, яғни қайталанып отыратын амалдар жүйеге айналады. Бұл — жеке бір адамның ғана емес, ойыншы мен жаттықтырушының ұжымдық шығармашылығының нәтижесі.
Жүйе қалай қалыптасады?
- Көбіне бастаманы ойыншылар көтереді: алаңда қандай шешімдер «жұмыс істейтінін» тәжірибеден сезеді.
- Жаттықтырушы оны жүйелейді: рөлдерді нақтылап, байланыстарды реттеп, тұрақты модельге айналдырады.
Әдетте жүйе қаншалықты жаңа болса, оны қолдану соншалықты нәтижелі болады. Жаңа мазмұндағы ойын жүйесін ойлап тапқан команда қарсыласы түсініп үлгергенше, сол артықшылықты пайдаланып үлгереді. Кейін бәрі бейімделген соң, бұл жүйе жалпы қолданысқа еніп кетеді.
Футболдағы шешуші тұрақты фактор: жеке теке-тірес
Футболда бір маңызды, тұрақты сәт бар: ол бірін-бірі «жоятын» тактикаға ие командалардың ойынын шешіп кетуі мүмкін, тіпті әлсіз команданың күштіні ұтуына да жол ашады. Бұл — ойыншылардың сансыз жеке теке-тіресі.
Қай жерде көрінеді?
Бір ойыншының қорғаушыдан ұзап кетуі — кеңістік ұтып, артық адам жасауға мүмкіндік береді.
Нейтралды допқа талас — бір эпизодта жеңіп шыққан ойыншы командасына белсенді ойынға жол ашады.
Мұндай сәттердің тағдыры көбіне жеке ойыншының пайдасына шешіледі де, оның командасына шабуыл қарқынын арттыруға мүмкіндік береді. Негізінде бұл қарсылас командалардағы әр ойыншының жеке сапасын, дарынын және сол сапалардың бір-біріне қарсы қалай қолданылатынын айқындайды.
Неге футболды толық есептеп шығару мүмкін емес?
Ойыншылардың қабілеті әр түрлі, әрі бір-біріне қарсы бағытталғандықтан, матчтың дамуы болжамға толық бағынбайды. Ойынды белгілі бір «графикпен» тек жалпы түрде ғана сипаттауға болады. Ал жеке қабілет — математикалық есепке толық сыймайтын, үнемі өзгеріп отыратын фактор.
Ойынның тартымдылығы қайда?
Футболдың қызығы — оның адам шығармашылығына тәуелді болуында. Әр сәтте ойыншы көп қарсылас пен шектеулі уақыт ішінде тосын шешім табуы мүмкін.
Дегенмен бұл «анықталмағандық» жақсы ойластырылған жүйемен ойнауды жоққа шығармайды. Керісінше, мықты жүйе қарсыластың әрекетіне қарай сәл өзгеріп, нақты ойын жағдайында өмір сүре алады.
Өте жақсы жүйе қандай болады?
Өте жақсы жүйе — әр ойында жаңа және күтпеген тактикалық шешімдерге жол ашатын, бірақ тәртіп пен құрылымды жоғалтпайтын жүйе. Яғни команда бір ғана схеманы қайталаумен шектелмей, қарсыласқа қарай мазмұнын жаңартып отырады.
Қарсыласты өз ойыныңа «кіргізу»
Қарсыласқа өз ойын жүйесімен ойнату — оны өз ыңғайыңа келтіру. Бұл қарсыластың тактикасын мүлде елемеу емес, керісінше, оны ескере отырып өз жоспарыңды ұсыну.
Әлсіз жерді табу және күшейту
Қарсыласты қателікке итермелеу — оның осал тұстарын әдейі ашып, сол қателерді уақытында пайдалану. Мұнда әр ойынға бейімделіп, жаңаша ойлау шешуші рөл атқарады.
Қарсыласты «санаспай» ойнау тек командалардың деңгей айырмасы өте үлкен болғанда ғана мүмкін. Ал деңгейі шамалас бәсекеде ең тиімді жол — қарсыластың ерекшеліктерін есепке алып, өз жүйеңді әр матчта жаңартып отыру.